Keçmişten Kelecekke Uzangan Miras: Qırımtatar Geleneksel Urbası
AKMESCİT – Qırımtatar halqnıñ dısqı medeniyet dünyasını, asırlardan berli şekillengen estetik añlayışını ve içtimaiy qurulışını eñ parlq şekilde köstergen munsurlarından biri şübesiz, milliy urbadır. Ğururla taşınğan bu urbalar, sade birer kiyim olmaqtan ziyade, tatar halqnıñ tarihı hafızasını ve tınçlıq süyüci asıl ruhunu nesilden nesilge keçürgen birer tiri vesiqadır.
Mısal olaraq, yaqın vaqıtta neşir etilgen “Kırım Tatar Kostümü ve Onun Sahne Temsilî” adlı resimli qılavuz, milliy esvaplarımıznıñ ne qadar teren manalar taşığanını kene bir kere kün tertibine ketirdi.
Qadın Urbalarında İncelik ve İlahiylik
Qırımtatar qadın urbaları, er kesni özüniñ asıllıq ve nazikligiyle hayran qaldıra. Qadın kiyiminde eñ mühim munsurlar şulardır:
Zengin anterler: Kadife ve ipek qumaşlardan tikilgen, belge oturtılğan uzun urbalar.
Köz qamaştırıcı altın nakışlar: Üt kiyimi sırma ve bükme tehnikasınen zengin etip işlene. TRT Avaz menbalarına köre, qızlarnıñ evlilik çağında işlegen nakışları içki duygulardan haber bere.
Marqa ve Tonçuk: Üst kiyimi olaraq qullanılğan, qol ucları ve öñü kürkle sırlanğan qısqa kadife kürkçikler.
Fes ve Göğüslük: Qadınlarnıñ başına kiygen, üzeri altın aqçelernen yaki qumaş işlemelernen süslenken fesler ve kögüs qısımnı qapatqan qoruyıcı esvaplar.
Erkek Urbalarında Ameliy ve Mert Timsaller
Erkek kiyimi ise cengaverlikni, kündelik ayatnıñ ameliy ihtiyaclarını ve sade asillikni temsil ete:
Keniş şalvarlar ve kilekler: Erkin areket etmek içün keniş kesimli esvaplar.
Bel quşaqları: Erkeklernıñ beline sıkıca bağlağan, içersinde pıçaq yaki kündelik aletler taşınğan quşaqlar.
Asıl kalpaklar: Qoy terisinden azırlanğan, er bir tatar erkeginiñ baş tacı sayılğan ve sımayına mertlik bergen kalpaklar.
Milliy Kimlikni Saqlav Mücadelesi
Uzaq asırlar devamında asimilatsiya siyasetine oğrağan ananeviy urbalarımız, bugünki künde em saniyede Dünya Kırım Tatar Dernedi kibi cemaat teşkilâtlarınıñ milliy festivallerinde, em de kündelik ayatnıñ eñ hayırlı künlerinde (toy ve bayramlarda) yañıdan canlana. Milliy urba halqnıñ keçmişinen kelecegi arasında qurulğan eñ küçlü medeniy köpürdir.
Qırım Tatarlarınıñ Ananeviy Kiyimleri Milliy Mirasnı Yaşata
QIRIM TATARLARNIÑ ANANEVİY KİYİMLERİ MİLLİY MİRAS OLARAK SAQLANA
Qırımtatar halqınıñ ananeviy kiyimleri asırlar boyunca şekillenip, milliy medeniyetniñ müim bir parçası olıp qalğan. Bu kiyimler yalnız güzellik ve zariflikni değil, belki de halqnıñ tarihını, örf-adetlerini ve milliy kimligini aksettire.
Qadınlar kiygen uzun entariler, işlenmeli yelekler, zerif baş kiyimleri ve altın ya da gümüş bezekler Qırım Tatar sanatınıñ inceliklerini kösterir. Erkekler ise çapan, kuşaq ve qalpaq kibi kiyimlernen özlerine has görünüşke malik olğanlar.
Bugün Qırım Tatar ananeviy kiyimleri medeniy tedbirlerde, folklor ansambllerinde ve milliy bayramlarda qullanılıp, yaş nesilge ata babalar mirasını tanıtmaqta müim rol oynay. Medeniy teşkilatlar ve araştırıcılar bu mirasnı saqlamaq ve kelcek nesillerge yetkürmek içün türlü layihalar keçirip turalar.
Qırım Tatarlarınıñ ananeviy kiyimleri milliy ruhnıñ, tarihiy hafızanıñ ve medeniy zenginlikniñ canlı nişanı olaraq yaşay ve inkişaf ete.
