İLİM VE DEVLETİN HAN’I: I. MEÑLİ GERAY

İLİM VE DEVLETİN HAN’I: I. MEÑLİ GERAY

Kırım Hanlığı’nın kudretli hükümdarı, ilmi devletin temeli sayan vizyoner lider

Kırım Hanlığı’nın en mühim hükümdarlarından I. Meñli Geray (1445–1515), yalnız siyasî ve askerî başarılarıyla değil, ilme verdiği yüksek değerle de Türk devlet geleneğinde müstesna bir yer edinmiştir. Hanlığın kurucusu Hacı I Giray’ın oğlu olan Meñli Geray, uzun mücadeleler neticesinde Kırım’da istikrarı tesis etmiş ve devleti Karadeniz’in kuzeyinde güçlü bir siyasî aktör hâline getirmiştir.

1478’den sonra Osmanlı himayesi altında yeniden tahta çıkan han, Kırım Hanlığı’nı kurumsallaştırmış; onun devrinde hanlık hem askerî hem idarî bakımdan en parlak dönemlerinden birini yaşamıştır.

İLME VERİLEN DEĞER

Meñli Geray Han’ın en kalıcı miraslarından biri, Bahçesaray’da inşa ettirdiği Zincirli Medrese’dir. Bu medrese, sadece bir eğitim kurumu değil, hanın ilim anlayışının sembolü olarak kabul edilir.

Han’a atfedilen meşhur söz, onun dünya görüşünü açık biçimde ortaya koyar:

“Aqıl adamnı alicenap ete, aqıl kemalatnıñ yolu ise ilimnen bağlı…
…bu ilim mabedine kirip öz başını ilim ögünde egsin.”

Bu ifade, Türk-İslam siyaset düşüncesinde ilim karşısında tevazu gösteren hükümdar idealinin en güçlü örneklerinden biri sayılmaktadır.

TARİHÎ MİRAS

1515 yılında vefat eden Meñli Geray Han, Bahçesaray’da defnedilmiştir. Onun devrinde: Kırım Hanlığı’nda iç istikrar sağlanmış, Osmanlı dünyasıyla bağlar güçlenmiş, Kuzey Karadeniz’de Türk nüfuzu pekişmiştir.

Bugün Meñli Geray, Kırım Tatar tarih yazımında “akıl, ilim ve devlet” ülküsünün temsilcisi olarak anılmaya devam etmektedir.