BİR KÜNDE TOPRAQQA BERİLGEN BEŞ QARDAŞ!
DAMARLARDA QANNI QAYNATACAQ VESİQA BİR KÜNDE ATILĞAN BEŞ QARDAŞ!
Stalin repressiyasınıñ qurbanı olğan Bağçasaraylı Çağar ailesi. Sağ qalğan evlâtlarını qurtarmaq içün soyadlarını ve babalarınıñ adlarını gizlemege mecbur qaldılar.
9 Mayıs 1938 tarihli resmiy NKVD qatliam vesiqası. Aynı soyadını taşığan beş qardaşnıñ Ali, Asan, Arif, Ömer ve Bekir Çağarnıñ kurşunğa dizilüv ükmü.
ÇAĞAR QARDAŞLARINIÑ FACİASI: STALİN ZULMÜ BALALARNI BABALARINIÑ ADLARINI GİZLEMEGE MECBUR ETTİ
HER TÜRLÜ CİNAYET YA DA BALALAR BABALARINIÑ ADLARINI CANDAN NEÇÜN GİZLEGENLER?
Qarşıñızda tamırlarda qannı qaynatacaq bir vesiqa tura. Bu 1938 senesi mayıs 9 tarihli resmiy NKVD Qararıdır. Onıñ içinde üst-üste beş aynı soyadnı köreceksiñiz: ÇAĞAR. Olar tek bir aile azaları degil, kerçek qardaşlar ediler… Aynı künde atılğan yedi qardaştan beşi. Bu aile Bağçasaray rayonında ömür keçire edi.
Yıllar evvel bu aileniñ torunlarını ögrenmek maña nasip oldı. 1937–1938 seneleri Stalin repressiyalarınıñ (basqılarınıñ) eñ yüksek noqtası apogeyi oldı. O devirde Qırım ASSR de Qırımtatar ziyalılarına qarşı bir taqım şamatalı ve uydurma davalar açılğan edi. İlk evvel, 1938 senesi aprel ayında, Maarif Halq Komissarı Bilâl Çağar «pantürkist casus teşkilâtına» qoşulğanı aqtında uydurılğan bir suçlavnen atıldı. O, aynı bu Çağarlarnıñ ağa-ini qardaşı (emedçesi) edi. Şimdi ise atuv vesiqaları ögümizde tura.
Bilâlniñ ölüminden tek bir ay soñra, açıq mahkeme ya da qorçalav olmadan, NKVD «üçlügi» (troykası) onıñ qardaşlarını: Ali, Asan, Arif, Ömer ve Bekirni üküm etti ve qatletti. Daha eki qardaş ise mucizeviy bir surette qaçıp qutula bildiler. Ali Çağarnıñ ömür ardaşı Saide eki kiçik balasınen gizlenmege mecbur oldı. Soñra o, gösterilgen basqılardan qorçalanmaq içün tekrar evlendi ve soyadını Muslimova dep deñiştirdi. Oğlu Alige ise Murtazaev soyadı berildi (dedesiniñ adına köre). Öyle zalım bir maşina bütüñ Çağar ailesini tamamen yoq etti, sağ qalğanlarnı ise balalarnı qurtarmaq içün babalarınıñ adlarını vesiqalardan silmege mecbur qaldırdı.
Eger Siz de soyuñıznıñ tarihını ögrenmege ve acdatlarıñızğa (baba-dedeleriñizge) adlarını qaytarmağa isteseñiz, tamırlarıñıznı tapmaq mevzusındaki müelliflik ustalıq dersime (atölyeme) davet etem. Men 60-tan ziyade açıq menba topladım, qayd etüv idarelerine (ZAGS) nasıl doğru muracaat etmege ve arxivnen nasıl çalışmaq kerekligini adım-adım añlatam.
Bu ustalıq dersi, hususan Qırımda basqı (repressiya) oğrağanlarnı aruv-qıdıruv ve umumen baba-dedelerni tapmaq işi üzerinde tizilgendir.
ER TÜRLÜ CİNAYET: BALALAR NEDEN BABALARINIÑ ADLARINI GİZLEDİLER?
1938 senesinde NKVD tarafından atıp öldürilgen Çağar qardaşlarınıñ isimleri yazılğan resmiy vesiqa. Bu belge Stalin devrindeki Qırım Tatarlarına qarşı yürsetilgen zulümniñ canlı şahididir.
Qarşıñızda qanı qaynatacaq bir vesiqa turmaqta. Bu 9 Mayıs 1938 tarihli resmiy NKVD qararıdır. Vesıqada art-arta beş birdey familiya körüne: Çağar. Bunlar sade aile azaları degil, öz qardaşlar edi. O künde atıp öldürilgen yedi qardaştan beşi.
Bu aile Bağçasaray rayonında yaşay edi.
Bir qaç yıl evel bu aileniñ torunlarınıñ tarihını ögrenmek bahtı maña nasip oldu. 1937–1938 seneleri Stalin zulmünüñ eñ qara devirlerinden biri edi. O devirde Qırım ASSR’de Qırım Tatar ziyalılarına ve cemiyet faallerine qarşı bir sıra uydurma “işler” açıldı.
1938 senesi aprel ayında Bilâl Çağar «pantürkist casus teşkilâtına iştirak etti» degen asılsız qabaat ile atıp öldürildi. Şimdi elimizde o vaqıttaki resmiy atuv vesıqaları bar.
Bilâlniñ ölüminden bir ay keçken soñ, NKVD’niñ meşum «üçlükleri» açıq mahkeme ve müdafaa haqqı olmadan onun qardaşlarını da ölümge mahküm etti. Ali, Asan, Arif, Ömer ve Bekir Çağarlar bir künde atıp öldürildiler.
Yalnız eki qardaş mucize kibi sağ qaldı.
Ali Çağarnıñ hanımı Saide iki küçük balası ile gizlenmek mecburiyetinde qaldı. Soñra o qaytadan evlendi, familiyasını Muslimova dep deñiştirdi, oğluna ise dedesiniñ adına köre Murtazaev familiyasını berdi.
Böylece baskı ve qorquv maşinası bütün Çağar ailesini derlik yoq etti. Sağ qalğanlar ise balalarını qurtarmaq içün resmiy vesıqalardan babalarınıñ adlarını gizlemege mecbur qaldılar.
Bugün soy tarihinizi ögrenmek ve atalarıñızğa adlarını qaytarmaq isteysiñiz ise, köklerni izlep tapmaq mevzusında keçirilgen muallif seminarına davet etemiz. Bu çalışmada altmıştan ziyade açıq menbalardan istifadeni, arşivler ile işleme usullarını ve resmiy dairelerge müracaat etüv yollarını adım-adım añlatıla.
Seminar hususan Qırım’da siyasiy baskılarğa maruz qalğan ailelerni ve atalarını izlep tapmaq meselelerine bağışlanacaq.
Memba : Elvira Kemal
