Kırım’ın Sesi olaraq, ata-babalarımızdan qalğan bu yırlar ve rivayetlerni yaşatmaq, olarnı yañı nesillerge yetkizmekni özümüzge şerefli bir vazife dep bilemiz ve bu mübarek yolda hizmet etmege devam etemiz.

DEREKÖY DÜLBERLERİ: HALQ HAFIZASINDA YAŞAYAN BİR QIRIM YIRI

Qırımnıñ cenüp sahillerinde, Yalta yanında yerleşken Dereköy (Derekoy), yalnız tabiatı ve bağçaları ile degil, dülber qızları aqqındaki rivayetleri ile de asırlar boyunca meşur olğan köylerden biridir. Bu şöhretni XX asır başlarında toplap yazğan tanılğan şarkiyatçı Aleksey A. Olesnitskiy de öz eserinde qayd etken.

1909 – 1910 senelerinde neşir etilgen «Qırım Türkleriniñ Yırları» adlı derlemede Dereköy qızlarınıñ güzelligine bağışlanğan şu satırlar yer ala:

Bu yır satırlarında yalnız bir qadın güzelligi degil, Qırım Tatar cemiyetiniñ nezaketi, terbiyesi ve zarif yaşayışı da aksettirile. «Bir qaç sözleri biñ çervonets deger» degen mısra, Dereköy qızlarınıñ edebi, aqıllı ve qıymetli söz sahibi olğanlarını mecazlı bir şekilde ifade ete.

Olesnitskiy bu yırnı şerh etip, Dereköy qadınlarınıñ güzelligi aqqındaki inançnıñ bütün Qırım arasında pek yayılğan olğanını yazğan. Hatta öz hatıralarında, uzaq köylerden kelgen varlı Tatar aileleriniñ oğullarına kelin almak içün Dereköyge baş urğanlarını da qeyd ete.

Bugünge qadar bu yırnıñ tam metni tapılmağan olsa da, elimizde saqlanıp qalğan bu beş mısra Qırım Tatar halq edebiyatınıñ en zarif incilerinden biri sayıla. Bu satırlar, bir zamanlar Yalta dağlarınıñ eteklerinde yaşayğan Dereköy dülberleriniñ şanını asırlardan aşıp bugünki nesillerge ulaştıra.

Halq yırları milletniñ yazılmağan tarihidir. Dereköy dülberleri aqqındaki bu eski yır da, Qırım Tatar halqınıñ medeniy mirasını, estetik anlayışını ve milliy hafızasını yaşatqan qıymetli bir hazinedir.

Kırım’ın Sesi olaraq, ata-babalarımızdan qalğan bu yırlar ve rivayetlerni yaşatmaq, onları yañı nesillerge yetkizmekni özümüzge şerefli bir vazife dep bilemiz.

XX asırnıñ başlarında tanılğan türkolog Aleksey Olesnitskiy yazıp alğan bir Qırım Tatar halq yırında, Yalta civarındaki Derekoy (Dereköy) qızlarınıñ güzelligi büyük sevgi ve hayranlıqnen tasvir etile.

Yırnıñ sözlerinde şöyle aytıla:
Derekoyda güzel qızlar bar.
Bir-eki sözleri miñ çervonetske deger.
Qaşları qara, közleri qoñur.
Anda dünyağa meşur güzelliklerni kördim.»

Bu yır aqqında fikir bildirgen alim, Derekoy qadınlarınıñ güzelligi aqqındaki inançnıñ bütün Qırım halqı arasında pek yayılğan olğanını qayd ete. O, hatıralarında şu sözlerni de yazıp qaldırğan:

“Men uzaq köylerden bay Tatarlarnıñ aile qurmaq içün Derekoyğa kelgenlerini öz közlerimnen kördim.”

Bu malümatlar, Derekoynıñ yalnız tabiiy güzelligi ile degil, belki de zarif, edepli ve cemiyet içinde meşur olğan Qırım Tatar qadınları ile de tanılğanını köstere. Halq yırları ise milletniñ hafızasında saqlanğan bu qıymetli mirasnı bu künge qadar yaşatıp kele.

Kırım’ın Sesi olaraq, milliy medeniyetimizniñ, halq yırlarımıznıñ ve tarihiy hatıralarımıznıñ unutulmaması içün bu qıymetli qaynaqlarnı oquyıcılarımıznen paylaşmağa devam etemiz.

Dereköy qızlarınıñ dülberligi XX asırnıñ başında belli türkolog Aleksey Olesnitskiy tarafından язып alınğan qırımtatar halq yırında öz akisini taptı.

“Qırım Sesinin” (Kırım’ın Sesi) muşterek haberine köre, bu qadımıy yır Yalıboyu şivesiniñ edebiy inceliklerinen Derekoili qadınlarnıñ namını bütün yarımadağa tanıtqandır.

Dereköy Güzelleriniñ Edebiy Yırı

Şarkiyatçı Olesnitskiyniñ 1910 senesinde Moskvada bastırğan “Qırım Türküleriniñ Yırları” kitabında yer alğan yır satırları edebiy qırımtatar tilinde şöyle yañğıray:

Dereköyde dülber qızlar bulunır;
Bir qaç sözleri biñ çervonets (altın) deger;
Qaşları qara, közleri qave-reñlidir;
Anda dünyaca meşur dülberlerni kördim.”

Halq Arasındaki Şüreti ve Alimniñ Qaydları

Alim, bu yırğa bergen şerhinde Dereköy qadınlarınıñ dülberligi aqqındaki fikirniñ tek yırda degil, bütün Qırım halqı arasında pek ketişken (yayğın) olğanını qayd ete. Olesnitskiy öz közlerinen şaat olğan vaqialarnı şöyle añlata:

Uzaq köylerden kelgen qudalar: “Uzaq köylerden zengin tatarlarnıñ evlenmek içün mahsus Dereköyge kelgenlerini özüm bilem.”

Şiveniñ ve medeniyetniñ tesiri: Yalta civarındaki Dereköy mektebi ve medeniyiti, Yalıboyu ananeleriniñ eñ dülber numunelerini barındırğan bir merkez olaraq qabul etile edi.

Bu tarihiy vesiqa, qırımtatar medeniyetiniñ eñ parlaq sayfalarından biri olaraq keçmiş nesillerniñ hatırasını bugün de yaşatmaqta.

Kırım’ın Sesi olaraq, ata babalarımızdan qalğan bu yırlar ve rivayetlerni yaşatıp, olarnı yañı nesillerge yetkizmege devam etemiz

Memba Fotoğraf: Nurlan Saltaev