HATIRALAR DOSTLARGA KEREK BOLGAN VAKIT –Reşat Cemilev
Yazar Reşat Cemilev Kırım Halkı Millî Mücadele lideridir.
Vatan uğruna mücadelenin çok kapsamlı olduğunu bildiği için yaşadığı günden geleceğe mektup yazmıştır.
Eserinde Kırım Tatar Halkımızın nasıl yok edilmeye çalışıldığı, Bilgi, belge ve devlet arşivi kayıtları ile açıklanmaktadır. Gerçek yaşananlar ile diaspora da anlatılanlar çok farklıdır.
Not: Kitabın orjinali Kiril alfabesi ile yazılmıştır. Latin alfabesi ile çevirisini kontrol ederek düzeltecek gönüllülerden Kırım Tatar Milletimin geleceğine faydası için yardım istiyorum.
Saygılarımla
Mustafa Şansal
HATIRALAR
DOSTLARGA
KEREK BOLGAN VAKIT – Reşat Cemilev
(ANILAR
ONA İHTİYAÇ DUYDUĞU ZAMAN ARKADAŞLAR)
BÖLÜK 1 (Kiriş)
Bu hatıralar, ömrümnin türlü devirlerinde körgenlerimni, yaşaganlarımnı ve içimden keçken duygular’nı unutulmasın dep yazıldı.
Vaqıt keçe, akaylar ketip bara, amma söz qalsa — tarih saqlana.
Men bu yazılarnı özüm içün tuvul,
menden soñ kelecek balalar içün qaldıram.
Çünki milletnin keçmişi coytulsa,
onıñ kelecegi de bulut içinde qalar.
Balalıq yıllarım Qırım toprağında,
ata-babalarımnıñ izleri basqan cerde keçti.
O çağlarda dünya başqa edi:
adamlar az, söz agır, vijdan keskin edi.
Bizniñ üyde ana tilinde laf etilir edi.
Ana til — sadece söz tuvul,
o — ana yüregi, baba nasiyeti, milletnin canı edi.
Zamanlar dəyişti, fırtınalar keldi.
Kimi sürgün kördi, kimi vatanından ketti.
Biz de bu kaderden qaçalmadıq…
Hatıralar
Reşat Cemilev
BÖLÜK 2
Balalıq yıllarında insan er şeyni tabiiy qabul ete.
Körgen adaletsizlikni de, qorkunı da soraqsız yaşar.
Biz de onday edik.
Kartlarımız bazen susar edi.
O susqunluqta bin söz, bin cara bar edi.
Soramaq ister edik, amma sorularımızga cevap almay qalır edik.
Sonradan anladım:
susmaq — qorqaqtlıq tuvul, hayatta qalmaq yolı edi.
Köyümüz küçük edi, amma cüreğimiz geniş. Her üyde bir hâtıra, her mailede bir eksiklik bar edi.
Kimi qardaşını, kimi atasını, kimi de doğup büyügen toprağını coyğan edi.
Mektep colunda ayaklarım topraqqa basqanda özümni güvende hiss eteredim.
Topraq — bizi tanıy edi.
Biz ketsek bile, o hatırlar’edı.
Öğretmenlerimiz bizge sadece ders tuvul, sabır, edepli olmaq ve susqun direnişni de üyretti.
Kitaplar az edi, amma hafıza kuvvetli edi.
Her söz ezberlenir, her hikâye nesilden nesilge aktarılır’edı.
Ana üyde tandır başında oturup
keçmişni ayta edi.
Sözleri bazen titrer, közleri uzaklara karar edi.
O vakıt bilir edim:
anlatılan şey sadece hâtıra tuvul,
bir milletnin yaşamaq mücadelesi edi…
Anılar
Reşat Cemilev
BÖLÜK 3
Yıllar keçtikçe balalıq artta qaldı,
amma balalıqta körgen caralar içimizde büyüdi.
İnsan büyüyende er şeyni taha açık körmege başlay.
Yaşlık çağımda artıq anladım ,
bizniñ hayatımız başqalarından başqa edi.
Biz her lafımızı tartıp aytmakka,
her adımımıznı tüşünüp atmaqqa mecbur edik.
Bazı geceler üymizde fısıltıyla konuşulur edi.
Qapı pencere capık bolsa da,
laflar temkinli edi.
Çünki kelimeler bazen insannıñ kaderini belirley edi.
Büyükler:
“Vaqtı kelsin, her şey aytılır,”
derler edi.
Amma o vaqıt hiç kelmeycek kibi tuyulurdu.
Kimi dostlarım bırden coq boldı.
Kimi başqa şeherlerge ketti,
kimi de adını dəyiştip yaşamağa mecbur qaldı.
Biz bunu soraşmazdıq.
Çünki sorağan adam da tehlikede bolur edi.
O yıllarda en büyük arzum —
öz ana tilimde korkmadan konuşmaq edi.
Bir millet öz tilini fısıltıman aytsa,
o millet caralı demektir.
Kitaplarımnı saklap oqudum.
Bazen bir şiir, bazen bir hâtıra
bana vatan kokusunu hatırlatırdı.
O sayfalarda Qırım bar edi,
özgürlik bar edi,
umıt bar edi…
ANILAR- Reşat Cemilev
BÖLÜK 4
Zaman keçtikçe insan, başından keçkenlerni bir-bir tartmağa başlar.
Keçmiş artıq sadece hatıra degil,
bir ders, bir ibret olur.
Bizniñ nesil erken büyüdi.
Balalıq şenligi uzun sürmedi.
Her evde eksiklik, her sofrada sessiz bir dua bar edi.
O dualar bazen sözsüz edi,
amma yürekten çıxardı.
Vatan lafı evde yüksek sesle aytılmazdı.
O laf kutsal edi,
amma tehlikeli de edi.
Vatan — bizniñ içimizde yaşay edi,
amma dilimizde saklanırdı.
İlk defa uzaq yere ketkenimde
Qırım toprağınıñ qıymetini daha iyi anladım.
İnsan toprağından ayrılğanda,
sanki bir parçasını orada taşlay.
Yabancı şehirlerde cürgende
her taş maga soğuq körünir edi.
Çünki o taşlar meni tanımaz edi.
Qırım’da ise,
her col, her terek, her rüzgâr tanış edi.
O yıllarda anladım ki,
sürgün sadece trenlerle olmuyor.
Bazen insan öz vatanında da sürgün bola.
Eger sen öz tilinde,
öz kimliginle yaşaya bilmiyseñ —
bu da bir sürgünlüktür.
Bu düşünceler meni yazmağa itedi.
Söz qalsa, insan qalır.
Yazılğan hatıra — sessiz tanıqtır.
Onı yok etmege mümkün degil….
BÖLÜK 5
Yazmaq — menim içün bir qurtuluş boldu.
Sözler kağıtqa tüşkende,
cüregimdeki avurluq teran cengilleşti.
Çünki aytılamayğan söz insanı içten kemire.
Hatıralar bazen acıtır, amma unutmaq daha tehlikelidir.
Unutulan her şey bir kere daha qaytar.
Biz bunu öz tarihimizde defalarca kördik.
Kimi geceler qaranlıqta oturup keçmiş sahnelerini köz aldımnan keçirdim.
Sürgün yoluna çıxqanlar,
geride qalan üyler, qapısı kilitli mescitler…
O sahneler rüya tuvul edi, gerçek edi.
Ve o gerçek, bizniñ neslimizni sessiz, amma inatçı qıldı.
İnsanlar bizni neden bu qadar susqun dep sorardı.
Onlar bilmez edi: biz susqunluq içinde hayqırmaknı üyrendik.
Bir bakışla, bir ima ile bütün bir hikâyeni anlatmaq mümkündür.
Zamanla anladım ki, milletni ayakta tutan sadece qılıç tuvul, hafıza ve kelimedir.
Til yoq bolsa,
hatıra da yoq bolur.
Bu sebepten ana tilimde yazmaqta ısrar ettim.
Kimse okumasa bile,
bu sözler bir cerde yaşayacaq.
Topraq kibi…
Üstü örtülse de,
içinde hayat bar…
ANILAR- Reşat Cemilev
BÖLÜM 6
Yıllar geçti etrafımdaki yüzler dəyişti,
amma içimdeki sualler aynı qaldı.
Biz kim edik, ne idik,
ve ne olmaq ister edik?
Cevaplar her zaman açık tuvul edi.
Bazen bir yaşlının sözü,
bazen bir mezar taşı,
bazen de yarım qalmış bir hatıra
maga col körsetir edi.
Toplumda sessiz bir korku dolaşırdı.
O korku bakırmazdı,
amma her yerde hissedilirdi.
İnsanlar birbirine karap
ne demek istediklerini anlardı,
amma aytamaz edi.
Bazı bayramlar sessiz keçerdi.
Şenlik bar kibi körünirdi,
amma cürekler yarım edi.
Çünki bir millet,
evlatlarınıñ bir qısmı yoq iken
tam kuvanamaz.
O bayram sofralarında
hep bir boş yer qalırdı.
O yer,
ya sürgündeki birine,
ya da geri dönmeyen birine aitti.
Kimse o cerge oturmaz edi.
Ben o boş yerge xer karaganda
yazmaqqa daha köp sarılıredim.
Sözmen toturamayacaq boşluq yoq,
amma susqunluqla toturulgan boşluq
daha köp büyür.
Bir gün bu yazılanlar
bir evladın eline keçerse,
o bilsin isterim:
biz sustuq,
amma boyun eğmedik.
Biz bekledik,
amma unutmadıq…
Ey doğduğum yer, ey…
Gözyaşım toprağına
Dualarım mavi göğe, Taraktaş’a
İmanım sana doğru yetip varıyor
Ana dilim dilimde
Duam gece gündüzde
Dönme umudu ölmez
Kalpte, canımın içinde
Dağlar beni tanır
Rüzgârlar adımı söyler
Karadeniz şahittir
Bu sevda asla bitmez
Yurduma sana döneceğim
Kaygılanacağım, söyleyeceğim
Kırımlıyım, Tatarım
Vatanımda yaşayacağım
Ey doğduğum yer, ey…
Eyyy tuvğan cerim, eyyy
Közyaşım toprağıña
Dualarım mavi kök’ge Taraktaş
İmanım yetip bara saga
Ana tilim tilimde
Duam gece–kündüzde
Qaytmaq ümidi ölmez
Qalpte, canım içinde
Tavlar meni tanıy
Celler atımnı ayta
Qara deniz şahit
Bu sevda asla bitmiy
Çölüm saga kaytarman
Qaygırarman, aytarman
Qırımlıman, Tatarman
Vatanımda yaşarman
Eyyy tuvğan cerim, eyyy…
