Bekir Çobanzade’niñ Ebediy Feryadı: “Bir İzin Beriñiz, Yurtuma Qaytayım!
Qırım Tatar milliy şiiriniñ unutulmaz eseri ve Rıza Yusuf’nıñ tesirli oqıması üzerine
Qırım Tatar edebiyatınıñ XX asırdaki en mühim simalarından biri olan Bekir Çobanzade (1893–1937), yalnız bir şair degil, aynı zamanda türkolog, filolog ve milliy şuurnı ilmiy esaslar üzerinde inşa etken büyük mütefekkirdir. Onıñ şiirleri Qırım Tatar halkınıñ tarihiy yazgısını, vatan hasretini ve milliy kimlik mücadelesini derin bir poetik üslûp ile aksettire.
“Bir İzin Beriñiz, Yurtuma Qaytayım!” şiiri, Çobanzade’niñ vatan temasını en tesirli şekilde ifade etken eserlerinden biridir. Bu şiirde “yurt” mefhumu sade bir toprak parçası degildir. Yurt — til, din, medeniyet, ata-baba izleri ve tarihiy hafızanıñ birleşken mukaddes mekânıdır. Şair, vatandan ayrılmanı ruhiy bir yara olaraq tasvir ete ve qaytış arzusını tabiî ve meşru bir insan aqqı olaraq beyan ete.
Şiirdeki içtenlik, sadelik ve emosional derinlik Qırım Tatar halkınıñ tarih boyunca yaşadığı ayrılıq ve sürgün faciasınıñ poetik tezahürüdür. Bu eser, yalnız edebiy metin degil, belki milliy direnişniñ ve ruhiy sabırlılıqnıñ sembolüdür.
Bu şiirniñ geniş kitlelerge ulaşmasında ve halk hafızasında yer almasında Rıza Yusuf’nıñ rolu pek mühimdir. Rıza Yusuf, şiirni sahnede büyük emosional kuvvet ile oqıp, her mısranı milliy bir nidağa çevirdi. Onıñ sesi ve vurğuları şiirdeki hasretni, sızını ve ümitni daha da derinleştirdi. Böylelikle yazılı edebiyat eseri sözlü kültür vastasıyla halk arasında yeniden canlandı.
Rıza Yusuf’nıñ icrası sade bir deklamatsiya degil, belki milliy hafızanıñ sahnede tecessüm etmesi edi. Bu sebepten Çobanzade’niñ kalemi ile Yusuf’nıñ sesi birleşip, Qırım Tatar halkınıñ vatanğa bağlılıq ideyasını güçlendirdi.
Netice itibarınen, “Bir İzin Beriñiz, Yurtuma Qaytayım!” şiiri Qırım Tatar edebiyatında vatanperverlik temasınıñ zirvelerinden biri olaraq qabul etile. Bekir Çobanzade’niñ ilmiy ve edebiy mirası ile Rıza Yusuf’nıñ ruhlu oqıması, milliy kimligimizniñ yaşamasında ve nesilden nesilge ötmesinde mühim bir kültürel köprü vazifesini yerine getire.
Bir İzin Beriñiz, Yurtuma Qaytayım!
Bir izin beriñiz, yurtuma qaytayım!
Yurtuma qaytayım, dertimni aytayım!
Batıdan keliyim qanatım açıp
Suvuğan yürekke ateşler saçıp…
Ne mırza soyumda, aytuvlı bir bay,
Babam bir çoban, anam Zaydabay…
Bir izin beriñiz, baqırıp kiriyim,
Qırımda, Qaşğarda ökürip cüriyim…
Bir boran yasayım tınç Tatar çölünde,
Mollanıñ, qaranıñ qayğısız göñlünde…
Bir izin istiymen tuydurmay barayım,
Saraylar içine azğana qarayım;
Betleri qırmızı, moyunı qalın
Baylarğa aytayım, ne saqlay yarın…
Ölümniñ tüsüday bolur tüsleri…
Buruşır, moğayır o maylı yüzleri…
Bir izin beriñiz, o közü caşlı,
Cüregi suvuğan, biçimsiz başlı
Köylüge aytayım özüniñ tilinden,
Qoparıp beriyim bilginiñ gülünden…
Nurlanır şimdiki qaruvsız közü,
Bir arslan kesilir, yarlıqtır sözü..
Bir izin tiliymen, baqırıp kiriyim,
Qırımda, Qaşğarda Curtum dep cüriyim…
Bekir ÇOBAN-ZADE
Budapeşt, 1919 s.
Qırım hatıra degil, kimliktir.
Ve bu kimlik şiir ile, ses ile yaşay.
