QIRIMNIÑ SESİ – ŞAQA KÖŞESİ,- Külmek yürekniñ şifasıdır
QIRIMNIÑ SESİ
MİZAH KÖŞESİ
“Külki – Sağlıqnıñ Yarısıdır”
Molla ve Kargalar Meselesi
Bir kün köy halkı mollanı imtihan etmege qarar bere.
— Molla, — deyler, — sen aqıllı dep aytasıñ. Biz saña bir sual beremiz.
Molla razı ola:
— Sorıñız, amma cevabım doğru çıqsa, maña bir qazan pilav yapasız!
Köylüler razı ola.
— Ayt bakalım, köyümüzde ne qadar karga bar?
Molla hiç telaşlanmay göğe baqa, soñ ayta:
— Tam 1243 karga bar.
Köylüler gülüşe:
— Sanap baqtıñ mı?
Molla cevap berir:
— Eger artıq çıqsa, qoşu köyden qonaq kelgendir.
Eger eksik olsa, bizimkiler başqa köyge ketkendür.
Köylüler susa… Pilav yapıldı.
Netice: Aqıl – zor sualğa tez cevap bermektir.
Bala ve İnternet
Muallim derste soray:
— Balalar, dunya ne üstünde tura?
Bir bala el kaldırıp ayta:
— Muallim, internet üstünde!
Muallim şaşırıp:
— Ne içün?
Bala cevap berir:
— Internet ketse, er kes panikağa tüşe!
👉 Netice: Zamana uyğun aqıl daa başqa olur.
Akıllı Mışık
Bir bala evdeki mışıkka baqıp soray:
Sen niçün her kün süt içesiñ?
Eger kedi laf ete bilseydi, şöyle der edi:
— Çünki men çay demleme bilmem!
Netice: Er kes öz işini yapqanı yahşı.
TÜPSİZÇAPÇAÇ)
Yaz yağmursız, qurğaq keçe. Özenbaşta be-reket olmay. Amet aqay tüşüne: bağ-bağçalarnı su-varmaq kerek, lâkin adamlar suvnı yükseklikke ta-şımağa qıynalalar. Ne yapmaq kerek?
O çoq tüşüne ve onın çaresini tapa. Amet aqay-nın bir bekmez çapçağı bar edi. O çapçaqnm tübüni teşip, özünifi bağçasına qoya. Onm bağçası ise, Özenbaşta er kesninkinden yüksekte eken. Amet aqay minarenin töpesine çıqıp, köynin bütün xal-qına müracaat ete:
-Cemaat, meni dinleniz! Men bağçamda yuqlay edim. Öyle bir ses işittim ki, ona itaat etmemeğe çarem yoq.
O ses mana şöyle dedi:
-Oğlum, bekmez qapçağınnı bağçanın ortasına qoy, Özenbaş adamlarına ayt kelsinler, om suvnen toldırsmlar. Olarnıfi emeklerini taqdirlemek içün ise, oğlum, sana aytam, çapçaqqa sonki bir qopqa suvnı kim tökse, bağçanın yansını ona ber!
Amet aqaynın bağçası küçük olsa da, bir qopqa bedava suv içün bağçanın yarısını almağa is-temegen adam tapılmay. Er kes qoluna qopqa alıp, suvğa çapa, Amet aqaynın bağçasındaki çapçaqqa suv taşımağa başlay. Er bir adam çapçaqnı birinci olaraq toldırmaq istey. Olar aşağıdan yuqarığa, yu-qarıdan aşağı çapalar.
Bayağı vaqıt keçken sofi, bazı birevleri:
-Bu nasıl şey ya, Amet aqay, arıqtaki suv endi bitip otura, senin çapçağın ise, alâ daa tolmay, – dey qıçırşalar.
-Saburnın tübü sarı altındır, üçer kere daa barıp kelseniz, sofi tolar, – dey Amet aqay.
Olar üçer kere değil, altışar kere daa qatnaylar, anqtaki suvnı taşıp bitireler, lâkin Amet aqaynm çapçağı tolmay. Axır-sonu, olar çapçaqnın tübsüz olğanını afilaylar ve Amet aqayğa darılıp başlaylar.
Amet aqay olarğa baqıp külümsirey de:
-Nafile yerde açuvlanmafiız, cemaat, baş-larınızm köter de bir baqmız, taşığan suvıfiız qayda aqa,-dey.
Çapçaqnm tübünden toqtamadan, özlerinin bağçalarına doğru aqqan suvnı körgen cemaat pek xoşnut ola, Amet aqaynı alğışlaylar.
QARGA VE AMETAQAY
Bir kün, Amet aqay Özenbaş özenine barıp urbasını yuva. Şu arada bir qarğa uçıp kelip, onın bir topaç saburanı alıp kete.
Amet aqay yerinden atılıp tura, amma… Qar-ğanı tapsan al. O qarğanm sim-siya qanatlarına baqıp:
-Onın. qanatları menim urbalarımdan da kirli, qara eken. Yuvunsın, arınsın, – dey.
OŞATAM, AMMA AYTMAM
Qurban bayramı arfesinde, Amet aqay bir qoy satın ala ve aranğa qapay. Çayırda oynaqlap yür-mege ahşqan bu qoy, başqalarından ayırılıp mında kelgen son, bütün gece qıçınp, şorbacısma yuqu ber-mey eken. Amet aqay axır-sonu dayanıp olamay. Açuvlanıp aranğa kire de:
-Ne içün bağırıp, ortalıqnı yıqaysın, domuz! -dey.
Amet aqaynıfi böyle değenini eşitken qadmı:
-Ev, musulman, sen değeninden xaberin barmı? Qoyğa domuz dedin, endi o qurbanlıqqa keçmez. Bunı Muxammed azretleri yasaq etken.
Amet aqay ertesi künü qoynı acele sata ve onın yerine başqasım ketirip aranğa qapay. Özü ise, yuq-lamağa yata. Lâkin, bu qoy da özünin qurban ça-lınacağını duyğanı kibi qıçırmağa başlay. Amet aqayğa raatlıq bermey.
Amet aqay açuvlanğanından aşıqıp tüb ur-basınen çapıp çıqa da, arannın qapusmdan baqıp, yavaştan:
-Ax, seni de anavğa uşatam, amma adını aytmam, – dey
TİLKİNİN QUYRUGI
Raxmet çelebi yalancılar yarışından ümütini üzmey ve bir ikâye daa başlay.
-Bugün ormanda bir tilki kördim. Onm quynğı en azdan altı arşın edi. Eğer yalan olsa, quran öpe-yim!
Amet aqay onın yalanını tüzete:
-Tilkinin altı arşın quyruğı olamı? Endi sen al-laxtan er bir arşınının içün birer tayaq aşaycan.
-Yaxşı, – dey Raxmet çelebi, -men kerçekten de biraz qabartıp ayttım, altı değil, dört arşın edi, quran öpeyim!
-Adamlar senin aytqanıfi kibi, uzun quyruqlı tilkini bir zaman körmegenler. Mına sana, eki arşın içün eki tayaq daa, -dep Amet aqay Raxmet çe-lebinin ayaqlanna ura.
-Doğru aytasın, dört değil, eki arşın edi. İnan-masan, quran öpeyim!
-Bu da yalan, mına sana eki tayaq daa!
-Eki arşın elbette, çoqça, lâkin eki suyem bir edi. înanmasafi, quran öpeyim!
-Endi mıtlaq şaşırdm! – dey, Amet aqay bir daa ura.
-Oy seni, şeytan, ne içün meni urasın? Ne, til-kinin quyruğı olmaymı yoqsa?
-Tilknin eki süyemlik quyruğı olmay. Men seni onın quyruğmı biraz uzat, dep uram.
-Qaysı tarafqa uzatayım da, senifi istegenin kibi olsun?
-Kerçek olğan tarafqa uzat, dey Amet aqay.
ÜÇNASİAT
Bir kün Amet aqay, molla bostanının yanından keçe. Molla ise, şu vaqıt kimden bedava fay-dalanmasını, qabaqlarnı köyge yollamaqnı tüşünip tura eken. Şu yerden keçip keteyatqan Amet aqaynı çağırıp, şöyle dey:
-Ey, azamat oğlum, eğer sen bu qabaq tolu çu-valnı köyge alıp barsan, men şana üç nasiat aytarım, olar sana paradan da ziyade kerek olur.
Mollanın açközlügini pek yaxşı bilgen Amet aqay, ondan para çıqmaycağmı bile, lâkin onın na-siatmen meraqlana. Qabaq tolu çuvalnı köterip, köyge yol ala. Onıftle yan-yanaşa molla da adımlay.
-Dinle birinci nasiatımnı, – dey molla.
-Eğer sana birisi cayav yürmek at minmekten yaxşı dese, inanma.
Bum eşitken Ametaqay:
-Neday manasız şey aytasın, bu da ne maraznın nasia ti, bum er bir axmaq bile, – dey.
-Aşıqma, aşıqma, – dey molla. -Eğer sen ekinci ögütimni işitsen, bedava alıpbarmağanmnı anlarsın.
-Aydı şunı dinleyim, – dep tüşüne Amet aqay, -belki ekinci nasiatı kerek olur. -Qana, ayt ekin-cisini.
Molla ekincisini ayta:
-Eğer safta, bekârlıq evli oluvdan eyidir, de-seler, sen buna da inanma.
-Tıfu! – dey sögüne Amet aqay. -Sen molla meni aldatasın. Yaxşısı paranı ber. O, elbette, senin axmaq nasiatından faydalıdır.
-Aşıqma, aşıqma. Sen üçünci nasiatnı dinlemedin,” dey qorqqanından molla.
-Eğer, evelki eki nasiat öyle pek qıymetli ol-masa da, üçüncisini sen bir oba altınğa da denişmezsift.
Amet aqay biraz yürgen son:
-Seni dinleyim, molla, – dey. Molla üçünci na-siatmıdaayta:
-Oğlum, eğer sana, fuqarelik baylıqtan yaxşı deseler, buna iç de inanma.
Şu vaqıt olar uçurım yanma kelip qalalar.
-Öyle olsa, menden de bir nasiat dinle, – dey Amet aqay ve omuzındaki qabaq tolu çuvalnı uç-rımdan aşağı ata da:
-Eğer sana, qabaqlar parlanmadı deseler, sen, molla aqay, iç de inanma! – dey.
SONUNI SORAMA
Amet aqay iç bir türlü içkige alışıp olamağan. İçken son, er vaqıt başı ağıra eken. Şu köyde er daim sarğuş yürgen bir tilencinen aqıl tanışa:
-İçken sofi başım ağıra, ne yapmalı?
-Daa içmelisin, – dey tilenci.
-İçem, lâkin kene ağıra.
-Bir daa içmelisin.
-Öyle amma, sonu ne olacaq, – dep soray Amet aqay.
-Sonum sorama, mana baq, mana! – dey tilenci.
AXMET AQAY ORAZANI ÇANALATA
Özenbaşlmın biri, macarını yekip çölge ketecek ola. Apayı ona dey:
-Ey, adam, sen ketesin amma, orazanm ne vaqıt, qaysı künü başlaycağım çölde qaydan bi-leceksin?
-Doğru aytasm, apay, men barıp orazanm ne vaqıt kelecegini, Amet aqaydan sorap bileyim, -dey.
Amet aqay şu künü Boykada, çalaşta özüne macar yasay eken. Adam onın yanma barıp, oraza ne vaqıt başlaycağım soray.
Amet aqay ciddiy bir mesele çezecek adam kibi, biraz tüşüngen son, qısqadan şöyle anlata:
-Yarın bizim İDugüniiniz’ sayılsın, lâkin bugün
daa ‘yarın’ değil, afilaysınmı? Yoq, bir şey anlamaysın? Men safia arabça bir kâğıt yazıp be-reyim. Ne de yazsam, bugün oquma, yarın oqu. Çölde olğan vaqtında bugünki kününni keçirde, ya-rınki künni qıdır. Tünevinki kün keçken sofi, yıl-dızlarğa baqıp, menim bergen kâğıtımnı oqu. Mına bundan sofi, orazanm ne vaqıt başlaycağmı bilirsin.
Adam şu künü kâğıtqa baqmay. Ekinci künü kene ‘bugün’ ola ve o kâğıtnı oqumaqm yarınğa qal-dıra. Böyleliknen, garip Özenbaşlı bütün ay de-vamında öz macarmen ken-qulan çöllerde yürip, orazanıfi ne vaqıt başlaycağmı, bugün değil, yarın qıdıra. Qıdıra, amma aslı tapıp olamay. O Ozen-başqa kelgende, oraza endi bitken eken.
-Bugün arefe künü, – dey ona apayı, yarın oraza bite. Endi qurban bayramına bir qoy qurban çal-mağa azırlanmaq kerek.
Bir ay orazanı çölde qıdırıp yürgen adam, ara-dan biraz vaqıt keçken sofi, Amet aqaym köre:
Vallai, sana canım ağırdı, Amet aqay, bu qa-darğace aldatmaq olurmı adamnı, – dep elem ete.
Amet aqay külip, cevap bere:
-Ne içün canın ağırdı, yoqsa bir ay aç yürdinmi?
QAÇAQ
Amet aqay Özenbaştaki un sarıcığa borclı eken. Un satıcı parasını almaq içün, Amet aqaynıfi pe-şinden yürip başlay. Amet aqay ise, ondan gizlenip yüre. Künlernifi birinde, o Amet aqaynı köre ve onm artından çapa. Amet aqay qaça, kelip evine kire ve qapum içertin mandallay. Şu daqqada onıfi apayı çıqıp, un satıcığa dey:
-Amet aqay evde yoq, o dağğa ketti.
-Keçken sefer de, dağğa ketken edi. Bu sefer de, kene dağğa kettimi? Bütün vaqıt dağda yüre, anda ne bar eken ona?
-Qora yapmaq içün ağaç kese. Azbarnı qo-ralaycaq. Borcğa para bergenler evimiznifi yanma toplanıp, omuzlarınen qorağa qaşınsalar, olarnm yünlerinin bayağısı qorağa ilinip qalır. O yünlerden men çorap örerim. Amet aqay ise, olarnı satıp borç-larını öder.
Un satıcı ona bir şey aytmay, qaytıp kete. Lâkin künlernifi birinde, un satıcı Amet aqaynı yolda rast-ketire:
-Utanmaysıfimı, borcıfinı bermeysin, özün de qaçıp yüresin?
-Safia ne qadarborcım bar?
-Yüz altm.
-Eğer men eki künden sofi, sana doqsan doquz buçuğını bersem, sana ne qadar daa borcım qa-lacaq?
-Yarım kapik.
-Alla, alla! Yarım kapikke, o qadar şamata qo-parman kerekmi şu, -dey Amet aqay, utanmaysınmi?
OCAQ ŞAQASI
Bir kün Bağçasaray xanı, qurnazlıqta Amet aqaynm yenecek ola ve ona müracaat etip şöyle dey:
-Men sana bir vazife beririm, eda etsen mükâfat alırsın, becerip olamasafi, başmnı kestiririm, afüaştıqmı?
-Aytması sizden, yapması menden, anlaştıq.
Şundan son xan ayta:
-Menim sarayımdan çıq ve qaytıp menim ya-nıma kel, lâkin yol boyu kimsege toqunma, iç bir şeyge elifini tiydirme. Eğer birevge toqunsan, nenen tiygen olsan, seni o şeyden marum eterim.
Amet aqay saraydan çıqqanınen, xan yolğa yüz qaravul qoya. Bütün yollarnı keseler, adam değil, atta pire bile keçip olamaycaq.
Ya şaqacı nasıl etip xannın yanına, sarayğa kir-gen? Mına nasıl! Yavaştan merdivenni tayandınp, damga çıqa, bacadan evge tüşe ve xannm öğünde peyda ola:
-Kördinizmi, xan, qartlıq siznin saçlarıfuznı ça-lartqan, aqıhnıznı toqallaştıtrğan. Mana, Özenbaşlı Aqıldanege, böyle vazifeni çezmek qıyındır, belleysinizmi yoqsa? – dey
EKİ YAVLUQ TOPRAQ
Xan Amet aqayğa pek açuvlana ve:
-Bugünden son menim toprağıma ayaq basma! dep, onı aydap yibere. Ya Amet aqay ne yapqan?
Aqyarğa barıp, eki yavluq beyaz kireçli topraq qazıp ala. Topraq tolu bu yavluqlarnı çarıqlarmın astından keçirip, sarıp, bağlay ve saray öğünde, xanmn selbileri arasında yüre.
Xan, saraynm sofasından Amet aqaynı köre ve ona bağıra:
-Ey, pezevenk, men sana bu yerde yürme değen edim de! Qayda cellât? Bu itaatsıznm, oğursız başını kesip atsm!
Amet aqay xanğa şöyle cevap bere:
-Xan azretleri, menim ayaqlarım siznin top-rağımzğa basıp yürmekni, aqılma bile ketirmeyler. Olarğa bunın keregi de yoq.
-O ne değenin? – dey bağıraqlay ökelengen xan. -Sen utanmayıp, menim öz közümnen körip turğan şeyni, red etecek olasınmı? Ya da meni soqurlanğan, belleysinmi?
-Soqurlanmağan olsanız, yaxşı baqmız: menim çanqlarımmn tübündeki, Aqyardan alıngan topraqtır.
Xan, Amet aqaynm çarıqları, beyaz kireçli top-raq tolu yavluqlarnen bağlanğanını körgen sofi, öyle oşlanıp külgen ki, az qalğan sıqılmağa.
MUCİZE
Bir kün Amet aqay xanğa qavunlğan qaz satın ala, lâkin yolda kelgende ona suqlanıp, bir ayağını qoparıp aşay. Kene yaxşı, xannıfi çastma, bazar sa-raydan çoq uzaq değil eken, qaznın tek bir ayağı ket-ken.
Amet aqay om ketirip şorbacısma bergende, xan qaznm bir ayağı olmağanını körip:
-Qazğa ne oldı ya? Ekinci ayağı qayda? – dep soray.
-Xan efendi, – dey Amet aqay, özüni iç bir qa-baatsız sayıp, -bugünden başlap, Bağçasaraynıfi bütün qazları bir ayaqlı olğan. İnanmasafiız, özüfüznin közyaş çeşmeniz yanına banp baqmız.
Qış olğanından, xannm üşügen qazları birer ayaqlarını qarmlarma basıp, birer ayaq üstüne tura ekenler.
-Davul ketirip, om çoqmarlap başlafiız, – dey xan.
Davul sesinden qorqqan qazlar, o bir ayaqlarını da tüşürip, tabana quvet qaçalar.
-Sofi nasıl, – dey xan, -tutuldmmı? Doğrusm ayt; qaznıfi ekinci ayağı qayda?
-Padişa azretleri, dey Amet aqay, qorqu mu-cize doğura. Siz olarni qorqutıp, olarda ekinci ayaq peyda ettiniz. Eğer bu çoqmarnen siznifi başıfiızğa ursalar, qorqqanınızdan, bu yerden eki ayaqlap değil de, dört ayaqlap qaçar ediniz.
Xan Amet aqaynm azırcevaplığına şaşıp, küle ve ona bu şaqası içün bir kise tütün bere.
BUVNIN AQQI
Bir kün Amet aqay pek aç ola, lâkin evinde qatıp qalğan bir tilim ötmeginden başqa bir şeyi yoq eken. Ne yapmalı? Özenbaş qavexanesine kire. Baqsa qaveci qave pişire. Amet aqay barıp, ötmegini qavenin buvuna biraz tuta, o az da olsa yımşağan son, asap bitire ve qaytacaq ola. Şu vaqıt ora qaveci toqtata.
-Ya parasın bermeysifimi?
-Ne içün para bereyim?
-Qavemnin buvundan f aydalanğanın içün.
-Buv da satılamı yoqsa?
-Dünyada er şey satıla.
Bu zaman Amet aqay cebinden beş altı kapigi olğan torbaçığını çıqarıp, om qavecinin qulağı al-tında janğırdata ve:
-Bunın sesi senin qave buvına aqtır, dey.
QAT1RMI?, ADAMMI?
Amet aqay Yalta bazanndan bir qatır satın ala. Bi-rinci künü minip, canını ağırtmayım dep, boynundan bağlap, yayladan Özenbaşqa cayav kete. Kete amma, artma aylanıp baqmay. Bazarda yürgen eki xırsız ise onıfî peşinden tüşe. Olar Amet aqayğa duydırmayıp, qatırnm boynundaki yipni çezeler. Olardan biri yipni öz boynuna bağlap, yavaş yavaş Amet aqaynıfi ar-tından kele bere. Obiri ise qatırnı alıp kene bazarğa qayta. Bu aynecilikni duymağan Amet aqay, Özen-başqa kele, evi yanında apaymı körip:
-Ey, Ayşeşerfe, mına bu qatırnı begenesinmi, dep soray.
Ayşeşerfe şaşmalay, etrafına baqına..
-Eğer begenmesen ayt, yann barır satarım, baş-qasını alırım!
-Ya senin beğenilecek qatınn qayda, dep soray apayı esini başına toplap.
Amet aqay aylanıp baqsa ne körsin, qatır yerine boynundan bağlı bir adam tura.
-Ya bu nasıl şey? Satın alğanda sen qatır edin, endi adamğa çevirildinmi?
-Bağışlanız meni şorbacı, dey xırsız, men şeerde yaşağanda söz dinlemegenim içün anamnen babam meni qarğadılar, olarnın qarğışmdan qatırğa çe-virildim, sen meni satın alıp yayladan öz evine kel-gence men yapqanlarıma peşman oldım ve kene adamğa döndim.
Amet aqay qızılçıq tayağım alıp, adamğa çe-virilgen qatırm yaxşı kötekley, son:
-Bar evine qayt, bir da közüme körünme, em yamanlıq yapma. Eğer yamanlıq yapsan, kene bet-xuy qatırğa çevirttirsin, dey de om aydap yibere.
Xırsız kene yaylağa, dostının yanına qayta.
Amet aqay ise evi aldmda dolana, Allanı al-ğışlay.
-Ya sen böyle belâğa oğrap da allanı da ne içün, alğışlaysm, dey qomşusı.
-Sen qatırnm adamğa çevirilgenini aytasıfl ga-liba. Ya barıp da onm üstünde özüm olğan olsam. O adamğa çevirilgende men qatırğa dönecek edim de…
