Qırımtatar Mutfağınıñ Asırlıq Lezetleri
TATAR HAMURSIZ DOYAMAZ
Qırımtatar Mutfağınıñ Asırlıq Lezetleri”
Qırımtatar Aş Medeniyetinde Hamur Aşlarınıñ Merkezi Yeri
Qırımtatar halkınıñ asırlıq aş ananeleri içinde hamur aşları mühim yer tuta. “Tatar hamursız doyamaz” atalar sözü de bu mutfaqnıñ esas hususiyetini ifade ete. Ziraat ve ayvancılıqnen şekillengen bu mutfak medeniyeti, hem toyurıcı hem de zengin lezetleri ile tanıla.
“Tatar hamursız doyamaz” ibaresi Qırımtatar aş medeniyetinde hamur aşlarınıñ ne qadar mühim mevqige sahip olğanını bildirgen meşur bir atalar sözüdür. Bu söz, Qırımtatar halkınıñ tarih boyunca ziraat ve ayvancılıqnen oğraşqan ayat tarzı sebebiyle unlu mahsullerniñ sofralarda merkezî yer tutqanını köstere.
Qırımtatar mutfağı yalnız Qırım yarımadasında degil, bugün dünyanın çeşit memleketlerinde yaşağan Qırımtatar diasporasında da yaşatılmaqta ve nesilden nesilge ötürülmektedir. Bu mutfaqnıñ zenginligi hem öz millî degerlerinden hem de tarih boyunca başqa medeniyetlernen qurılğan münasebetlerden doğğan.
Tarih boyunca ziraat ve ayvancılıqnen oğraşqan Qırımtatarlar, yaşağan coğrafiyanıñ imkânlarından istifade etip sebze, meyve ve et mahsulleri ile zengin bir aş medeniyeti meydana ketirgenlerdir. Lahana, savuç, qartop, pomidor, biber ve patlıcan kibi sebzeler; üzüm, qabak, çilek, incir, alma, armut ve şeftali kibi meyveler mutfaqda geniş qullanıla.
Bu mutfaqnıñ en belirgin hususiyetlerinden biri ise hamur aşlarınıñ köplügidir.
Qırımtatar Mutfağınıñ Başlıca Hamur Aşları
Çibörek (Şırbörek):
Qırımtatar mutfağınıñ dünyaca tanılğan timsali olup, qıyma ve soğanlı içnen tolğan yarım ay şeklinde azırlanıp yağda qızartıla.
Göbete (Köbete):
Qat-qat hamurdan yapılğan, adetince qıyma ya da tavuqlı içnen tolğan zengin ve toyurıcı bir börek türüdir.
Qaşıq Börek (Tatar Mantısı):
Pek küçük etip qapatılğan ve bir qaşıqqa birqaç dane sığacaq şekilde azırlanğan ananeviy mantı türüdir.
Üçpiliş (Üçparmaq):
Hamurnıñ üçköşe şeklinde qapatılmasınen azırlanğan, içinde et ve qartop bulunğan zengin bir hamur aşıdır.
Qolaç ve Laqşa:
Qolaç mayalı hamurnen yapılğan qızartma türü olup bayram ve özel künlerde pişirilir. Laqşa ise elde kesilgen ev eriştesi olup çorbalarda ve türlü aşlarda qullanıla.
Merasimler ve Aş Ananeleri
Qırımtatar cemiyetinde aş yalnız gündelik ihtiyac degil, aynı zamanda merasimlerniñ de ayrılmaz bir parçasıdır.
Doğum merasimlerinde köbete ve hoşaf hazırlanır.
Düğünlerden evvel karafilli yağlı qurabiyeler yapılır.
Torun sahibi olğan erkekler saqal bıratqanda katlama pişirilir.
Vefat merasimlerinde ise mayalı hamurnen yapılğan qıyğaşa hazırlanması bir anane olaraq yaşatılmaqta.
Qırımtatar Evlerinde Mutfak Kültürü
Qırımtatar evlerinde yaz aylarında kış içün azırlanğan yiyeceklerniñ saqlanğan yerlerine azbar denir.
Keçmişte mutfaqlarnıñ ayrılmaz bir parçası olğan ananeviy fırınlara ise “peş” adı verilgen.
Sebze yemekleri arasında acuka, et yemekleri arasında ise Türk dönerine benzegen şavurma meşurdır.
Çorba kültürü de mutfaqnıñ mühim bir qısmını teşkil ete. Şurpa, alişke, oğmaç, laqşa çorbaları ve ufaq aş, Qırımtatar sofralarınıñ, vazgeçilmez aşları arasındadır.
Netice itibarınen Qırımtatar mutfağı, köçebe ve yerleşik ayat tecrübeleriniñ birleşmesinen meydana kelgen zengin ve köklü bir aş medeniyetidir.
“Tatar hamursız doyamaz” sözü ise bu mutfaqnıñ esas ruhunu ve hamur aşlarınıñ Qırımtatar sofralarındaki mühim yerini açık şekilde ifade etmektedir.
