Âşık Ömer Kezlev’den Dünyağa Uzanğan Saznıñ Sesi
Qırım Halq Ozanı Âşık Ömer
Kezlev’den Dünyağa Uzanğan Saznıñ Sesi
Âşık Ömer, Türk halq edebiyatınıñ eñ mahsuldar ve müessir simalarından biri olaraq, em klasik divan edebiyatı em de halq şiiri ananelerini terkip etken muazzam bir ozandır. Qırım Tatar medeniyeti tedqiqatlarında “Kezleviy” laqabınen de añılğan büyük üstat, ordu şairligi (yeñiçeri ozanlığı) vazifenen serad boylarını kezgen, yüzlernen şiir ve destan miras qaldırğan asıl bir şahsiyettir.
Biyografik Kesit: Yeñiçeri Ocağı ve Kezlev Qavehaneleri
Qırım’nıñ Kezlev (Gözpazar) qasabasında dünyaya kelgen şair, genç yaşlarında iptidaiy ve rüşdiy tasil körgen soñ, Osmanlı ordusınıñ seferlerine iştirak etkindir. Sazınen yeñiçerilerge ve halqqa meram ile maneviy quvet aşılağan Âşık Ömer’niñ ömrüniñ büyük bir qısmı Rumeli, İstanbul ve Qırım üçgenindeki seyahatlerde keçken. Bir rivayetke köre, Kezlev’deki bir qavehanede sazını baş ucuna asqan ve yıllar sürgen ğurbet yolculuğından qaytqanda bile, eç kimse onıñ sazına toqunmağa cesaret etalmağandır.
Şairniñ sevgi, ğurbet ve keder mevzularını eñ sade ve estetik tarzda işlegen meşhur qoşmalarından biri, Qırım Tatar edebiy tiliniñ fonetik ve üslubiy hususiyetlerinen şayledir:
Ela gözlerine kurban olduğum,
Yüzüñe bakmağa doyamadım ben.
İbret içün gelmiş derler cihana,
Noktadır beñleriñ sayamadım ben.
Kâkülüñ boynuma zincir etseler,
Kadir mevlam muradımca verseler,
Cennet-i âlânın huri deseler,
Seniñ bir teliñe sayamadım ben.
Ömer der ki: Gezip dildar ararım,
Gönül mülkünüñ sultanını sorarım.
Sen bir şahsıñ, men derdiñle yanarım,
Aşkıñ deryasına doyamadım ben.
17. asır nurefşan saz şairi Âşık Ömer’iñ aslı nesebi aqqında soñki vaqıtlarda ilmiy bualarda yañı muzakereler peyda oldı. Türkiyedeki alimler onı Konya’nıñ Gözleve kasabasına bağlağanda, sırt memleketlerdeki ve Qırım’daki tedqiqatçılar şairniñ Qırım’nıñ Kezlev şeerinde doğğanını isbatlaylar. Bu eki ferqli edebi muat, şairniñ zemaneviy Qırım Tatar edebiyatına tesirini ve onıñ canlanuvındaki rolüni daa da emiyetli qıla.
Qırımdan Konyağa Edebiy Köpür: Âşık Ömer Kimge Ait?
Âşık Ömer, tek bir coğrafiyanıñ sıñırlarınen mahdut qalmayıp, bütün Türk dünyasınıñ eñ mahsuldar ve eñ tesirli medeniy abidelerinden biri olaraq qabul etilmektedir. Soñki devirlerde pıtağa baskan ilmiy qıdıruvlar ve mukayeseli tedqiqatlar, şairniñ aslı-nesebi ile iqtisadiy-ictimaiy menşei aqqında eki ferqli nazariyeni ortağa qoymaqta. Bir taraftan Türkiyedeki ilmiy edebiyat ocaqlarında neşir etilgen maqaleler şairni Konya Hadim (Gözleve) toprağına bağlar ekende; ekinci taraftan Qırım Tatar edebiy mektebi ve fahrî tedqiqatçıları onı öz doğma evladı Kezleviy (Gözpazarlı) sıfatında tanıta ve mudafaa ete.
Zemaneviy Qırım Tatar Edebiyatına Tesiri
Çağdaş Qırım Tatar medeniyetinde Âşık Ömer üzerine yapılğan yañı işler, onıñ tek keçmişte qalğan bir şair degil, bugünki til ve edebiyat sıfâtına yön bergen bir avan-gard olğanını köstere. Şairniñ qoşma ve destanlarındaki asıl fonetika, bugünki genç yazıcılar ve şairler içün ilham menbaı olmağa devam ete.
