QITAYDA YAŞAĞAN TATARLAR ÖZ MİLLİY KİMLİKLERİNİ SAQLAYLAR
QITAYDA YAŞAĞAN TATARLAR ÖZ MİLLİY KİMLİKLERİNİ SAQLAYLAR
Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ paytahtı Pekin’dir Qıtayda Tatarlar öz milliy kimliklerini saqlaylar Qıtayda yaşağan Tatar cemaatleri ana tillerini, medeniyetlerini ve milliy ananelerini nesilden nesilge keçirip, öz kimliklerini saqlap kelmekte.
Türkiye ve Qırım Tatarları arasında medeniy bağlar kuvvetlene
Türkiye ve Qırım Tatar cemaatleri arasında medeniyet, til ve tarih sahalarındaki işbirligi künden künge inkişaf ete, ortaq miras yaşatıla.
Qıtay Halq Cumhuriyetinde yaşağan Tatarlar, sayı bakımından az olsalar da, öz tillerini, dinlerini ve milliy adetlerini nesilden nesilge keçirip kelmekte. Esasen Şıncan Uyğur Muhtar Rayonında yaşağan Tatar cemaatleri, Türk dünyasınıñ mühim bir parçası olaraq varlığını davam ettire.
Qıtay (Kırımınsesi)
Qıtay Halq Cumhuriyetinde yaşağan Tatarlar, memleketniñ resmiy olaraq tanığan etnik topluluqlarından biridir. Tarih boyunca İdil-Ural bölgesinden Şıncan taraflarına köçip kelgen Tatar aileleriniñ torunları bugünki künde de öz milliy kimliklerini yaşatmağa çalışa.
Qıtay Tatarlarınıñ çoqusı Ürümçi, Ğulca (Yining), Çöçek (Tacheng) ve Altay bölgelerinde yaşay. Nüfusları bir neçə miñ kişi civarında olsa da, cemaat hayatında faal rol oynaylar.
Tatarlar arasında ana tilni qorumağa böyük ehemmiyet berile. Bunun yanında Uygurca ve Çince de geniş şekilde qullanıla. Cemaatniñ tarihî mektepleri ve medeniy müesseseleri Tatar maarifçiligi ve kültüriniñ inkişafında mühim yer tutqan.
Milliy bayramlar ve adetler de yaşatılmağa devam ete. Sabantuy şenlikleri, aile ananeleri ve milliy yemekler Tatar cemaatiniñ kültürel mirasınıñ ayrılmaz bir parçasıdır.
Qıtaydaki Tatarlar, sayı bakımından kiçik bir topluluq olsalar da, Türk dünyasınıñ zengin medeniy mozaiğinde öz hususiy yerini saqlap kelmekte.
ÇİNDE TATARLAR VE CEDİDÇİLİK MİRASI
Çin Tatarları (çince: 塔塔尔族 – Tǎtǎ’ěrzú), Çin Halq Cumhuriyeti tarafından resmiyette tanılğan 56 etnik qavimden biridir ve nüfus cehetinden eñ küçük Türk topluluğıdır. Sayıları az olsa da, tatar ziyalılarınıñ Şarqiy Türkistan ve Çindeki medeniy tesiri pek büyüktir. Çinde yaşağan Tatarlarnıñ tarihiy tamırları, yerleşken yerleri ve medeniy ayatı şöyledir
Yerleşken Yerleri ve Nüfus Sincan Bölgesi: Tatarlarnıñ aman-aman episigesi Sincan Uygur Muhtar Bölgesinde yaşaylar.
Eñ çoq toplanğan şeerleri: Gulca (Yining), Çöçek (Tacheng), Altay ve Urumçidir.Milli Kasaba: Sincan’nıñ Qitai rayonında bulunğan Daquan Tatar Milliy Kasabası, Çinde Tatarlar içün qurulğan tek resmiy idariydir.
Nüfus: Çin resmiy malümatlarına köre, ülkedeki Tatar nüfusu oldukça düşüktir ve 3.500 ile 5.000 kişi arasındadır.
Tarihiy Tamırları ve İdil’den Kelgen Göçlerİdil Tatarları: Bugünki Çin Tatarlarınıñ ecdatları esasen İdil (Volga) Tatarlarına dayanadır.
19. ve 20. Yüzyıl: 19-uncı yüzyılnıñ başında Rusiye İmperiyasından ticaret maqsadınen Sincanğa kelip yerleşkenler. Ticaretçilernen beraber, diniy tasil bermek ve mektepler açmaq içün kelgen muallimler ve imamlar da bu nüfusnı teşkil etken.
Gasprinskiy Mirası: Ceditçilik ve Maarifçilik Hamlesi Çin Tatarları, tarih boyunca yüksek tasil seviyelerinen saylanıp kelgenler. Bu cehetten ulu maarifçi İsmayıl bəy Gasprinskiy’niñ eñ emiyetli fkirdeşleri olğanlar: Usul-ı Cedid Mektepleri: 19-uncı yüzyılnıñ soñu ve 20-ncı yüzyılnıñ başında ulu mütefekkir Gasprinskiy’niñ “Tercüman” gazetasınen darqatqan Ceditçilik (Usul-ı Cedid) fkirleri Çin Tatarları arasında tez vaqıtta qabul etildi.
Maarifçilik Rolü: Tatar ziyalıları Sincan bölgesinde medeniy, zaman zaman da tatar ve uygur mekteplerini açtılar. Bölgedeki diger Türk topluluklarınıñ (Uygur, Qazaq v.b.) zamanevi tasil almasında eñ ög safta taptılar.
Til ve Medeniyet Til Hususiyetleri: Laqırdı etken Tatar tili, Türk tilleriniñ Qıpçaq şanına mensuptir. Lâkin asırlar devamında qomşuları olğan Uygur ve Qazaq Türklerinen iç içe yaşadıqları içün, tillleri bu lehçelerden pek tesirlengen.
Diniy İnanç: Çin Tatarlarınıñ episigesi Sünniy Müslüman olup, Hanefiy mezhebindendir.
Milliy Bayramlar: Geleneksel Tatar medeniyetini ve icatlarını ğayretnen qoruylar. Her yıl ekin cıyımından soñ avam arasında adetiy Sabantoy Bayramını büyük bir coşkunen qayd eteler. Çin’deki Tatarlar (Qıtaydağı Tatarlar)
Qıtayda Tatarlar yaşayılar
Qıtay Halq Cumhuriyetinde yaşağan Tatarlar resmiy ravışta tanılğan milliy topluluqlardan biridir. Onlar esasen Şıncan, Uyğur Muhtar Rayonında, Ürümçi, Ğulca, Çöçek , Altay ,taraflarında yaşaylar. Tatarlarnıñ sayısı birkaç miñ kişiden ibaret. Qıtay Tatarları öz tillerini, dinlerini ve milliy adetlerini saqlap kelmekte. Tatar cemaatleri arasında Sabantuy bayramı da keçirile.
