Kayt sen Kırım’ga

Yellice köyünde sönmegen ateş ve unutulğan şınlar 1930 yıllarda Yellice Köyü’nde Arpe tatay şınları pek meşhur edi. 1927 senesinde doğğan Cumaziye Aksöz, Arpe tatayını öz közü ile körmegen, lâkin adını ve şınlarını eşitip büyügen. Köyde “Ocanay” dep çağırılğan bir kartiy (nine), bu şınlarnı balalarga ayta, onları ezberletmege çalışa edi. Küçük Cumay (Cumaziye) Ocanay’nıñ en yahşı şakirdlerinden biri edi.

Cumaziye Aksöz’niñ aytqanına köre, bu şınlar yalnız birkaç parça degil, belki yüzlerce beyitten ibaret uzun destanlar edi. Lâkin yıllar keçken sayın bu sözlü miras yavaş-yavaş unutula başladı. 1899 senesinde qurulğan köyniñ ilk adı Yedideğirmen edi. Kırım’dan köç etken aileler, özleri bilen beraber bir başqa miras da ketirdi: ocaqlarından alınğan ateş. Bu ateş yıllarca söndürülmedi. O, yalnız bir ateş degil edi bu, qaytuv ümidi, vatan hasreti edi.Cumaziye Aksöz, 1930 yıllarda, köçten seksen yıl soñ bile, Yellice köyünde sönmegen ateşi olan evlerni hatırlay edi. Lâkin 1970 yıllarga kelgende bu ateş artıq yoq edi.

Sönmegen ateş söndü…
Lâkin hatıralar ve sözler hâlâ yaşamağa devam ete.

SÖNMEGEN ATEŞ, UNUTULMAĞAN HASRET

1930’larda Yellice köyünde Arpe tatay şınları söylenirdi… Bir nine Ocanay çocuklara bu eski Kırım şınlarını ezberletirdi.

Cumaziye Aksöz bu şınları dinleyip büyüdü. Diyordu ki: “Bu şınlar çok uzundu… belki yüzlerce beyit.”

Kırım’dan çıkarken aileler yalnız eşyalarını değil, ocaqlarından ateşi de beraber getirdi.

Ve o ateş… yıllarca sönmedi. Çünkü o bir ateş değil Kırım’a dönüş ümidi idi.

1930’larda hâlâ yanıyordu. Ama 1970’lerde… artık yoktu. Ateş söndü… Ama hasret sönmedi.

Kayt sen Kırım’ga

İngilizler kayttılar,
Osmanlı neşin?
Cav kele dep ayttılar,
Katlimiz işin.

İcret vacip dediler,
Mollalarımız.
Beg de kişke ediler,
Balalarımız.

Kartbabay katecekmiz?
Katecekmiz?
Ketmep de netecekmiz?
Pıtecekmiz.

Torası ne kim bile?
Ketecekmiz.
Seni kımge emanet,
Etecekmiz?

Arpem dedi kartbabay,
Sizmen kelamam,
Bılay buyurgan Kuday,
Toyun köramam.

Bu toprak meni tuta,
Siz ketin balam.
Kartanan mında cata,
Cangız taşlamam.

Kartanamın kabrinde,
Tonkaydı babam.
Ayakta turamadı,
Şonkaydı babam

Milletni aldadı mı?
Bilgenlerimiz.
Kabrinde cıladı mı?
Ölgenlerimiz.

Kanday al aştı güller,
Kimler koklaycak?
İysiz kaldı kabirler,
Kimler coklaycak?

Atlarnı arabaga,
Cılap cegemiz.
Kuday’nın unutganı,
Tatar ekemiz.

Ketemiz dedi babam.
Kalnız savlıkman
Cılap ayttı kartbabam,
Barnız savlıkman.

Tırnavış senegimiz,
Armanda kaldı
Bukamız inegimiz ,
Aranda kaldı .

Nişledik, taşlap kettik,
Kıydık Kırım’ga.
Zayde tatamnı colda,
Cıydık Kırım’ga,

Yaşım on eki temiz,
Şıktık Kırım’dan.
Oylanmanız ketemiz,
Bıktık Kırım’dan

Peyim eniştiy atsız,
Kalgan colda.
Kazak yakalap canın,
Algan colda.

Sımay dayım barganda,
Batakga daldı,
Cetgizgeşik akaylar,
Bir börkü kaldı.

Salgır sırt bette kaldı,
Tunaga bardık,
Cılaybere atlarnı,
Saldık suvardık.

Kırım’dan şıktım balam,
Kişkenekende.
Kim bisin kaş can colda,
Tüşken eken de.

Gagavuz biber berdi.
Aşanız dep.
Sultan Mecit cer berdi,
Yaşanız dep

Alcıdı anayşıgım,
Cinnet eken.
Bıyer Aktoprak, Kırım
Cennet eken.

Baban Mammet akayga,
Kandım da süydüm.
Babay yetmedi toyga,
Candım da küydüm.

Korantam niyet etti,
Aktopraknı.
Kudayım nasip etti,
Karatopraknı.

Candı cüregim candı,
Pitti soyum.
Kelinşek’te yasandı,
Üyken toyum.

Dokuz balamı taptım,
Onbir yılda.
Üşünün közün captım,
Son bir yılda.

Kardaşım Sabay boldu,
Aytuvlu cigit
Plevne’de coytuldu,
Dediler şeyit

Kırk bir yaşta babanı,
Aldı Kuday.
Yetim altı balanı,
Saldı Kuday.

Onbeş yaşta Perit’im,
Ölşeldi boydan.
Kalmadı bir parkımız,
Makraşgan koydan.

Bir ömür geşti onda,
Kırım’ga asret,
Dediler en sonunda,
Kene bar icret.

Kırım dep süyünemen,
Anyakbet eken,
Nasibim Yeditirmen,
Mınyakbet eken .

Kızlarım Zayde, Patme,
Kelmedi mında.
Kuday kene betime,
Kulmedi mında.

Bıyerde işgen suvum,
Kanday kele,
Kırım betten esgen cel,
Şınday kele.

Aycarıkta üyümden,
Kökge karayman.
Kırım’nı köre meken?
Ayga sorayman

Yıldızlar erek diyler,
İşte köremiz.
Tağa mı erek Kırım,
Tüşte köremiz.

Esimden ketmiy balam,
Unutamayman.
Tilde söz yetmiy balam,
Annatamayman.

Curtumda söngen otum,
Canar mı eken?
Ballarımız Kırım’nı,
Anar mı eken?

Nasibim bulay eken,
Tatar utansın.
Kaytgaşık biz Kırım’ga,
Otum tutansın.

Menden geşse de balam,
Kayt sen Kırım’ga,
Kaydiy sagınganımı,
Ayt sen Kırım’ga.

Bu kıymetli hatıralar, Kırım’ın Sesi Gazetesi‘nin yayın politikasına ve kullandığı edebi dile tam uygun şekilde düzenlenmiştir. Gazete, Kırım Tatar medeniyetini ve “Dilde, Fikirde, İşte Birlik” ülküsünü yaşatmayı amaçlayan yazılara Kültür Sanat veya Kırım Tarihi bölümlerinde geniş yer vermektedir.

Yellice Köyü ve Sönmez Ateşniñ Hatırası

Kırım Tatar edebiy ve medeniy mirasından belgen malümatlarğa köre, 1930-ncı yıllarda Eskişehir, Alpu’nıñ Yellice köyünde (evelki adı Yedideğirmen) Arpe Tatay’nıñ şınları pek meşur eken. 1927 senesi doğğan Cumaziye Aksöz, Arpe Tatay’nı özü körmegen olsa da, onıñ adını ve şınlarını eşidip büyügen.

Köyde balalarğa bu şınlarnı ögreken ve ezberletken “Ocanay” (oca ana) degen bir kartiy (nine) bar eken. “Kişke Cumay” (kiçkene Cumaziye), Ocanay’nıñ eñ yahşı talebelerinden biri olğan. Cumaziye Aksöz’nıñ aytqanına köre, Kırım asreti ile tolu bu şınlar aslında pek uzun olıp, belki yüzlerce beyitlik bir edebiy hazine eken.

1899 senesi qurulğan Yellice köyüniñ halqı, Kırım’dan çıqqanda öz ocaqlarından yanğan ateşi alıp kelgenler ve bu ateşi iç söndürmegenler. Bu sönmez ateş, Vatan Kırım’ğa qaytuv arzusınıñ canlı bir nişanesi olğan. Cumaziye hanım, 1930-ncı yıllarda – yani göçten seksen yıl soñra bile – Yellice köyünde ateşi iç sönmegen evler olğanını hatırlay edi. Faqat 1970-nci yıllarğa kelgende, bu muqaddes ateşler artıq sönip qalğan edi.

Yazı Gönderimi İçin İletişim Bilgileri:
Bu metni gazeteye ulaştırmak isterseniz, Kırım’ın Sesi Gazetesi İletişim sayfasındaki resmi kanalları kullanabilirsiniz:

• E-posta: kiriminsesigazetesi@gmail.com
• Telefon: 0542 722 30 44