Ulu Sala faciası halqımıznıñ yüregindeki eñ derin yaralardan biridir.
FACİANIÑ UNUTULMAZ ACISI: ULU SALA ŞEİTLERİ HÜRMETİNEN ANMA MERASİMİ KEÇİRİLDİ
Ulu Sala Faciasınıñ Şeitleri Unutılmadı: Canı Canına Yaqılğan Sakinler Añıldı
Faşizmniñ Qırımda Qaldırğan Qanlı İzi
1943 senesi dekabr ayında nemse istilâsı sırasında tiri yaqılğan Ulu Sala sakinleriniñ hatırası, er yıl olduğu kibi bu yıl da abide yanında dualar ve hürmet ile yad etildi.
Bağçasaray rayonınıñ Ulu Sala köyünde, nemse istilâsı yıllarında tiri yaqılğan sakinlerniñ aziz hatırası añıldı. 1943 senesi dekabr ayında vücuda kelgen bu deşetli facia, Qırım tarihiniñ en acılı saifelerinden biri olaraq eslenmekte.
Bağçasaray rayonınıñ Ulu Sala köyünde, İkinci Cian Cenkinde nemse faşist istilâcıları tarafından canı-canına yaqılğan tınç ealinin hatırası hürmetine matem tedbiri keçirildi.
1943 senesi dekabr ayında yüz bergen bu deşetli facianıñ qurbanları defn etilgen yerde qurulğan abide ögünde er yıl olğanı kibi, bu sene de Ulu Sala, Avciköy ve Stilâ köyleriniñ sakinleri, cemaat erbapları ve yaş nesil vekilleri bir araya keldi.
Faşist İstilâsınıñ Qanlı Siyaseti ve Ulu Sala Faciası
1941 – 1944 seneleri arasında Qırım yarımadasını işğal etken Hitler Almaniyası ve onıñ faşist orduları, yerli halqqa qarşı acımsız bir qatliam ve yoq etme siyaseti yürütti. Faşist ideologiyası, tınç ealini ve keniş kütlelerni rehin alıp, köylerni yoq etmekten çekinmedi.
1943 senesiniñ soñunda Qırımda partizan areketiniñ quvetleşmesi üzerine, faşist istilâcıları dağ köylerindeki yerli qırımtatar ealisini hiyanetliknen qabaatlap, deşetli intiqam operatsiyalarına başlamağa qarar berdiler. 1943 senesi dekabr ayında Ulu Sala köyüne basqın yapqan faşist cellâtları, balalarnı, qadınlarnı ve qocalarnı evlerine qapatıp, binalarnı ateşke berdiler. Qırımtatar sakinleriniñ canı canına, tiriley yaqılğanı bu vaqia, faşizmniñ insanlıqqa qarşı işlegen eñ büyük cinayetlerinden biri olaraq tarihe keçti.
Hatıra Merasimi, Dualar ve Çıqışlar
Şeitlerniñ hâtırasına teşkil etilgen anma merasimi yerli diniy cemaat vekilleriniñ keçirgen diniy merasimi ile başlandı. Qurbanlarnıñ ruhlarına Qur’an-ı Kerim oquldı ve dualar bağışlandı.
Merasimde çıqış yapqan yerli akimiyet vekilleri, qocamanlar ve milliy areket faalleri, faşizmniñ vahşiy yüzüni iç bir vaqıt unutmamaq kerekligini tilge ketirdiler. Yapılğan çıqışlarda:
Ulu Sala faciası halqımıznıñ yüregindeki eñ derin yaralardan biridir. Bu qanlı saifeni kelecek nesillerge doğru ikâye etmek, şeitlerimiz ögündeki borcumızdır,” dep qayd etildi.
Mektep talebeleri şeitlerge bağışlanğan acınıqlı şiirlerni oqudılar.
Merasimniñ soñunda, facia qurbanlarınıñ ebediy rafet taptığı abide poyezine taze çiçekler qoyuldı.
Facianıñ qurbanları defn etilgen yerde tikilgen abide yanında er yıl Ulu Sala, Avciköy ve Stilâ köyleriniñ sakinleri, şeñitlerniñ ruhına hürmet bildirmek içün bir araya keleler. Hatıra merasiminde dualar oqula, çeçekler qoyula ve uruşnıñ deşetleri bir daa yad etile.
Merasim iştirakçileri, bu faciada hayatını yoqotqan masum insanlarnıñ hatırasını yaşatmaqnıñ ve kelcek nesillerni tarihni unutmamağa ögretmekniñ mühimligini qayd ettile. Ulu Sala faciası, Qırım halkınıñ çekken ağır sınavlarınıñ ve sabırlığınıñ timsali olaraq tarihde öz yerini saqlap qala.
Tarihiy ve Akademik Faktlar (Almanlarnıñ Rolü) Eki Ateş Arasında Qaluv (İki Ateş Arasında Kalmak):
Ulu Sala Faciası: Eki Ateş Arasındaki Sivil Halqnıñ Faciası
Ekinci Dünya Cenki esnasında, 1941-1944 senelerinde Kırım yarımadası Alman Nazi orduları tarafından işgal etildi. Bu devirde Alman askeriy komandanlığı ve SS birleşmeleri, dağlarda faaliyet göstergen Sovyet partizanlarına qarşı sert tedbirler ve ceza operatsiyaları keçirdi. Almanlarnıñ sivil halqqa yapqan basqısı ve partizanlarnıñ lojistik menbalarını kesme teşebbüsleri, dağ köylerini büyük bir telüke altında qaldırdı.
Akademik menbalar ve tarihiy vesiqalar köstere ki, Ulu Sala köyü tam bu strategik çatışmanıñ ortasında qaldı. Sovyet partizanları, Kırım Tatarlarını ‘Alman işbirlikçileri’ (kollaborantlar) olaraq qabul etip, sivil ealiye qarşı vahşiyce ücumlar teşkil ettiler. 1943 senesi qışında, Ulu Sala köyünde çoqluğı qadın, bala ve qartlardan ibaret olğan 215 sivil vatandaş diri-diri yaqılıp şehit etildi.
Bu facia, Alman faşizmi ile Sovyet totalitarizmi arasındaki acımasız cenknıñ acınacaqlı bir neticesidir. Savaş btkenden soñ, Sovyet rejimi bu hadiselerni çarpıtaraq, bütün bir halqnı ‘vatan haini’ ilân etti ve 18 Mayıs 1944 künü Kırım Tatar halqını öz vatanından Sürgünlikke mahküm etti.
Ulu Sala faciası, Alman işgali ve Sovyet arşiv vesiqaları temelinde, akademik til ve usul ile şöyle tahlil etile
Arxiv Vesiqalarınıñ Teñeştirilmeli Tahlili (Arşiv Belgelerinin Karşılaştırmalı Analizi) Ekinci Dünya Cenki esnasında Ulu Sala köyünde yaşanğan facia, eki totaliter rejimniñ vesiqalarında farqlı siyasiy maqsadlarnen aks ettirilgen: Sovyet Partizanlarınıñ Gizliy Raporları: Sovyet arxiv vesiqalarında (hususan Cenübiy Bölge Partizan Areketi vesiqalarında) dağ köylerinde yaşağan Kırım Tatarları potansiyel “Alman işbirlikçisi” (kollaborant) olaraq kösterilgen. Partizan komandanları, Ulu Sala kibi köylerge yapılğan ücumlar sivil halqnıñ katliamı degil, “Almanlarğa qolt tutqan unsurlarğa qarşı operatsiya” ya da “erzaq temini vaqtında çıqqan çatışma” olaraq qayd etilgen. Bu raporlar, 1944 senesi 18 Mayısta yapılacaq Büyük Sürgünlikke sahte bir uquqiy ve siyasiy zemin azırlamaq içün qullanılğan.
Alman Askeriy (Wehrmacht) ve SS Raporları: Alman arxiv belgelerinde (Bundesarchiv) ise dağlıq bölgelerdeki asayişsizlik ve partizan areketleri teferruatlıca yazılğan. Alman raporlarına köre, Kırım Tatarları partizanlarnıñ boysundırma, talan ve terör areketlerine maruz qalğan. Almanlar bu vaziyetni öz faydalarına qullanmaq içün propaganda varaqalarında “Bolşevik canileriniñ sivil Tatar halqına yapqan vahşeti” serlevasınen işlep çıqqanlar. Lâkin ayni Alman vesiqaları, Alman ordusınıñ da “partizan temizligi” adı altında bir çoq köyü yaqqanını ve sivil halqnı mecburen tahliye etkenini itiraf ete.Akademik Netice: Bugünki tarafsız tarihçılar, Ulu Sala köyündeki 215 sivil vatandaşnıñ (qadın, bala ve qartlarnıñ) diri-diri yaqılmasını doğrudan-doğruya Sovyet partizanları kerçekleştirgenini isbatlamaqtadır. Almanlar ise bu facianıñ ögüne keçe bilese de müdahale etmegen ve sonñra bu acını tek öz anti-Sovyet propagandası içün qullanğan.
Alman Müslüman Komitetleri (Tatarische Leitstellen)Alman işgal idaresiniñ Kırım Tatarlarına yönelik eñ strategik adımı Müslüman Komitetleri (Kırım Tatar Komiteleri) olğandır:Teşkil Etilüv Maqsadı: 1942 senesinde Aqmescit merkezli olaraq qurulğan bu komitetler, Nazi Almanyasınıñ Şarq Nazirligi (Ostministerium) tarafından qolt tutulğan. Almanlarnıñ asıl maqsadı, Sovyetlerge qarşı cenkte Kırım Tatarlarınıñ insan küçünden ve yerli coğrafiya bilgisinden faydalanmaq edi.Komitetlerniñ Faaliyetleri: Komitetler; camilerniñ yañıdan açılması, mülkiyet uquqlarınıñ qısmen keri berilmesi, milliy mekteplerniñ açılması ve neşriyat işlerini teşkil etti. Bir çoq Kırım Tatarı, 1930-ncı senelerdeki Bolşevik zulumından (kolhozlaştırma ve açlıqtan) qurtulmaq ve milliy barlığını qorumaq içün bu komitetlerni meşru bir yol olaraq kördi.Öz-özüni Qorçalama Taburları (Schuma): Almanlar, partizan ücumlarına qarşı qoymaq içün Kırım Tatarlarından ibaret Schuma (özsavunma) taburları qurdı. Ulu Sala kibi bazı dağ köylerinde bu korucılarnıñ bulunması, Sovyet partizanlarınıñ köylerge daha vahşiyce ücum etmesine ve cenkten soñ Stalinniñ bütün bir halqnı “vatan haini” ilân etmesine eñ büyük bahane oldı.
Teñeştirilmeli Cedvel (Karşılaştırmalı Tablo) Tahlil Kriteri Sovyet Arxiv Perspektivası Alman Arxiv Perspektivası Modern Akademik Gerçeklik Ulu Sala Hadisesi” İşbirlikçi unsurlarnıñ tasfiyesi””Bolşevik partizanlarınıñ vahşeti”Qorçalanmağan sivil halqnıñ (qadın/bala) katliamıKırım Tatarlarınıñ RolüToplu hainlik ve kollaborasyon Komünizmge qarşı müttefik küçEki totaliter rejim arasında sağ qaluv mücadelesiKomitetlerniñ Maqsadı Cenk cinayeti teşkilâtı Bölgesel idare ve lojistik alet
Milliy uquqlarnı ve inançnı qoruma teşebbüsüBu tarihiy vesiqalar, Kırım Tatar halqınıñ Ekinci Dünya Cenkinde eki acımasız rejim arasında qurban etilgenini bütün çıplaklığı ile köstermektedir
