Sudaq Bölgesinde Suv Meselesi
Çeşme Qurmaq Çetin, Yıqmaq İse Qolay: Sudaq Bölgesinde Suv Meselesi
Editörden
Bir çeşmeni yıqmaq kolaydır, amma bir çeşmeni qurmaq pek çetindir. Asırlar boyunca Qırımtatar köylerinde çeşmeler yalnız suv menbaası degil, belki cemaat hayatınıñ merkezi olğan.
Sudaq rayonınıñ bu eski fotoğrafları bizge bir devrni hatırlata. Bu çeşmeler yanında insanlar körüşe, sohbet ete, suva tola küplerini evlerine taşıy edi. Bugün ise olarnıñ birçoqu yalnız hatıralarda ve sararmış resimlerde qaldı.
Soñki on yıllar içinde eski çeşmelerniñ yoq oluvı ve yañı çeşmelerniñ qurulmaması, yalnız suv meselesi degil, aynı zamanda medeniy mirasımıznıñ da eksilmesidir.
Qırım’nıñ eski çeşmeleri bizge bir hakikatnı hatırlata: suvnı kirletmek, çeşmeni yıqmaq ve mirasnı yoq etmek pek kolaydır. Amma bir pınarnı qayta canlandırmaq, suvnı insanğa ulaştırmaq ve hatıranı yaşatmaq nesillerniñ emegini istey.
Bugün bu eski fotoğraflar yalnız geçmişni köstermey; olar bizni suvnı, çeşmelerni ve milliy mirasımıznı qorumağa çağıra.
Bir pınarnı yıqmaq, bir quyuğa tüpürmek, bir gölni, özenni, deñizni ya da okeannı çirkletmek ne qadar qolay; lâkin yañı bir quyu qazmaq, suv niyetine pınarnı yañıdan canlandırıp aqıtmaq ne qadar qıyındır.
Elimizdeki, keçmiş asırnıñ 60-ıncı ve 70-inci yıllarına ait foto-resimlerge baqqanımızda, keçken künlerimizniñ abidesi olğan çeşmelerimizni körmek mümkün. Yazıq ki, Sudaq bölgesinde eñ azından soñki 70 yıl içinde bir dane bile yañı çeşme qurulmadı. Episi eski can canına kelgen abidelerimiz ise yoq olmaq qorqusı altında.
Halqımıznıñ can tamırı olğan pınarlarımıznı qorçalamaq ve tınmğan çeşmelerimizni yañıdan canlandırmaq – episimizin boyun borcudır. Sudaq tübündeki bu qusqun suv meselesi ve keçmişten qalğan mirasımız köz ögünde bulundırılmalı, yoq olğan pınarlarımız el birliginen yañıdan tiklenmelidir.
Sudak Yaqınlarında Unutılğan Çeşmeler
Bir çeşmeni yıqmaq, bir quyuğa tükrimek, bir kölni, dereyni, deñizni yaki ummannı kirletmek pek kolaydır. Amma quyu qazmaq, suvnı pınarğa aqtırmaq ve çeşme yapmaq pek müşküldir.
Sudak rayonında soñki yetmiş yıl içinde hiç olmağanda bir tek çeşmeniñ bile yapılmağanı düşündiricidir. Bir zamanlar köylerimizniñ ve mahallelerimizniñ canı olğan pınarlar ve çeşmeler bugün yalnız eski fotoğraflarda qaldılar.
Bu resimler 1960–1970 senelerinde çekilgen olup, o devirdeki çeşmeni ve etrafındaki hayatnı köstere. Çeşme yalnız su menbaası degil edi; o, insanlarnı birleştiren, sohbetler yapılğan, nesillerni bağlağan bir yer edi.
Bugün bu eski çeşmelerni hatırlamaq ve onları qorumaq, milliy mirasımızğa sahip çıqmaq demektir. Çünki su hayat olsa, çeşmeler de milletniñ hatırasıdır.
