Aqşin Evrən və Xəzər Süleymanlının “Ayrılıqların təkrarı” romanında küllərdən doğulan sevgi. . .

Nazim Əhmədli /Kırımın sesi qazetesinin Azərbaycan təmsilcisi

Səma Muğanna

Aqşin Evrən və Xəzər Süleymanlının “Ayrılıqların təkrarı” romanında küllərdən doğulan sevgi. . .

Tale,əslində, insan üçünimtahan deyil, onun yenidən doğulduğu bir dünyadır. Bu dünyanın insanları talelərini özlərinin qurduğunu zənn edirlər, ancaq bu belə deyil. O hadisələr, xatirələr yaşanıb bitib, lakin insanlar onları qəflətən yuxudan oyadıb işgəncə verməyə çalışırlar. Anlamırlar ki, onların taleləri yuxudan oyandığı andan etibarən bütün zərrələrinə hopub.

Çoxları taleni bir az nakam sevgiyə, bir az da xəyanətə bənzədirlər. Əslində isə tale ayrılıq və sevginin gücündən yaranan məzlumdur. O məzluma əzab verən də sevgi, yaxud xəyanət deyil, insandır.

İnsanlar ilk yaşadığı sevgilərini təqvimdə necə təmtəraqla, daxilindən qopacaq bir xoşbəxtliklə qeyd edirlər, ancaq diqqət etmisinizsə, ayrıldıqları günü təqvimə deyil, yaddaşlarına həkk edirlər. Bunu bəzən “tale oyunu” adlandırırlar. Lakin düşünmürlər ki, günahkar tale yox, elə insanların içində böyüyən sevgi və xəyanət məfhumlarıdır. Hansı ki, o sevgi də deyil, lakin çoxları onu sevgi adlandırır. Bu əslində, onlardan doğulan “ayrılıq”dır. Bir düşünün, necə ki, siyah-bəyaz bir-birinə ziddirsə, eynən sevgi və xəyanət də elədir. Onların nifrətindən doğulan isə ayrılıqdır.

Ayrılıq daim təkrarlanada bilər, təkrarlanmaya da. . . Bu yenə də insanlardan asılıdır. Sevgi və xəyanəti, ən əsası talenin qollarından tutub dörd divara, yaxud parçalanmış bir qəlbə həbs edə bilərsən, ancaq ayrılığı heç vaxt.

Ayrılıq təkrarları, yaşanmışlarınyenidən yaşanmağını sevmir, heç vaxt da sevməyib, ancaq onu dinləməyib bu uzun yolda onunla savaşmağı qərara aldı. Çox savaşdı, həm də son dəqiqəsinə qədər. Sonunda qalib gəldi, lakin ömür səhifələrinin bir hissəsində taleyini, dörd divarın arasında isə ayrılığı qoyub, sevgini, yəni Nərmini tapa bildi.

İki əfsanənin birlikdə ərsəyə gətirdiyi xəzinədən danışdığımı yəqin ki, anlamısınız. Xəzinə dedim, çünki bu kitab əfsanələrlə dolu bir xəzinədir. Əminəm ki, müəlliflərin oxucuları da mənimlə həmfikirdirlər. Tam səmimi deyim ki, romanı ilk aldığım gündən bəri necə olduğunu təxmin etmişdim. Oxucuların çoxu romanın ilk səhifəsini açıb oxuduqda artıq sonunun necə bitəcəyini maraqla və həyəcanla gözləyirlər, ancaq mən bir oxucu olaraq romanın sonluğunu, hər səhifəsindən sonra hansı hadisələrlə qarşılaşacağımı deyil, hər cümləsinin yaddaşıma hopub, beynimin onu analiz etməsini gözləyirdim. Bu duyğunu izah etmək çox çətindir. Mən özüm də gənc yazaram və oxucularımdan aldığım fikirlərlə yanaşı, onların hansı emosiyaları yaşadığını, hansı duyğulara qapandığını həm anlayıram, həm də anlamıram.Hər dəfə oxuyarkən təkrar-təkrar analiz edir, nəticə çıxarır və o hadisələrin ətrafında dövr edirəm. Onu deyə bilərəm ki, müəlliflərin xəyal gücünə, təxəyyülünə əhsən!

Bu romanda reallıq və mistikanın vəhdət təşkil etməsi məni heyran qoydu. Romanı oxuyub bitirdikdən sonra belə dodaqaltı bu sözləri təkrar söylədim:Xəritə, Mehran, Ofeliya və Nərmin… Ayrılığın birləşdirdiyi talelər. O talelərə bağlı olan xəritə. Sizcə, o xəritə kimdir axı?

O xəritənin kimliyini mən deyil, bağlı qapıların arasında gizlənən sirlər, gözlənilmədən baş verən ayrılıqlar və Mehran ilə Nərminin daxilində itib-batan “Antik tənhalıq” mağazasında dərin yuxuya dalan mücrü açacaq. O mücrü qapısına bir üzünə “Açıqdır”, digər üzünə “Bağlıdır” yazılmış lövhə vurulmuş bu mağazanın taleyinə cavab verməyə çalışırdı. Eynən mücrü də Mehran və Nərminin tale nöqtələrini əlinə alıb, xəritənin kimliyini açıqlayacaqdı.

İndi isə başlayaq Mehran və Ofeliyanı ayıran, ancaq Mehranın həyatına günəş kimi doğan Nərminin “Antik tənhalıq” mağazasından. Mən düşünürəm ki, küləyin orada böyük rolu var. Romanda ilk cümləsində deyilir ki, “Külək “Antik tənhalıq” mağazasının qapısından asılmış bir üzünə “açıqdır”, digər üzünə “bağlıdır” yazılan lövhəni o tərəf-bu tərəfə çevirir, sanki kiminsə taleyi ilə bağlı vacib bir qərar verməyə tələsirdi”.

Bu,çox doğru fikirdir. Külək bilirdi ki, Mehran xəritəni illərdir axtarır. Onu da bilirdi ki, Mehran xəritəni də, kimliyini də tapsa, Ofeliya onun həyatından çıxmaqla yanaşı, kül olacaqdı. Bilirdi ki, Mehran Ofeliyayla xoşbəxtlik açarını tapıb, növbəti qapınların kilidlərini aça bilməyəcəkdi. Diqqət etmisinizmi, Mehran hər dəfə 1874-cü ilin qış fəslinə qayıtdıqda Ofeliyanın kimliyini unudur və yalnız o xəritənin başlanğıc və son nöqtəsini axtardıqca dəliyə dönür. O evin divarlarının hər küncü, yatağı belə Ofeliyanın ruhuyla lənətlənib. O xəritəyə işgəncə verən də Ofeliyanın “Qan qartalına” bürünmüş lənətlənmiş ruhu idi. Ofeliya həqiqətləri daxilində gizlədib, Tanrının ən uca varlığı olan sevgini geyinmişdi bədəninə. Hər şey bir kənara, sizcə, Ofeliya Mehranı həqiqətən sevsəydi, elə addımlar atardımı? Əsla! Bu da bir kənara, xəritə olmasaydı, həqiqət nə qədər acı da olsa, Mehrana etiraf etməyəcəkdi? Ofeliya anidən yox olub illər sonra həqiqi bədəninə geri döndü və Mehranın gözləri önündə dayandı. Dayana bilərdimi? Yox, təbii ki, dayana bilməzdi…

Mehran Ofeliyanı itirməklə yenidən dünyaya gəldi,təkrar yaşadığı taleyini yenidən özü yaratdı. O taleyinin memarı olub, onun üzərində işlədi, eynən xəritə kimi.Elə yeri gəlmişkən romandan bir sitat gətirim: “Keçmişin ardınca qaçmaq gələcəyi sürətlə itirməyin ən asan yoludur”.

Mehran keçmişinin arxasınca qaçırdı. Qaçmaqla bərabər bütövlükdə hər zərrəsini itirir və 30 parçaya bölürdü. 30 parça, 30 insan, 30 ampul. Şifrələnmiş həyat hekayələri, neçə-neçə insanın qurban getdiyi talelər. Sual yaranır ki, 30 ampul nədir axı? Məsələyə bir başqa yöndən baxdıqda özünü Nərminin əmisi, əslində isə doğma atası olan Burxanın dəhşətlər doğuracaq “Medi Sina Mru” klinikasından başlayır. Qəribə bir adla tanınan bu klinika da şifrələnmiş həyat hekayələrinin parçalanmış hallarıdır ki, bu Mehranla Nərmini birləşdirir.

Klinikanın  adını dəfələrlə oxuduqda həmin hissəyə gözümü avtomatik olaraq zilləyirdim. Demək, tək ayrılıq yox, insanın bütövlükdə yaşadıqları ona təkrarən yaşadılır. Ən dəhşətlisi isə Burxanınmülayim simasının altında gizlənmiş qaranlıq dünya idi.Bəlkə də onun bu vəhşiliyi üstüörtülü qalacaqdı, ancaq Mehran yaddaşına hopan fikirləri bir-bir analiz edib, bu faciəylə bitəcək insan ömürlərinin yarısını da olsa, qurtara bildi. Məni dəhşətə gətirən isə bu klinikanın əsl adının“Simurq quşu” olmasıdır. Simurq quşu kül olub, küllərindən doğulan bir quşdur, həmçinin 30 quşun simvoludur. O 30 quşun hər biri bir Simurq quşudur. Sizcə, də bu möcüzə deyilmi? Bu möcüzə Mehran və Nərminin sevdası idi.

Mehran, Ofeliya, Burxan və Nərminin talelərindən danışdıq. Artıq illər keçdi, saatın dəqiqələri gələcəyi görmək can atmağa çalışdı, lakin unudulan bir məqam qaldı, o da Nərmin. Nərmin o gün niyə təcili olaraq evini tərk etdi? O həqiqətən də Mehranı Ofeliya kimi atıb gedəcəkdimi? Bu yeni doğulan suallar Mehranı uçuruma sürükləməklə yanaşı, Ofeliyaya olan şübhələri Nərminin üzərinə yönəldirdi.Ancaq bu o demək deyildi ki, Mehranın Nərminə olan sevgisi azalırdı, xeyr, əksinə özü də bilmədən daha da artırdı. Mən onun necə bir hiss olduğunu çox gözəl anlayıram. Mehranın Nərminin “tapılmayan cəsədi” xəbərini eşitməsi. Burxanın cəsədi məlum idi, ancaq Nərmininki… Bu 3 nöqtəni tamamlamaq qeyri-mümkündür. Mehran beynində bir fikir vardı:Nərmin ölə bilməz. Elə bu fikirlə dəo məktubu, hər şeyi götürüb uzun yola çıxdı. Qatarın yolu onu ilk xəritəyə, daha sonra Nərminə aparırdı. Mehran bu duyğularla birlikdə irəlilədi və uzun yolun sonunda xəritəni tapdı!

Mehran xəritəni tapmaqla yanaşı, ondan qopan parçaları da birləşdirib gələcəyə addımladı. Aylar öncə Ofeliyayla daxil olduğu “Antik tənhalıq” mağazasında indi onu maraqlı bir sürpriz gözləyirdi. Külək onların taleyi ilə bağlı vacib qərarı elə həmin gün verdi.

Pin It on Pinterest