Sönmegen Vatan Ateşi Sandıqlarda Saqlanğan Qoranta Vesikalar

Sönmegen Vatan Ateşi: Sandıqlarda Saqlanğan Qoranta Vesikalar

Qoranta Hatıratı ve Sözlü Tarih Vesikası

QIRIM’NIN SESİ / MEDENİYET VE SANAT

KIRIM’IN SESİ GAZETESİ YAYIN PAKETİ

I. TERCİME-İ AL (ÖZGEÇMİŞ)

Adıñız ve Soyadıñız Mustafa Sarıkamış

Doğğan Yeriñiz ve Seneñiz Konya/Sarayönü

Kırım’daki asıl köyünüz/şehriniz, Seyitler

Tahsiliñiz ve Şimdiki İşileriniz Sanat Mektebi Dünya Qırım Tatar Dernek Başkanı Kırımınsesi Gazetesi sahibi

Qırımtatar medeniyeti, milliy tarih hafızası ve edebi til mirasımız üzerinde sözlü tarih araştırmaları ve yazı faaliyetleri.

II. MUHARRİRİYETKE RESMİY MURACAAT MEKTÜBİ

Mevzu: Qoranta Hatıratı ve Sözlü Tarih Vesikası Neşir Talebi Bölüşüvü

Hürmetli Kırım’ın Sesi Gazetesi Muharririyeti,

Büyük alimimiz İsmail Bey Gaspıralınıñ “Dilde, fikirde, işte birlik” mukaddes şiarını yaşatqan ve Qırımtatar medeniyetiniñ, tiliniñ ham de tarihiy hafızasınıñ qorunmasına hızmet etken qıymetli gazetañıznı büyük bir ğururnen taqip etemez.

Qırımtatar halqınıñ köç, sürgünlik ve vatan mudafaasını kelecek nesillerge doğru-dürüst yetkirmek maqsadınen azırlağanım, asıl tarihiy şahıslarnıñ ve vaqialarnıñ izlerini taşığan “Qoranta Hatıratı ve Sözlü Tarih Vesikası” başlıqlı yazı tizisini, oña ait bozlavnı (ağıt) ve nusqalarnı ekte diqqatıñızğa taqdim etem.

Bu metinlerde, halqımıznıñ edebi til mirasına sadıq qalınaraq Edebi Qırımtatarca qullanılğan; adiy bir “hikâye” anlatımından ziyade, tarih saifelerine not tüşecek yaşanğan asıl vesikalara, şecere bilgilerine ve köç/sürgün hatıratlarına yer berilgen. Gazetañıznıñ medeniyet-sanat ya da tarih saifelerinde bu vesikalı metinlerniñ neşir etilmesi, milliy sözlü tarih çalışmalarına kiçkene bir qoltutuv olacaqtır.

Ekte yer alğan yazımnıñ gazetañıznıñ neşir esasları doğrultusında baqılmasını ve qabul etilmesini saygılarımla arz etem.

Hürmetlerimnen,

Adıñız Soyadıñız Mustafa Sarıkamış
📍 Yer / Şeer: Yaşasañız o şeer Konya/Seydişehir
📞 Telefon: Telefon Numarañız 0542 722 30 44
📧 E-posta: E-posta Adresiñiz kiriminsesigazetesi@gmail.com

III. EK: NEŞİR ETİLECEK METİNLER (QORANTA HATIRATLARI VE HABER)

Tarihiy Tafsilâtlar İle Zenginleştirilgen Qırımtatar Göç Vesikaları

1. Keriçli Mustafa Oca ve Özbekistan Sürgünligi (18 Mayıs 1944)

Keriçniñ Mañut köyünden olan Mustafa Oca (Süleymanov), 18 Mayıs 1944 sabası qara qışlaq askeri qapısını qaqqanda henüz 14 yaşında bir mektepli edi. Qorantasına toplanmaq içün tek 15 daqiqa berildi. Mustafa Ocanıñ anası Şerife va qartanası Leyla, acelemen yanlarına tek közyaşınen sarılğan bir Quran-ı Kerim, qoranta şeceresi yazılğan eski bir defter ve evleriniñ demir anahtarını alıp bildiler.

Keriçten Qazanlı qasabasına qadar ölüm vagonlarında ketken acı yolculıq 24 kün sürdi. Qoranta, Özbekistanñıñ Fergana vilayetindeki Margilan qasabasına yerleştirildi. Anda açlıq, tifo hastalağı ve sıcaqtan Mustafa Ocanıñ eki küçük qardaşı vefat etti. Mustafa Oca, “Biz er gece o demir anahtarğa baqıp, Keriçteki baçamıznıñ quşlarını hatırlar edik. Anahtar bizim vatanğa qaytacaq ümütimiz edi” dep añlata edi. 1990 senesinde vatanğa avdet etkende, evleriniñ yerinde asılı qalan o eski qapını tapqanda közyaşlarını tutamadı.

2. Bağçasaraydan Akmeçitke (Eskişehir): İbrahim Efendiniñ İcreti (1893)

1893 senesinde Çarlık Rusiyasınıñ basqıları ve topraqlarını elden alma siyasetinden soñ, Bağçasaraynıñ Salacıq köyünden İbrahim Efendi (Arslan) qorantasıyla beraber “Aq Topraqlarğa” (Osmanlı Devleti) köçmege mecbur oldı. İbrahim Efendi, asıllı Qırımtatar münevveri İsmail Gasprinskiyniñ Tercüman gazetesini oquğan ve vatan mudafaasını qorumağa tırışqan bir insan edi.

Köç yolu Köstence (Dobruca) limanından başladı. Qoranta, Qara deñizniñ dalğalarında kene de büyük acılar çekerek İstanbulğa, andan da tren ve at arabalarıyla Eskişehirniñ Rıfkiye (Kırım köçmenleri köyü) köyüne yerleşti. İbrahim Efendiniñ qızı Fatma Biti, ömrüniñ soñuna qadar Eskişehirniñ suvuq qışlarında Bağçasaraynıñ küz künlerini ve asılı üzüm bağlarını añlatıp ağlardı. Bugün bu qorantadan qalan asıl hatıra, Kırım’dan ketirilebilgen birci-cik gümüş quşaqtır.

Qırımtatar Qoranta Hatıratı: Unutılmağan Hafıza ve Sönmegen Vatan Ateşi

Qırımtatar halqınıñ acı, hasret ve asaletnen tolu tarihi, tek büyük arşivlerde degil; nesilden-nesilge keçken qoranta hatıratlarında, qartbabalarımız ile bitilerimizniñ sandıqlarında saqlanğan vesikalarda yaşay [Kırım’ın Sesi Gazetesi]. Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq, unutılmağa başlağan bu qoranta tarihlerini ve sözlü köç vesikalarını kene de kün yarığına çıkarmağa devam etemiz [Kırım’ın Sesi Gazetesi].

Mina geçmişten bugünge yol köstergen, yüreginde Aqmescit, Bağçasaray, Keriç ve Yaltanıñ qoqusını taşığan Qırımtatar qorantalarınıñ dilden-dilge aytılğan asıl hatıratları…

Vatandan Ayrılıq: Sürgünlik ve Köç Yollarında Bir Ömür

Her Qırımtatar qorantasınıñ geçmişinde derin bir hicret, sürgünlik ve gözyaşı bardır. Büyük acılarnı köstergen 1944 senesindeki ölüm vagonları ve 19. asırdaki Aq Topraqlarğa köç dalğaları, biñlerce ömürni vatanından qoparıp alğanda, geride tek sönmegen bir ümüt qaldırğan edi.

• Tamırlarnıñ İzinde: Keriçniñ Mañut köyünden Mustafa Ocanıñ ve Bağçasaraynıñ Salacıq köyünden İbrahim Efendiniñ qorantaları kibi biñlerce ecdatımız, yanlarına tek evleriniñ anahtarlarını, gümüş quşaqlarını ve biravuç Qırım toprağını alıp bilgen ediler.
• Fergana’dan Dobruca ve Anadolu Yolu: Sürgünlikniñ Fergana çölünde ve köçniñ Dobruca yollarında Akdeñizge, soñra Anadolu topraqlarına (Eskişehir, Ankara, Konya) sığınğan qorantalarımız, İsmail Gasprinskiyniñ “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarınen kimliklerini ve tillerini er vaqıt tiri tuttular [Kırım’ın Sesi Gazetesi].
• Hafızadaki Miras: Qartbabalarımıznıñ ve bitilerimizniñ añlatqan er bir tarihiy hatıratı, bugün bizler içün milliy birer vesikadır.

Vatandan Ayrılıq Bozlavı

Halqımıznıñ hasretini ve acısını ifade etken, nesilden nesilge aytılğan bu mukaddes bozlav (ağıt) yüreklerimizdeki vatan ateşini körüklemekte:

Keriçniñ ögünde qara vagonlar,
Yüreğimni yaqa, bitmez feryadlar.
Elimde qaldı evniñ anahtarı,
Arkamda ağlay yeşil bağçalar.

Ey asıllı Qırım, közümneñ uzaqsıñ,
Şimdi ğurbette bir quru yapraqsen.
Özbekistan çöllerinde qaldı canımız,
Bizge nefes bergen asıl topraqsen.

Qartbabam sandıqta saqlay şecere,
Bitiyim ağlay kene er gece.
Vatanğa avdet içün dua etemiz,
“Kırım” sözü tilimizde eñ mukaddes ece.

Ötmek ufağını muqaddes bildik,
Biz bu dünyada ne acılar kördik.
Ölsek de ğurbette, ruhumuz sönmez,
Bağçasaray, saña qaytmağa söz berdik!

Kırımınsesi

Özü Tilimizden: Edebi Qırımtatarca Hafıza

Qırımtatar halqınıñ büyük alimi Bekir Sıtkı Çobanzade’niñ ve milliy şairimiz Noman Çelebicihanniñ açqan yolunda, tilimizni qorumaq eñ büyük vazifemizdir [Kırım’ın Sesi Gazetesi]. Qoranta vesikalarımızı öz edebi tilimiznen yaşatmaq, kelecekke qaldıracaq eñ qıymetli mirasımızdır [Kırım’ın Sesi Gazetesi].

“Balalarımız bizim ümütimiz, tilimizniñ ve milletimizniñ devamıdır.”

• Ötmek Ufağınıñ Qıymeti: Büyüklerimizniñ Margilan ve Urgenç tarlalarında, sürgünlik yıllarında bizge ögretken eñ birinci şeyi – nimetniñ ve topraqnıñ qadrini bilmek edi. Çekilgen açlıqlar, er bir ötmek ufağını muqaddes yaptı.
• Vatanğa Avdet Ümüti: Küllerinden doğğan bir millet olaraq, er bir qoranta hatıratı “Küllerinden doğğan ümüt, sürgünlikten vatanğa avdet” fikrinen soñuna yete. Bugün de iç bir Qırımtatar vatanını unutmağan ve unutmaycektir.

Davet: Öz Qoranta Vesikañızni Yazıñız!

Tarih saifeleri tek devletlerni degil, insanlarnı, qorantalanı ve olarnıñ adlarını yaza. Eger sizniñ de unutılmasını istemegeniñiz, qartbabalarıñızdan veya bitileriñizden qalğan bir Qırım köç veya sürgünlik hatıratı bar olsa, bu sözlü tarih projesine qoltutıp bilesiñiz.

Kırım’ın Sesi Gazetesi arşivlerinde yer almaq, geçmişniñ sesini yarınlarğa duyurmaq içün qoranta vesikalarıñıznı biznen bölüşiñiz Kırım’ın Sesi Gazetesi. Unutmayayıq ki, aslını ve tarihini unutqanlar kelecegini quramazlar!