QATEYİM, KADÂM, ADETİM ÖYLE… YUSUF BOLAT

Yusuf Bolat
QATEYİM, KADÂM, ADETİM ÖYLE…
Qateyim, kadâm, adetim öyle: alsam – bermege unutam, bersem almağa aşıqam.
Hastasıñ, deyler, dünyadaki doqsan marazdan eñ beteri saña tiygen, deyler.
Qateyim, kadâm, bu marazdan qurtulmaq içün dua oquttım, ırım çıqarttım, özüme etne
ettirdim. Ettirdim amma, bu bizim topal Fadmeniñ duası da, ırımı da, etnesi de fayda bermedi.
Qateyim, kadâm, fayda bermegen soñ men de oña dua parasını bermedim.
Qateyim, kadâm, Daltaban Ayşege de körüldim. Oña professor deseñ de olacaq. Onıñ başı,
aqıl çoqluğından, çille qarpızı kibi mına-mına patlayım, dep tura.
Aqız, o seniñki maraz degil, tabiattır, – dedi. – Şeytan şerine oğrap, unutçanlıq adetine
qapılğansıñ.
– Ya o şeytan qayerimde tura? – dedim.
– Başıñ töpesinde tura, – dedi. Molodes, Daltaban Ayşege! Tabiatımnıñ sırını bir baqışta
taptı. Men de öyle belley edim.
Belley edim amma, qabaat mende degil, anavı cais şeytanda olğanını qomşularım añlamaq
bile istemeyler.
– Aldıñmı, qaytarıp ber, unutma, – deyler. – Almaq bermeknen yaraşır.
Alla canıñıznı alsın, men istep unutam yoqsa? Qateyim, kadâm, bu cemaatnen çekişem işte.
Dünya yarığı mençün gece qaranlığı oldı. “Qaytar” sözüni eşitkende bu ğarip cançığım
boğazımdan degil, burnumdan çıqqanday ola.
Daa keçenlerde anavı zevzek Zibide evime sürip keldi.
– Aqız, qıyma maşinamnı qaytar, – dey. – El malını bir ay tutmağa utanmaysıñmı?
– Vay canım, ev işinde tehnika qullanmaq asla adetim degildir, – deyim. – Qaveni avanda
tüyem, çamaşırnı elnen yuvam, qıymanı pıçaqnen kesem. Sen onı bir başqasına bergendirsiñ.
Zibide qaz kibi qabarıp, çükündir kibi qızardı da, ahırı bomba olıp patladı:
– Alla seniñ malıñnı degil, canıñnı alsın! – dedi.
Kördiñmi, kadâm, men oña “canım” desem, o maña “Alla canıñnı alsın” dey. Böyle
qomşulıq olurmı endi?
Vallai, maşinası da maşina edimi ya? Lafı aram. Men onı özümki bellep, (unutçanlıq işte!)
Aqtöpe bazarında zornen eki kümüşke savuştırğan edim. Endi oña yañısını alıp bereyimmi? Yoq,
canım, tap o qadar ahmaq degilim.
Sen meni yahşı diñle, kadâm, bu dünyada beterinden beteri ola eken. İlle deseñ anavı şartmek
Şaver. Aytqanına köre, bir yıl evelsi ondan otuz kümüş ödünç alğanım. Alsam – alğandırım,
inkârım yoq, lâkin unutqanım. Qateyim, kadâm, adetim öyle. Ende üç yüz altmış beş kündir,
selâm yerine maña saba-aqşam yumruq köstere.
Senden paramnı protsentinen qaytarıp alırım, – dey.
Ya o da nasıl protsenttir? – deyim. Berilgen para ay sayın protsent işley. İşley bersin, –
deyim. – Protsenti seniñ faydaña. Men ölgence seniñ otuz kümüşiñ otuz biñ çıqar. O vaqıt kâğıt
ketirir de, parañnı alırsıñ.
– Ya o da nasıl kâğıttır?
– Men ödünç para alğanda, bu iş zakonnıy olsun dep, er zaman kâğıt berem. Üstüne de
özümniñ balaban peçatımnı basam.
– Basqan peçatıñnıñ tübünde qalıp yeber, dey…
Qateyim, kadâm, pek yuvaş bir qadınım, bu halqnıñ sögüşine de, qarğışına da qatlanam.
Qatlanmayıp baqçı, şu saat sögüşi dögüşke, qarğış kötekke aylanacaq. Kötek aşap men aqılsız
edim yoqsa?
Kerçegini aytsam, kötekleycek olıp yürgenler de bar. Olardan biri anavı çalğıcı Amzadır. Eki
kün evelsi maña ağız selâmı yollağan:
– Açköz öbürge barıp aytıñ, menim akkordeonımnı qaytarıp bersin, – degen. – Qaytarmasa,
saçağın başı üstüne yıqar da, oña zilli garmoşkanen pohoronnıy marş çalarım. – degen.
Endi qateyim, kadâm, o sarhoş erif ne deseñ, yapar, evimni de yıqar, ölmezden evel
marşımnı da çalar. Qabaatım olsa, yanmaz edim amma, bir suçsuz ölecem de…
Garmon meselesi şöyle oldı. Bir kün bazardan qayta edim. Raqıdan başı-közü şişken şu
müsibet ögüme çıqıp qaldı. Keçke şeytan çıqqaydı.
– Yenge, men futbolğa aşıqam, – dedi. – Zamet olmasa, yol üstü bu akkordeonnı bizim evge
taşlañız. Qateyim, kadâm, eyilik yap da, deryağa taşla, bir kün ola ille ögüñe çıqar, degenler.
Men de eyilik yapmaq istedim. Bir elimde sepet, bir elimde on pudluq garmon terlep-pişip
zornen evge kelip yettim. Yettim amma, Amzanıñ emanetini evine taşlamağa unutqanım. “Zarar
yoq, – dedim men özümni tınçlandırıp. – Amza sarhoş edi, kimge bergenini özü de unutqandır”.
Em kerçekten unuttı ğaliba. – Eki-üç kün ondan ses-soluq çıqmadı.
Qateyim, kadâm, esli-başlı qadınğa garmon ne kerek? Özüm çalıp, oña özüm oynayımmı?
Böyle dep tüşüngen son, şu cinabetniñ garmonını balaban bir şalğa sardım da, bu qart alımda
onı sırtıma urıp, ta Aqtöpe bazarına alkettim… Sattım ebet. Çalmağa bilmegen soñ onı daa ne
yapayım?..
Çalğıcı Amza maña nafile açuvlana. Vallai, onıñ garmonı olğanını unutmağan olsam,
bazarga da alıp çıqmaz edim, bedavadan beş aşağı da satmaz edim.
Kördiñmi, kadâm, şu hayırsız garmon başıma ne qadar belâ ketirdi? Amma pyansa Amza bu
eyiligim içün evimi yıqacaq ola. Özüniñ evi yıqılsın…
Eyilikke kemlik, degenleri böyle ola eken. Lâkin, qateyim, kadâm, eyilik yapmağan künüm
közüme yuqu kirmey. Yarın kimden ödünç alırım dep, saba-sabağace tüşünip çıqam. Birinden
beş, daa birinden on beş… Birinden oraq, daa birinden taraq… Saylamayım, kadâm, canlarını da
ağırtmayım; evlerinden, ellerinden ne qoparsam, onı alam. Alam da, şu daqqası kimden
alğanımnı unutam. Qateyim, kadâm, adetim öyle, saba ne aşağanımnı da aqşamğace unutam. O
qadar şeyni aqılda tutıp menim başım buhgalter kitabıdır yoqsa?
Menim evimde, kadâm, puf yünlü, uzun quyruqlı qap-qara bir pardoş bar. Evdeki sıçanlarnı
beş kün içinde darma-dağın etti. Episi qomşularğa qaçıp ketti. Bu eyiligi içün mışığımnı canyürekten
sevdim. Onen tekmil ana-bala oldıq.
Oldıq amma, anavı Gülşerfeniñ yapqanına bir baqçı. Balaban bir toyda meni halq ortasına
tartı çıqardı da, bağıra-çağıra:
– Aqız, menim pardoş mışığımnı qaçan qaytaracaqsıñ? – dedi. Men nege oğrağanımnı
bilmedim.
– Vay, canım Gülşerfe, menim mışığım qaçandan berli senki oldı? – dedim.
– Baq sen bu alem masharasına, mışıqnı mende alğanını da unutqan. “Evimni sıçan bastı,
qapqanım yoq, beş-on künge pardoşıñnı ber” degen sen degil ediñmi?
Men de qızdım.
– Yoluñnı qara mışıq kessin, eviñe barıp yetme, – dedim oña. – Belki menim yuvasında
zıncırnen bağlı taraş köpegim de seniñdir?
Keçke bunı aytmağaydım. Böyle degenimnen halq arasından anavı Zompataq Ali atılıp çıqtı
da:
– Men-menlep turma, o menim köpegimdir, – dedi. Köyge musafirlikke ketkende qaraltıña
qaravul dep alğan ediñ. Baq oña, menim köpegime endi yuva da yaptırğan, zıncır da alğan…
Kimdir bilmem, şişman bir erif bütün halqnı susturıp, bar sesinen qıçırdı:
– Tiymeñiz zavallığa, qabaat onda degil, – dedi. – Onıñ adeti öyle, alğanını bermege unuta…
Men onı kerçekten aytadır, belledim. O deseñ şaqa ete eken. Bütün halqnı küldürdi. Er kes
qursağına yapışıp, içekleri üzülgence qah-qaha qopardılar.
Qah-qahalap çıqsın canları. O qadar külip mında maymun oynatalar yoqsa? Belki mışıq da,
köpek de olarnıñkidir. Buña inkârım yoq, amma unutqanım. Men istep unutam yoqsa? Adetim
öyle…
Kördiñmi, kadâm belânı, meni “unutçaq bir zavallı” dep acıycaqları yerine, köpek-mışıq
hırsızı yaptılar.
Yazıqlar olsun, toynıñ dolmasından da, burmasından da bismillâ etmedim. Burnumda tek
qoqusı yamladı. Şu aqşamı entir-tentir evge qaytıp keldim. Köpegimni deral yuvasından çezip,
ev içine bağladım. Pardoşnen biraz uzlaşamaylar amma, qateyim, kadâm, miyav-av-av yaşaymız
işte.
Ey-yey, kadâm, balalarım da menim tabiatımda ekenler. Buña skleroz deyler, ğaliba. Lâkin
olar alğanlarını degil, tek meni unutalar.
– Neçün kelip ketmeysiñiz, tüsüñizge asret oldım, – dep yazam.
– Sen içün utanamız, – deyler.
– Ne, menim başımda boynuzım bar yoqsa? – dep olarğa cevap qaytaram.
– Boynuzıñ yoq amma, martaval tabiatıñ bar, – deyler. – Seniñ yapqanlarıñnı bizim
taraflarda anekdot etip aytalar. Endi çare qalmadı, ya Magadanğa ya da Kamçatkağa köçip
ketecekmiz…
Kördiñmi, kadâm, canım-canım analarından qaçalar. Qaçsınlar. Men olarnı dünyanıñ
çetimdem de barıp taparım…
Vay, kadâm, sennen lafqa tutunıp, miyavımnı da, av-avımnı da unuttım. Gece-kündüz
yavrularımnıñ başı ucunda turam: olardan biri tumav, o biri de isal oldı. Qateyim, kadâm, dosteşlerimden
tek olar qaldılar, olarnen eglenem, olarnen dertleşem…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Pin It on Pinterest