Evliya Çelebi, Seyahatnâme’sinde Kırım askerleri arasında Keresler/Kereyler adını zikretmektedir
Kırım’da ve Kırım Ötesinde Kerey Kirey, Gerey, Etnonimi: Avrasya Bozkırında Süreklilik
Osmanlı seyyahı Evliya Çelebi, Seyahatnâme’sinde “Kırım askerleri” arasında Keresler/Kereyler adını zikretmektedir. Bu kayıt, söz konusu adın yalnızca efsanevî bir unsur olmadığını; aksine Kırım Hanlığı bünyesinde tanınan askerî-sosyal bir grup olarak varlık gösterdiğini ortaya koymaktadır.[^1]
Kırım toponimisinde Kerey (Kirey, Gerey) etnoniminin izleri oldukça belirgindir. Kirey, Küçük-Kirey, Beşaran-Kirey, Tazanay-Kirey gibi yer adlarının yanı sıra “Gerey” varyantının yarımadanın çeşitli bölgelerinde görülmesi, bu adın yerleşik bir uruk veya boyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Bozkır dünyasında boy adlarının yer adlarına dönüşmesi, hem nüfus hareketlerinin hem de sosyal prestijin önemli göstergelerinden biri kabul edilir.[^2]
Etnonimin Kırım dışındaki Avrasya sahasında da geniş paralellerinin bulunması dikkat çekicidir. Başkurt, Özbek, Kazak (özellikle Orta Cüz), Türkmen Yomut, Kırgız, Moğol, Mançu, toplulukları arasında benzer fonetik biçimlerin tespit edilmesi, adın kadim kökenine ve göçebe ağlar içindeki dolaşımına işaret etmektedir.[^3]
Avrasya bozkır toplumlarında uruk adları yalnızca soy menşei göstergesi değil; aynı zamanda askerî teşkilatlanma, ittifak sistemi ve siyasî hiyerarşinin de bir yansımasıydı. Bu bağlamda Kereylerin Kırım askerî yapısı içinde anılması, onların Karadeniz havzasından Orta Asya’ya uzanan müşterek bozkır dünyasının bir parçası olarak değerlendirilmesine imkân vermektedir.
Sonuç olarak Kerey etnonimi, yüzyıllar boyunca geniş bir coğrafyada boy, kabile ve yer adı olarak yaşamayı başarmış süreklilik örneklerinden biridir. Bu durum, Kırım tarihinin izole değil; aksine geniş Avrasya göçebe kontinuumu içinde şekillendiğini göstermektedir.
Dipnotlar
[^1]: Evliya Çelebi, Seyahatnâme, ilgili Kırım bahisleri.
Kırım’da Kerey İzleri Avrasya’ya Uzanan Bir Etnonim
Osmanlı seyyahı Evliya Çelebi, eserinde Kırım askerleri arasında Kereyleri anmaktadır. Bu kayıt, Kerey adının Kırım Hanlığı içinde bilinen bir askerî-sosyal unsur olduğunu göstermektedir.
Kırım toponimisinde Kirey, Küçük-Kirey, Beşaran-Kirey ve Tazanay-Kirey gibi yer adları, bu etnonimin yarımadadaki yerleşikliğini ortaya koymaktadır. Benzer adların Başkurt, Kazak, Özbek, Türkmen, Kırgız, Moğol ve Mançu sahalarında da görülmesi, Kerey adının Avrasya bozkır dünyasındaki kadim yayılımına işaret etmektedir.
Bu veriler, Kırım tarihinin geniş Avrasya göçebe ağı içinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Qırım Tatarca
Osmanlı seyyahı Evliya Çelebi eserinde Qırım askerleri arasında Kereylerni añğan. Bu malümat Kerey adınıñ Kırım Hanlığı içinde tanılğan arbiy-sotsial unsur olğanını köstere.
Qırım toponimiyasında Kirey, Küçük-Kirey, Beşaran-Kirey, Tazanay Kirey,kibi yer adları bu etnonimniñ yarımadada yerleşkenini tasdıqlay. Aynı tamırlı adlarnıñ Başqırt, Qazaq, Özbek, Türkmen, Qırğız, Moğol ve Mançu sahalarında da rast kelüvi Kerey adınıñ Avrasiya çöl dünyasında qadimiy darqalğanını köstere.
Bu malümatlar Qırım tarihınıñ keñ Avrasiya köçebe ağında baqılmasını talap ete.
