QIRIMTATARNIN TİL VE MEDENİYET KÖNÜL ŞİFRELERİ
Sadece Qırımtatarlarnıñ Añlaycağı Til ve Medeniyet Şifrelerimiz
“Dilde, Fikirde, İşte Birlik” şiarınen yoluna devam etken Kırım’ın Sesi’nden özel yazı!
Asırlar devamında süzülip kelgen urf adetlerimiz ve “Doğma Tilimiz”, eñ qaranlıq künlerde bile halqnıñ yolunu aydınlatqan eñ büyük quvetimiz olmaya devam ete.
Qaytarma’dan edebge, sabırdan qonaqseverlikke qadar asırlık şifrelerimiz, genç nesillerniñ eliyle kelecekke emin adımlarlen daşınmaqta.
Bir milletniñ bar olması, onunñ tek tilinde degil, asırlar devamında süzülip kelgen gizli medeniy kodlarındadır. 18 Mayıs 1944 Sürgünliginden bugünge qadar tek bir Qırımtatarnıñ yürekten duyup añlaycağı muqaddes kavramnı edebiy tilimizde topladıq.
(Kırım’ın Sesi)
Bir milletniñ bar olması, onunñ tek tilinde degil, aynı zamanda nesilden nesilge keçken gizli medeniy kodlarında ve ortaq hafızasındandır. Asırlar devamında süzülip kelgen, facialar körgen ama asaletini ğayıp etmegen Qırımtatar halqınıñ tek özü añlap bilgen hususiyetleri bar. Bugün medeniyet saamızda tilleri ve adetleri saqlap qaluv küreşi devam etkende, tek bir Qırımtatarnıñ yürekten duyup añlaycağı müim kavramnı edebiy tilimiznen taqdim etemiz:
Halqnıñ Özüni Añlatqan Edebiy Şifre
Yalıboyu: Qırım cenubınıñ tılfısı; deñiz kokusı, özgün şivesi ve özine has urf-adetlerinen topraqnıñ Akdeñizge baqqan asil yüzü.
Sabır: Sürgünlik vagonlarından başlap, qara künlerge qarşı tış çıqarmaycaq derecede metanetli oluv, felaketlerni asil bir tevekkülnen yeñüv felsefesi.
Qonaqseverlik: Evge kelgen musafirni baş tacı etüv; eñ qorqulu künlerde bile qonqqa eñ paalı, eñ lezzetli aşlarnı ikram etme namusı.
Qaytarma: Er bir areketinde asalet süzülgen, qollarnıñ avada durnalar kibi uçqanı, halqnıñ milliy ruhunu oyunman köstergen eñ muqaddes oynumız.
Yurt: Bu tek bir mesken degil; asırlarca uzaq qaldırılğan Vatan toprağına, Qırımğa duyulğan sönmez aşk ve hasretniñ adıdır.
Tatlı Aş: Köbete, sarı burma, çibörek kibi milliy lezzetler etrafında toplanğan, halqnıñ bereket ve qardaşlıq sofrası medeniyeti.
Birlik: Sürgün yollarında ve tikenli teller arasında bir-birine kenetlenip, yoq olmaqtan qurtulğan halqnıñ omuz-omuza tırmaşuv quveti.
Edeb: Büyüklerge sayğı, medeniy terbiye ve qırımtatarlıqnıñ eñ ince ahlâqiy temelidir.
Sürgünlik: 1944 mayıs 18 gecesi vagonlarğa bastırılğan halqnıñ, yüreklerinde ebediy sızı olaraq qalğan közyaşı ve unuttırılmağan adaletsizlik tasviri.
Doğma Til: Analarımızın beşik başında ninnilernen pısıldap, bütün yasaqlarğa baqmadan balalarına ögretkeni ve bugünge qadar saqlap ketirgeni qanlı hafızamız.”Dilde, Fikirde, İşte Birlik” İzinde İsmail Bey Gaspıralı’nıñ muqaddes vasiyeti bugün de Kırım Derneği kibi teşkilâtlarımız ve yaşlarımız eliyle yaşatıla. Bu kavram, halqnıñ keçmişi ile kelecegi arasındaki sarsılmaz köpürdir. Öz kimligini unutturmağan edebiyatımız, “Doğma Til” sönmeycegi müddetçe dunya yüzünde er daim eñ gür sesnen yañğıraycaqtır.
1944 Sürgünliginden dijital çağğa qadar asaletini ğayıp etmegen Qırımtatarlıqnıñ muqaddes kavramı.
Qırım, Qırımtatarca, Doğma Til, Kırım’ın Sesi, Sürgünlik, Qaytarma, Medeniyet
Asırlar devamında süzülip kelgen urf-adetlerimiz ve “Doğma Tilimiz”, eñ qaranlıq künlerde bile halqnıñ yolunu aydınlatqan eñ büyük quvetimiz olmaya devam ete.
Qaytarma’dan edebge, sabırdan qonaqseverlikke qadar asırlık şifrelerimiz, genç nesillerniñ eliyle kelecekke emin adımlarlen daşınmaqta.
Bir milletniñ bar olması, onunñ tek tilinde degil, asırlar devamında süzülip kelgen gizli medeniy kodlarındadır.
“Tañ atqanda baqçadan kelgen çibörek qavurması” bu, diňe aş degil, balalıqnıñ sesidir.
“Qayda olsam da aqmescitniñ yeli burnumğa kelir.” Vatan bazen topraq degil, bir is kibi yaşar.
“Ana tilinde aytılğan bir ‘balam’ sözü, başqa tillerde tapılmaz.”
“Sürgünni körmegen de yüreginde onıñ ağırlığını taşıy.”
“Taraq tamğa serişte emes, milletniñ namusıdır.”
“Qırımda ezan sesi men deniz şavqunı bir-birine dua kibi yaraşa.”
“Bir qartnıñ ‘biz Qırımdan ketken edik…’ dep başlağan lafı romanğa teñdir.”
“Qaytarma oynalğanda ayaqlar degil, qan hatırası hereket ete.”
“Qırım Tatarınıñ çayı er vaqıt qaynar; çünki musafir rızıq beraber kelir.”
“Qırımnı añlamaq içün harita yetmez; yürek kerek.”
