Kırım Tatar tarihının eñ acınıqlı saifelerinden biri olğan Mavi Alay faciası

Mavi Alay Faciası

Ankaradan zabitlerge berilgen kesin emir bellidir. Tren Qarsnıñ Serder Abad Qızıl Çaqçaq böghetine (baraj gölüne) yaqınlaşqanda, qırılğan vagon qapılarından eki biñ Qırımlı bu sefer gölge atlap intiar ete. Rus sımırına kelingende, eki biñ kişi Rus askerlerine teslim etile ve Türk muafızlarınıñ közü ögünde teslim alınğan yerlerinde aman-aman idam etileler. Mavi Alaynıñ idamı rapor etile ve tutanaqlara keçirile.

Bu metin, II. Dünya Savaşı sonunda yaşanan ve Mavi Alay olarak bilinen trajik hadiseyi anlatmaktadır:

Alman ordusunda Sovyetlere karşı savaşan Kırım Tatarlarının Mavi Alay, savaş sonrasında müttefiklerin anlaşması gereği SSCB’ye iade edilmesi sürecini kapsar.

Kars üzerinden trenle nakledilen gruptan yaklaşık 2.000 kişinin, Sovyetlere teslim edilip infaz edilmektense Kızılçakçak Baraj Gölü’ne atlayarak intihar ettiği belirtilmektedir.

Geriye kalanların ise sınırda Sovyet yetkililerine teslim edildiği ve Türk askerlerinin gözü önünde hemen orada kurşuna dizildikleri ifade edilir.

Mavı Alaynıñ Soñu: Serder Abad Yolunda Facia ve İnfaz

İkinci Cihan arbinde Alman saflarında Sovet zulmüne qarşı küreşken Qırım Tatar askerlerinden teşkil etilgen Mavı Alaynıñ aqıbeti uzun yıllar sır olaraq qaldı. Şahitlikler ve tarihiy malümatlarğa köre, Türkiyeden Sovetler Birligine qaytarılğan Qırımlılar ağır faciage duş oldı.

Ankaradan subaylarğa berilgen kesin emirnen soñ, Qırımlılarnı taşığan tren Kars tarafında Serder Abad Qızıl Çaqqaq baraj kölüne yaqınlaşqanda vagonnıñ qapıları kırıldı. Ümitsizlik içindeki iki miñge yaqın Qırımlı esir olmaqtan ise ölümni tercih etip, özlerini kölge attılar. Bu elim vaqia neticesinde yüzlerce aile yoq oldı.

Rus serhedine yetişkende ise sağ qalğan başga eki miñ Qırımlı Sovet askerlerine teslim etildi. Şahitlerniñ aytqanına köre, teslim alınğan insanlar Türk muhafızlarınıñ közleri ögünde deral infaz etildi. Bu hadiseler soňradan resmiy raportlarğa da keçti ve Mavı Alaynıñ trajediyası tarih saifelerine qanlı bir sahife olaraq yazıldı.

Bugün bu facia, Sovet repressiyaları ve sürgün siyasetiniñ en ağır misallerinden biri olaraq hatırlana.
“Serder Abad kölünde suğa atılğanlar da, serhette qurşunğa tizilgenler de tek bir şey istey edi: esaret yerine ölümni seçmek…”

Mavı Alaynı Teslim Etme Emrini Kim Berdi? Serder Abad Yolunda Facia ve İnfaz

İkinci Cihan arbiniñ soñ künlerinde Alman ordusı saflarında Sovet rejimine qarşı savaşqan Qırım Tatar askerlerinden qurulğan Mavı Alay Türkiyeniñ nazaretine keçken edi. Lâkin o devirde Sovetler Birligi ile yürsetilgen siyasiy munasebetler neticesinde bu askerlerniñ taqdiri ağır bir faciage çevrildi.

Tarihiy malümatlarğa köre, Ankara tarafından askeriy subaylarğa “Qırımlılarnı Sovet tarafına teslim etiñiz” emri berildi. Bu emrniñ kim tarafından imzalanğanı aqqında türlü rivayetler bar olsa da, emir devlet seviyesinde alıngan siyasiy qarar olaraq degerlendirilmekte. O devirde Türkiyeniñ Sovet baskısından çekingeni ve Moskva ile açık çatışmadan qaçınmağa çalışqanı qayd etile.

Teslim yolunda Kars tarafında Serder Abad Qızıl Çaqqaq baraj kölüne yaqınlaşqanda tren vagonlarınıñ qapıları açıldı. Şahitliklerge köre, Sovetlerge qaytarılmaqnı ölüm bilen bir körgen eki miñge yaqın Qırımlı özlerini kölge atıp intihar etti.

Rus serhedinde ise sağ qalğan başga eki miñ kişi Sovet askerlerine teslim etildi. Teslim alınğan Qırımlılarnıñ büyük qısmı şol yerde deral infaz etildi. Bu vaqialar Mavı Alaynıñ tarixteki en acı sahifelerinden biri olaraq hatırlana.

Araştırmacılar bu hadiseni yalnız askeriy degil, aynı zamanda insanlıq dramı olaraq degerlendire. Qırım Tatar halkı içün ise Mavı Alaynıñ aqıbeti hâlâ kapanmağan bir yara olaraq qala.
“Bir emir imzalandı… ve minlerce Qırımlınıñ taqdiri Serder Abad yolunda ölümge çevrildi.”

Kırım Tatar tarihının eñ acınıqlı saifelerinden biri olğan “Mavı Alay” faciası, bugün de yüreklerimizni sızlatmağa devam ete. On biñlernen qardaşımıznıñ teslim emri ve soñunda kelgen qatliam, milletimizniñ unutulmaz yarasıdır.

Mavı Alay ve Teslim Emri

II. Dünya Cenkiniñ soñunda, Sovyet rejimi Kırım Tatarlarını Almanlar ile iş birliği yapqanlarını iddia eterek “hain” ilân etti. Bu süreçte, Alman saflarında yer alğan ve sayıları 8.000-10.000 civarında olğan Kırım Tatarlarından ibaret “Mavı Alay”, cenkniñ bitmesiyle Avusturya ve İtalya kibi yerlerge sığındı.

Ancaq 1945 senesinde Yalta Konferansında alınan qararlar neticesinde, Sovyet vatandaşı olğan her kesniñ geri iade etilmesi şarti qoyuldı. Mavı Alay’nıñ teslim etilme emri, müttefik devletler (hususan İngiltere ve ABD) tarafından, Stalin’niñ qattı talepleri doğrultusunda berildi. Bu emrniñ icrasında, o devirdeki sığınaq lagerleriniñ idarecileri ve müttefik qomutanlar doğrudan mesul oldılar.

Serder Abad ve Qızılcıq Özenindeki Facia

Mavı Alay askerleri ve aileleri, Sovyetlerge teslim etileceklerini añlağanları vaqıt büyük bir ümitsizlikke tüştiler. Avusturya’daki Drau Özeni (Drau Nehri) boyunda biñlernen kişi, Ruslarnıñ eline tüşip işkence körmektense, özlerini suvğa atıp intihar ettiler.

Faciadan eñ müim bir qısmı ise Türkiye yolu üzerinde yaşandı. Vagonlarğa qapatılğan Kırım Tatarları, Türkiye üzerinden keçerken Qurtuluş ümidiyle közlerini pencerelerge diktiler. Lâkin Serder Abad (bugünki Kars civarı) yolunda, trenler Sovyet sınırına doğru ilerlerken, qardaşlarımıznıñ “Bizi özüñiz atıñız, amma Ruslarğa bermeñiz!” çığrıqları köklerge yükseldi. Sınırda teslim etilgen biñlernen Kırım Tatarı, Sovyet askerleri tarafından o yerdecik, raylarnıñ kenarında infaz etildi. [1]

Unutulmaz Bir Acı

Bu facia, tek bir askeriy birlikniñ yoq etilmesi degil, bir milletniñ evlâtlarınıñ dünya siyaseti qurbanı etilmesidir. Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq, şehitlerimizni rahmet ile añamız. Onlarnıñ hatırası, serbest Kırım davasında ebediy yaşaycaqtır.

Şahitlerniñ Tilinden: Serder Abad’da Toqtatılğan Ümütler

Mavı Alay facialarınıñ eñ acısı, teslim etilgenlerniñ soñ anlarına şahit olğan yerli halqnıñ ve sağ qalğanlarnıñ hatıralarıdır. Şahitler o künni şöyle añlata:

“Trenler Serder Abad (Kars sınır qapısı) yaqınında toqtatılğanda, vagonlarnıñ küçük pencerelerinden eller uzatıla edi. İnsanlar bağıra, yalvara, Türkiye toprağında qalmaq içün her şeyini feda etmege azır ediler. Ancaq emr qatiy edi. Sovyet askerleri vagonlarnıñ qapılarını açıp, insanlarnı sürileyerek tışarı çıqardılar. O yerdecik, öz topraqlarına ayaq basmadan qatliam başladı. Biz tek uzaqtan silâ seslerini ve feryatlarnı eşitip, çaresizce közyaşı töktik.”

Mavi Alay Faciası: Qanlı Tren ve Unutulmaz Acı

Ankara’dan İsmet İnönü tarafından zabitlerge berilgen qatiy emir bellidir. Tren Kars’nıñ Serder Abad (Qızıl Çaqçaq) baraj gölüne yaqınlaşqanda, qırılğan vagon qapılarından eki biñ Kırımlı bu sefer gölge atlap öz canına qıyalar (intihar edeler).

Rus sığırına (sınırına) kelgen vaqıtta, qalğan eki biñ kişi Rus askerlerine teslim etile. Türk muhafızlarınıñ közleri ögünde, teslim alınğan yerlerinde deral qurşunğa tizileler (infaz etileler).

Mavi Alay’nıñ yoq etilgeni rapor etile ve tutanaqlarğa (vesiqalarğa) keçirile. Şo künden bu künge qadar Türkiye’de Mavi Alay hadisesi aqqında resmiy tutanaqlar ve vesiqalar (belgeler) açıqlanmağan keti.

Qızıl Çaqçaq baraj kölü yaqınına kelgende, vagon qapılarını kırıp çıqqan tahminen 2 miñ Qırımlı özlerini kölge taşlap canına qıydı.

Rus serhaddına yetkende ise tağı 2 miñ kişi Sovet askerlerine teslim etildi ve Türk muhafızlarınıñ közleri ögünde teslim alınğan yerde deral infaz etildi. Bu vaqialar bazı şahitlerniñ hatıralarında ve ağızdan ağızğa kelgen rivayetlerde “Mavı Alay faciası” olaraq añlatıla.

Lâkin aradan keçken uzun yıllarğa baqmadan, Türkiye’de Mavı Alay aqqındaki resmiy arxivlerniñ barısı açılmağan. Şu sebepnen vaqianıñ tafsilâtı tarihçiler arasynda bu künge qadar munazara mevzusi olaraq qala.