Unutulğan Adetlerimizniñ Tilge Kelevi: Kış Capqınında Qırım Tatar Sofrası
Kırımınsesi Gazetesi
UNUTULĞAN ADETLERİMİZNİÑ TİLGE KELEVİ…
Kış Capqınında Qırım Sofrasınıñ Ğayıp Olğan Mirası ve Baarnıñ İlk Bereket İnanışı!
Suvuq qış künleri qapını qaqqanda, tınçlığımıznı ve sağlımıznı qoruycaq şifa kene keçmişimizde gizli. Qışnıñ dondurıcı suvuğına qarşı bedenimizge quvvet, ruhumuzğa baar ümütini ketirgen, ama bugün unutılmağa yüz tutqan o qadimiy bereket qazanlarını kene hatırlamaq vaqtı keldі. “Tilmiz Kimligimizdir!” şiarınen çıqqan yolumızda, bugün medeniyetimizniñ sofrada gizlengen eñ ince felsefesini tilge ketiremiz.
Qışnıñ suvuq nefesi pencerelerimizge urğanda, qorantalarımıznı evde toplağan eñ güzel şey sıcak bir aş qazanıdır. Lâkin biz bugün tek suvuqtan degil, unutılğan adetlerimizniñ suvuqlığından da qorunmalımız. Qırımtatar halqınıñ asırlar devamında şekillengen zengin medeniyeti, tek tili, yırları ve siyasiy mücadelesinen degil, şorba qazanlarında qaynağan asıllıq ve estetikinen de dunya medeniyetine büyük izler qaldırğan. Bugun sürgünlik, köçler ve globalleşme rüzgârları altında unuttırılmağa tırışılğan adeti-şeriflerimizden biri de, şüphe yok ki, qış capqınında (fırtınasında) bedenimizge quvvet berecek, bizge kelir pazar baar künleriniñ müjdesini hatırlatacaq o qadimiy Baar Sorpası ve Bereket Aşıdır.
🌿 Qışnıñ Ortasında Bir Baar Ümütі
Bizim qadimiy inançlarımızğa köre, qazannıñ evde sıcaq-sıcaq qaynamasından daa büyük bir bereket yoqtır. Qışnıñ ağır havasından, suvuq qaranlığından çıqqan insan bedeni ve ruhu için bu şorba tam bir şifa kaynağı olaraq qabul etile. Şorbanıñ esası, baarnıñ ilk nişanesi olğan kemikli taze qozu eti ve onun şifalı suyudır.
Etnіñ ağır-ağır qaynamasından soñ, içinede Qırım bahçelerinde, çöllerde filizlengen yeryüzünüñ ilk uyanış müjdecileri – taze soğan, taze nane, dereotu ve maydanos bol-bol doğranıp qoşulır. Yeşilliklerniñ qazan içinde pışmesi, topraqnıñ yeşermesini, canlanmasını ve bereketini temsil ete. Eñ soñunda süzme qatıq (yoğurt), un ve yumurta sarısı ile azırlanğan özel terbiye (meyane) şorbağa ilave etilerek asıl qıvamına ketirilir. Sofrada bu şorbanı kaşıqlağan er kes, suvuq qış künlerinde baarnıñ enerjisini öz bedeninde duyar.
🌾 Yedі Malzemelі Bereket Duası: Navrez Köjesі
Sürgünlik yıllarında, Orta Asya çöllerinde Özbek, Qazah ve Qırgız qardaşlarımıznıñ medeniyeti ile tışqı bağlarımız quvetleşkende, halqımız yañı yıl ve bereket ananelerini qorumaq için başqa bir usulnı da evlatlarına ögretti: Bu, Navrez Köjesidir. Bu aşnıñ eñ quvetli tarafı, onun içine tam yedi farqlı malzemenіñ qatılmasıdır. Bu yedi rakamı tesadüfiy degildir. Yedi malzeme; hanede yañı yılda bollıq, bereket, uzun ömür ve çoğaluv olmasını niyet etip qazanğa salınır:
- Suv ve Tuz: Ayatnıñ aslı ve sarsılmaz temeli.
- Et ya da Qavurma: Toqluq, zenginlik ve quvvet.
- Boğday ya da Arpa: Qara topraqnıñ bizge bergen eñ büyük bereketi.
- Prınç (Düğü): Çoğaluv, refahlıq ve parılvav.
- Noqut ya da Baqlat: Sağlıq ve metanetlik.
- Süt, Ayran ya da Qatıq: Aq, temiz ve aydınlıq bir kelecek.
- Erişte (Kesme Aş): Ömürniñ uzun ve bereketli olması.
Bu yedi lezzet aynı qazanamızda sırdaş olğanda, qabile ve qoranta azaları qazan başına toplana, bir-biriniñ qolunu sıqa, “Yañı yıl hayırlı ve bereketli olsun!” dep sımarlaylar.
🏛️ Medeniyet Evlerimizde ve Analarımızıñ Qazanlarında Yaşar
Biz bugün dunya yüzünde çibörekni (şırbörek) ya da qantartılğan ufak aşnı (mantı) çoq yahşı bileyiz ve er yerde şereflendiremiz. Lâkin bu şifalı qış ve baar sofrası adetlerimiz yavaş-yavaş unuttırıla. Sovet rejiminiñ milliy şuurımıznı yoq etmek için yasaklağan bu bayramları ve ananeleri bugün yaşatmaq, asıl siyasiy ve kültürel mücadelemizniñ eñ emiyetli qısımlarından biridir.
Medeniyet tek kitaplarda, müzelerde qorunmaz. Medeniyet evlerimizde, analarımızıñ qazanlarında, tılımızda ve adetlerimizde yaşar. Gelecek nesillere, yaş nesillerge tek acılarımıznı degil; mutfağımızdaki bu ince felsefeyi, estetik zevkni ve tabiatqa olğan sayğımıznı da aktarmaq borclumız.
Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq çağırımızdır: Bu suvuq qış künlerinde, keliniz ep beraber evlerimizde o eski unutılğan qazanlarnı kene qurayıq. Qozu etiniñ şifasını, taze naneniñ, coşqun baarnıñ qoqularını odalarımızğa tolutayıq. Unutmayınız ki, qazanlarımız qaynadığı müddetçe, tılımız laf ettiğі müddetçe Qırımtatar halqı bar olacaqtır!
🥣 Kış Künlerinde Şifalı Baar Sorpasınıñ Yapılışı
Kerekli Malzemeler:
- 500 gram kemikli taze qozu etі ya da qoyun etі, 7-8 bardaq temiz suv.
- 1 bağ taze soğan, 1 bağ taze nane, yarım bağ dereotu, yarım bağ maydanos.
- Terbiyesi İçin: 1 bardaq süzme qatıq (yoğurt), 1 dane yumurta sarısı, 1 yemek qaşığı un, zevqiñizge köre tuz, qara burç ve 1 yemek qaşığı sarıyağ (tereyağı).
Azırlanışı:
- Etnіñ Pışirilevі: Kemikli etlerni güzelce juvıp büyük bir qazanğa qoyıñız. Üstüne suv ilave etip, etler kemiginden ayrılacaq derecege kelgençe asele-asele (ağır ağır) qaynatıñız. Qaynağan qazannıñ üstündeki qabarcıqlarnı (kef) bir qaşıqnen alıñız.
- Etnіñ Didilmesi ve Yeşillikler: Pışken etlerni qazandan alıp didiñız. Bu arada episi taze yeşilliklerni ince-ince doğrañız.
- Lezzetlerniñ Qovuşuvı: Didilgen etlerni kene öz şorba suyuna salıñız. Et suyu kene qaynağan vaqıtta, doğranğan bütün yeşilliklerni qazanğa ilave etiñiz. 5-7 daqqa beraber pışiriñiz.
- Terbiyeniñ Azırlanuvı: Bir qasede süzme qatıq, un ve yumurta sarısını çırpıñız. Qazandaki sıcak et suyundan bir-eki qaşıq alıp bu qatıqlı qarışıma qoşuñız (ılıştırıñız), menden soñ aselece (yavaşça) qazanğa tögip şorbanı devamlı qarıştırıñız.
- Soñ Dokunuş: Şorba bir-eki taşım daa qaynağan soñ tuzunı ve qara burçını salıñız. Üstüne tavada qızdırılğan taze sarıyağnı gezdirip, ocaknı qapatıñız. 10 daqqa tındırıp, sıcak-sıcak sofraya ketiriñiz.
Kırım’ın Sesinde Tapışayıq, sofralarımızda bereketni paylaşayıq!
