USÛL-İ CEDİD TAHSİL İSLAHATI
MİLLETNİÑ ACIP ŞİFASI: USÛL-İ CEDİD REFORMU VE GASPIRALINIÑ HİTMETİ
Qırımnıñ Sesi – Maarif ve Milliy Uyanış Dosyası
Editörden
Usûl-i Cedid mektepleri, yalnız bir tahsil islahatı degil, bir milletniñ yeniden uyanışını başlatqan büyük bir maarif hereketidir. İsmail Bey Gaspıralı’nıñ “Dilde, fikirde, işte birlik” fikri Qırımdan başlayıp bütün Türk dünyasına yayılğan ve nesillerni aydınlatqan bir meşale olıp qalğan.
Bugün de milliy kimligimizni, tilimizni ve medeniyetimizni qorumaq yolunda Usûl-i Cedid ruhu bizge yol köstermege devam ete. Qırım’ın Sesi olaraq bu büyük mirasnı yâd etip, maarif ve milliy uyanışımıznıñ temellerini yaşatmaqnı vazife bilimiz.
BAĞÇASARAY – Asırlardan berli medrese divarları arasında sıñırlanıp qalğan tasil sistemimiz, İsmail Bey Gaspıralı’nıñ dâhiyane adımları ile yañıdan doğa. Milliy uyanışımıznıñ temeli olğan “Usûl-i Cedid” mektepleri, hususan balalarımıznıñ tasil ve terbiye yollarını nurlandıra.
Közler Açılalar, Zihinler Aydınlanalar
Eski usul tasilniñ ezbercilik ve qarañğılıq tırnaqlarından qurtulğan yañı nesiller, artık ana tilinde oquma ve yazmanı qısqa vaqıtta ögrene bililer. Gaspıralı’nıñ “Hoca-i Sübyan” kibi qıymetli eserleri ve yañı elifbe usulları sayesinde, mekteplerimiz birer irfan ocağına çevirildi. Bu reform, tek bir oquv sistemini degil, aynı zamanda milletniñ tile, fikirge ve işke bosağan bağlılığını da yañıdan qurmaqta.
Dilde, Fikirde, İşte Birlik
“Tercüman” gazetesiniñ etrafında toplangan ziyalılarımız, Usûl-i Cedid hareketiniñ tek Kırım’da degil, bütün Türk-İslam dünyasında büyük bir inkılap yaratqanını qayd eteler. Dünyeviy ilimler ile fenniñ ehemmiyeti, dinî tasil ile birleştirilerek mekteplerimizge kirsetildi. Coğrafiya, riyaziyat ve tarih dersleri, balalarımıznı keleceknıñ medeniy dünyasına azırlay.
Qadınlarnıñ tasil alması hususında atılğan adımlar ise milliy terekkiyatımıznıñ eñ mühim bahtsıdır. Çünki bilesiz ki, anası savatlı olğan milletniñ kelecegi de aydın olacaqtır.
Usûl-i Cedid, Kırım Tatar halkınıñ cehaletke qarşı açqan eñ büyük cenkidir ve bu cenkte zafer, ilim ve marifetniñ olacaqtır!
USÛL-İ CEDİD TAHSİL İSLAHATI
XIX asırnıñ soñlarında Qırımda ve Rusya idaresindeki türk-musulman cemiyetlerinde maarif sahasında böyük deñişiklikler başlandı. Bu deñişiklikniñ esası Usûl-i Cedid dep ataldı. Bu hareketniñ baş müceddidi ve yolbaşçısı İsmail Bey Gaspıralı oldı.
Usûl-i Cedid mektepleri eski ezber usulınıñ yerine ses usulına, añlaşılğan derslerge ve ana tilinde oqutuvğa ehemmiyet berdi. Balalar qısa zamanda oquma ve yazmağa ögrenip, tarih, coğrafiya, hesab ve başqa fenniy derslerni de alır ediler.
1884 senesinde Bağçasarayda açılğan birinci Cedid mektebi bütün Türk dünyası içün örnek oldı. Qırımdan başlanğan bu maarif hereketi Qazanğa, Kafqasqa, Türkistange ve başqa türk yurtlarına yayıldı. Gaspıralınıñ «Tilde, fikirde, işte birlik» şiarı bu hereketniñ ruhını teşkil etti.
Usûl-i Cedid yalnız mektep islahatı degil edi. Bu hareket cemiyetniñ uyanuvına, kadın tahsiline, matbuatnıñ inkişafına ve milliy şuurnıñ kuvvetlenmesine de sebep oldı. «Tercüman» gazetesi vastasınen bu fikirler bütün Türk dünyasına ulaştırıldı.
Bugün de Usûl-i Cedid mirası Qırımtatar halqınıñ maarif tarihinde mühim yer tuta. İsmail Bey Gaspıralınıñ başladığı bu aydınlanma hereketi, milliy kimlikni saqlap qalmaq ve zamaneviy ilimni inkişaf ettirmek yolunda büyük bir mektep olaraq yaşamaqtadır.
