Kırım Tatar medeniyeti, asırlar devamında Şarq ve Ğarp medeniyetleriniñ birleşken noqtasında şekillengen zengin bir hazinedir.
Keçmişniñ Nefesi Çerkez Kermen Grafikalarında Canlana
“Zarif Kırım” grafikler silsilesi, bizni 1920-nci senelerniñ tılsımlı Kırımına, hususan Bahçesaray civarındaki efsaneviy Çerkez Kermen köyüne alıp kete. Bu işlerde astar kâğıt üzerine işlengen nazik sızıqlar, tek bir köy manzarasını degil, asırlarla yaşatılğan Kırım Tatar medeniyetiniñ ve mimarlığınıñ tamırlarını köstere.
Çizimlerde aks etilgen evler, özüne has balkonları (hayatları) ve kiremitli damları ile tam manasıyla Yalıboyu ve orta yolak ağızlarınıñ birleştiği o eski küy havasını taşıy. Çerkez Kermen, öz vaqtında qayalar içine oyulğan qalesi ve yeşil vadiy içindeki bağ-bağçaları ile meşur edi. Bu grafikalar, 1944 Sürgüninden evelki o asuda ve bereketli ömürniñ soñki yadigârları kibi qıymetlidir.
Sanatkâr, kâğıt üzerine tökilgen her bir sızıqta ecdatlarınıñ nefesini ve toprağımıznıñ asaletini saqlamağa tırışqan. Bu işler, “Zarif Kırım” leyhası çerçivesinde keçmiş ile bugün arasında bir medeniyet köpüri qurmaqta.
Çerkez Kermen (Bahçesaray bölgesi, Kırım).1920’li yılların atmosferi. Kâğıt üzerine siyah mürekkep / grafik tarama. Geniş balkonlu (hayat), taş ve ahşap karışımı geleneksel Kırım Tatar evleri.
Günümüzde bu köyden geriye sadece kaya kiliseleri ve kale kalıntıları kalmıştır; yerleşim yeri 1944 sürgünü sonrasında tamamen yok edilmiştir. Bu nedenle bu tür grafik çalışmalar, Kırım’ın görsel hafızası için büyük önem taşı
Kırım Tatar medeniyeti, asırlar devamında Şarq ve Ğarp medeniyetleriniñ birleşken noqtasında şekillengen zengin bir hazinedir. Bu medeniyetniñ temel taşları sanılğan saalarda qırımtatar tilinde bazı müim malümatlar şöyledir:
Kırım Tatar mimarlığı, tabiat ile tam bir uyum içindedir. Hususan Bahçesaray ve Yalıboyu tarafında evler taş ve ahşaptan qurulır edi.
Evniñ ögünde bulunğan keniş ve açıq balkonlar. Yaz künleri qorantalar mında vaqıt keçire, qave ice ediler. “Tatar kiremiti” dep bilingen qırmızı topraq kiremitler, köylerniñ tış körünüşine mahsus bir renk bere edi. Kırım medeniyetinde suv muqeddestir. Her mahallede ve yol boylarında sanatkârlıqnen işlengen taş çeşmeler qurula edi.
Kırım Tatarlarınıñ eñ meşur el sanatı “Marama” ve “Tatar İşlemesi”dir.
Kırım Tatar nağışlarınıñ özüne has bir tili bardır. Meselâ, “Lâle” genç yigitni, “Gül” ise genç qıznı temsil ete. Bu nağışlar UNESCO-nıñ İnsanlıqnıñ Ğayrı-madiy Medeniy Mirası Cedveline kirsetildi.İnce kümüş tellerden yapılğan “Teltartma” tekniği ile qadınlar içün belbağlar, tepelikler ve sırıqlar hazırlana edi.
Kırım Tatar musiqisi hem şeñ, hem de hüzünli (Yır ve Türküler) bir ruhqa saiptir.
Haytarma: Milletimizniñ eñ meşur oyunıdır. Tabiatnıñ canlanmasını ve ebediy devirni temsil ete.
Dolu: Toylarda ve şeñliklerde çalınğan davul ve zurna kibi çalğı aletleri ruhumıznı coştura.
Kırım Tatar medeniyetiniñ eñ büyük ismi İsmail Bey Gaspıralı‘dır.
“Tercüman” Gazetası: “Tilde, fikirde, işte birlik!” şiarı ile bütün Türk dünyasını uyatqan bir fener kibi edi.
Grafikalaks etilgen o efsaneviy atmosfer, edebiyatımızda denizniñ mavisi ve dağlarnıñ yeşilliginen tasvir etile.
Çerkez Kermen kibi “Ğayıp” Köyler
Grafikçi Çerkez Kermen bugünge qadar saqlanıp qalğan qadimiy kaya qalesi Eski Kermen tarafı ile meşurdır. 1944 Sürgüninden soñra bu köylerniñ çoqusı viranege çevirildi. Bu sebepten, sizniñ kibi sanatkârlarnıñ çalışmaları tek bir resim degil, aynı zamanda bir “milliy hafıza” vazifesini köre.
