Dünya Qırım Tatar Derneği Başkanı Mustafa SARIKAMIŞ Küçük Qaynarca Antlaşması soñ Qırım Tatarlarınıñ köçleri ve Anadolu’daki millî-ziraat töhfeleri aqqında

Dünya Qırım Tatar Derneği Başkanı Mustafa Sarıkamış: Küçük Qaynarca Antlaşması soñ Kırım Tatarlarınıñ Anadoluğa köçleri ve ziraat medeniyetine qoşqan töhfeleri

1774 senesinde imzalanğan Küçük Qaynarca Antlaşması Osmanlı Devleti tarihında müslüman ahalisi olğan bir memleketniñ ilk defa elden çıqması manasına kelgen büyük bir burulma noqtasıdır. Bu hâdise neticesinde en ağır zararnı körgen millet ise Kırım Tatarları olğan. Qırım’nıñ fiilen elden ketüvi, Kırım Tatar halqını öz ana yurtını terk etmege mecbur etken. Köç etken Tatarlar, “Aq Topraqlar” dep adlandırğan Anadolu’ya kelip, faqat nüfus köçüni degil, belki asırlar boyunca şekillengen ziraat tecrübesini, örf-adetini ve millî kimligini de beraberinde alıp kelgenler.

1. Küçük Qaynarca Antlaşması ve Qırım Tatar millî faciâsı

21 Temmuz 1774 tarihinde imzalanğan Küçük Qaynarca Antlaşması ile Osmanlı Devleti Qırım Hanlığı üzerindeki hâkimiyetinden mahrum qalğan. Qırım, kağıt üzerinde mustaqil körünse de, fiilen Rusya nüfuzı altına düşken¹. Bu vaziyet Qırım Tatarları içün faqat siyasî bir degişiklik degil, millî varlıqnıñ temellerini sarsqan bir faciâ olğan.

Rus işğali ile beraber Tatar halqına qarşı basqılar, yerli ahaliniñ topraqlardan sürülmesi ve millî-dinî hayatnıñ yoq edilmesi siyaseti başlanğan². Bu şartlar altında on binlerce Qırım Tatarı ata-baba yurtını terk etip Osmanlı memleketlerine köç etmek mecburiyetinde qalğan.

2. “Aq Topraqlar”: Anadolu ve millî hafıza

Kırım Tatar köçleri sıradan bir muhaceret degil, millî hafızada derin izler bırakqan tarihî bir hâdisedir. Kırım Tatar sözlü ananesinde Anadolu “Aq Topraqlar” dep atalğan. Bu tabir; emin yurt, iman birligi ve milletniñ devamı manasını taşır³.

Anadolu’ya yerleştirilen Qırım Tatarları tilini, ananelerini, aile quruluşunı ve cemaat dayanışmasını muhafaza etmege çalışqan. Köç edilen her yerde Tatar köyleri teşkil etilgen, millî kimlik ziraat ve cemaat hayatı vasıtası ile yaşatılğan⁴.

3. Qırım Tatarlarınıñ ziraat kültürü ve Anadolu’ya töhfeleri

Qırım Tatarları Anadolu’ya yalñız insan gücünü degil, inkişaf etmiş bozkır ziraati medeniyetini de getirmişlerdir. Qırım steplerinde asırlar boyunca teşekkül etken bugday, arpa ve hayvancılıqqa dayalı ziraat sistemi, Anadolu bozkırlarında yeni bir inkişaf sürecini başlatqan⁵.

Hususen Polatlı, Ceylanpınar ve Orta Anadolu’nıñ muhtelif bölgelerinde iskân etilgen Qırım Tatarları;
• nadaslı ziraat usulleriniñ yayılmasına,
• hububat istehsaliniñ artmasına,
• ziraat aletleriniñ daha sistemli qullanılmasına
büyük töhfe berkenler⁶.

Bu hâl Qırım Tatarlarınıñ topraq ile münasebetiniñ faqat geçimlik degil, planlı ve millî şuurla şekillengen bir üretim anlayışına dayandığını köstermektedir.

4. Köçten ziraatge: millî kimlikniñ topraqta yaşaması

Qırım Tatarları içün ziraat faqat iqtisadî bir iş degil, milletniñ varlığını qorumaq vastası olğan. Yeni yurtlarda topraqqa tutunmaq, millî kimlikniñ devamını temin etme manasına kelgen⁷.

Bu sebepten Qırım Tatar köçleri Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti tarixinde faqat demografik bir hâdise degil, aynı zamanda millî irade ve üretim temelli bir direniş tarixidir.

Küçük Qaynarca Antlaşması soñ Qırım Tatarlarınıñ köçleri ve Anadolu’daki millî-ziraat töhfeleri aqqında

1774 senesinde imzalanğan Küçük Qaynarca Antlaşması, Osmanlı Devleti tarixında müslüman ahalisi olğan bir topraqnıñ ilk defa elden çıqması manasına kelgen ağır bir tarihî burulma noqtasıdır. Bu hâdiseniñ en büyük bedelini ise Qırım Tatar milleti ödemiştir. Qırım’nıñ fiilen elden ketüvi, milletimizni ata-baba yurtından ayrılmağa mecbur etken millî bir faciâdır.

Rus işğali ile beraber Qırım Tatarlarına qarşı yürütülgen basqılar, topraqlardan sürgünler ve millî-dinî hayatnı yoq etme siyaseti neticesinde on binlerce Qırım Tatarı Osmanlı memleketlerine köç etmiştir. Bu köç, sıradan bir muhaceret degil; bir milletniñ varlığını qorumaq içün gerçekleştirilgen tarihî bir mecburiyettir.

Kırım Tatarları, “Aq Topraqlar” dep bilgen Anadolu’ya kelirken yalñız bedenlerini degil; tilini, örf ve ananelerini, millî hafızasını ve asırlar boyunca şekillengen ziraat medeniyetini de beraberinde getirmiştir. Anadolu, milletimiz içün faqat yeni bir yurt degil; millî kimlikniñ devam ettirilecegi emin bir vatan olmuştur.

Hususen Polatlı, Ceylanpınar ve Orta Anadolu’nıñ muhtelif bölgelerinde iskân etilgen Qırım Tatarları; hububat ziraatiniñ inkişafında, nadaslı ziraat usulleriniñ yayılmasında ve ziraat aletleriniñ sistemli qullanılmasında mühim rol oynamışlardır. Qırım Tatarlarınıñ topraq ile qurğan bu bağ, geçimlik degil; planlı, üretim esaslı ve millî şuurla şekillengen bir anlayıştır.

Dünya Qırım Tatar Derneği olaraq bizler, milletimizniñ bu tarihî mirasını yaşatmanı, Qırım Tatarlarınıñ Anadolu’ya qoşqan ictimaî, medenî ve iqtisadî töhfelerini gelecek nesillerge doğru şekilde aktarmanı millî bir vazife sayamız. Qırım Tatar tarihi, sürgünnen doğğan; lakin topraqta kök salğan onurlu bir milletniñ tarihidir.

Bu bildiri, tarih qarşısında bir şehadet, milletimiz qarşısında bir vefa beyanıdır.

Netice

Küçük Qaynarca Antlaşması soñ yaşanğan Qırım Tatar köçleri, bir yurt kaybınıñ neticesi olmaqla beraber, Anadolu’nıñ ictimaî, medenî ve iqtisadî yapısını zenginleştiren mühim bir tarixî süreçtir. Qırım Tatarları “Aq Topraqlar” dep bilgen Anadolu’da millî kimliklerini qoruyaraq, ziraat ve üretim yolı ile bu kimlikni kökleştirmişlerdir. Bu tarih, sürgünnen doğğan, lakin topraqta kök salğan bir milletniñ tarihidir.

Dünya Qırım Tatar Derneği
Mustafa SARIKAMIŞ
Dernek Başkanı

Dipnotlar
1. Halil İnalcıq, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, İstanbul.
2. Alan Fisher, The Crimean Tatars, Stanford.
3. Hakan Qırımlı, Qırım Tatarlarında Millî Kimlik, Ankara.
4. Ayşe Azade Rorlich, The Volga Tatars, Stanford.
5. İlber Ortaylı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ziraat Tarihi, İstanbul.
6. Mehmet Yavuz Erler, Osmanlı Ziraat Tarihi, Ankara.
Mustafa Sarıkamış: DÜNYA QIRIM TATAR DERNEĞİ