Qırımtatarlarnıñ Asla Vazgeçalmaycağı Tuzlamaları
Qırımtatarlarnıñ Asla Vazgeçalmaycağı Qıymeti
Turşu – Milliy Miras ve Sofra Bereketi
Qırımtatarlar asırlar boyunca sürgünlerge, basqılarğa ve hasretlik yıllarına baqmadan milliy kimliklerini ve medeniyetlerini köz nuri kibi saqlap kelgenler. Dünyanıñ qaysı köşesinde yaşasalar da, nesilden nesilge keçirgen bazı qıymetleri bar. Olardan biri de turşu yapmaq ananesidir.
Ecdatlarımız keçmişte yalnız hıyardan degil, lahana, pomidor, biber, sarımsaq, alma ve başqa türlü sebze ve meyvelerni de tuzlap saqlağanlar. Bu usul qış aylarında aş-azıqnı qorumaq içün qullanılğan em de ev bereketiniñ bir nişanı sayılğan.
Turşu, Qırımtatar evinde donatılğan sofrada mıtlaqa bulunğan. Çibörek, köbete, et aşları ve başqa milliy yemekler yanında turşu sofranıñ ayrılmaz bir parçası olğan.
Turşu, yalnız bir aş-azıq degil, halqnıñ gündelik yaşayışını ve mizahını da yansıtqan bir medeniy mirastır. Bu aqqında türlü aytımlar, latifeler ve añlatmalar nesilden nesilge keçip kelgen.
Bugün de Qırımtatar aileleri ecdatlardan qalğan bu güzel ananeni yaşatıp, turşu yapmaq ananesini yaş nesillerge ögretmege devam ete. Turşu, Qırımtatar medeniyetiniñ asla unutulmaycaq ve vazgeçilmeycek qıymetlerinden biri olaraq yaşay.
Qırımtatarlarnıñ Asla Vazgeçalmaycağı Tuzlamaları
20 Sual – 20 Cevap Röportajı: Qırımtatar Apaylarınıñ Sofrada Yaşatqan Mirası
Qırımtatar halkı asırlar boyu sürgünlerni, açlıqnı, muhaceretni ve türlü zorluqlarnı yaşasa da, Qırımtatar tuzlaması kibi mutfaq mirasını iç va dış dünyada saqlap kelgen. Dünyanıñ qaysı köşesinde yaşamasın, Qırımtatar ailesiniñ sofrasında bir kavanoz tuzlama köpmilletli tarixnıñ, aile birlikniñ ve ata-babalardan qalğan adetlerniñ belgisi olaraq yer ala. Kırım’ın Sesi Gazetesi bu mevzuda tecribeli Qırımtatar apaylarınen sohbet etti.
Qırımtatar Evinde Tuzlamanıñ Yeri
Qırımnıñ bereketli bağları ve bostanları eskiden beri qışlıq azıq hazırlıqları içün qullanılğan. Hıyar, pomidor, qalampır, lahana, sarımsaq, alma, üzüm yaprağı ve başqa sebze-meyveler tuzlanıp qış boyu saqlanğan.
Eskiler:
“Yaznıñ bereketi qışnıñ sofrasında körünir.” deyip çalışqanlar.
Tuzlama yalnız bir azıq degil, aile birekliğini, emekni ve bereketni añlatqan bir anane olıp qalğan.
20 Sual – 20 Cevap
1. Sual: Tuzlama neden mühim?
Cevap: Çünki qış aylarında sebzeni saqlap turmaqnıñ en yahşı yolı edi.
2. Sual: En çoq ne tuzlanır edi?
Cevap: Hıyar, pomidor ve lahana.
3. Sual: Turşu qaysı mevsimde yapılır?
Cevap: Yaz soñunda ve köz başında.
4. Sual: Qavanozlar nasıl hazırlanır?
Cevap: İyice yuvulıp qaynar suvnen temizlenir.
5. Sual: En mühim malzeme ne?
Cevap: Tabiiy tuz.
6. Sual: Sirke qullanılır mı?
Cevap: Bazı ailelerde evet, bazıları tabiiy fermentatsiyanı tercih ete.
7. Sual: Sarımsaq şart mı?
Cevap: Çoq evde şart dep sayıla.
8. Sual: Dereotu qullanılır mı?
Cevap: Ebet, hoş qoqu içün.
9. Sual: Acı qalampır qoşılır mı?
Cevap: Seven ailelerde qoşılır.
10. Sual: Tuzlama ne qadar zamanda hazır ola?
Cevap: Tahminen 2–4 afta.
11. Sual: Eskiden qavanoz yerine ne qullanılğan?
Cevap: Ağaç fıçılar.
12. Sual: Qış sofrasında mıtlaqa bulunır mı?
Cevap: Ebet, hemen er sofrada bar edi.
13. Sual: Misafirge ikram etilir mi?
Cevap: Elbette.
14. Sual: Düğünlerde de olur mı?
Cevap: Köbüsinde olur edi.
15. Sual: Çocuklar sever mi?
Cevap: Küçükten alışqanlar sever.
16. Sual: Sürgünde de yapılğan mı?
Cevap: İmkân tapılğan her yerde yapılğan.
17. Sual: Bugün de devam ete mi?
Cevap: Ebet, birçok aile yaşata.
18. Sual: Gençler ögrenemı?
Cevap: Anneler ve neneler ögrete.
19. Sual: En sevilen tuzlama qaysısı?
Cevap: Hıyar tuzlaması.
20. Sual: Bu anane neden yaşamalı?
Cevap: Çünki bu yalnız yemek degil, milletniñ hatırası ve kimligi.
Tuzlama Sofradan Tarihqa Uzanan Bir Miras
Qırımtatar apaylarınıñ aytqanına köre, tuzlama hazırlamaq evniñ qadınları içün yalnız aş işi degil edi. Bu iş aile birekligi ile yapılır, balalar da yardım ete edi. Böylece nesilden nesilge tarifler, sözler ve adetler beraber köçer edi.
1944 sürgüninden soñ Orta Asiyada yaşağan aileler de ellerinde tapqan sebzelernen aynı usullerni devam ettirdiler. Vatan uzaqta olsa da, bir kavanoz tuzlama olar içün Qırımnıñ tadı ve hatırası edi.
Bugün Türkiye, Romanya, Bulgaristan, Özbekistan ve başqa memleketlerde yaşağan Qırımtatar aileleri de bu ananeni saqlap kelmektedir.
Netice
Qırımtatar tuzlaması yalnız mutfaqnıñ bir parçası degil. O, milletniñ tarihını, sabrını, aile birlikni ve vatan sevgisini yaşatqan maneviy mirastır. Asırlar ötse de, qavanoz içinde saqlanğan bu lezzet ata-babalarnıñ sesini bugünki nesillerge ulaştırmağa devam ete.
Dahili Bağlantılar (İç Bağlantılar)
- https://kiriminsesigazetesi.com/qirim-tatarlarinin-vatana-donusu
- https://kiriminsesigazetesi.com/ismail-bey-gaspirali
- https://kiriminsesigazetesi.com/tarak-tamga-ve-kokbayraq
