19. Yüzıllıqtan Künümizge Vatan Hasretiniñ Eserlerge Şiirlerge Yansığan İzleri
Kırım’ın Sesi Gazetesi, vatan topraqlarından uzakta milliy ruhnı qalemlerinen qorup qalğan ulu şairlerimizi, olarnıñ unutilmaz eserlerini ve bu edebiyatnıñ arqasındaki acılı tarihiy saifelerini sizler içün kene kündemge ketiremız
Qırım tatar muhaceret edebiyatı, tarihnıñ eñ zorlu ve eñ acılı köç yollarında şekillengen bir medeniy akımdır. Çarlık Rusiyesiniñ ve soñraki Sovet rejiminiñ basqıları yüzünden doğğan topraqlarını terk etmek mecburiyetinde qalğan halqımız, ketken yerlerinde de vatan sevgisini ve yeşillengen hasretni edebiyat vastasınen yaşattılar. Muhacerette doğğan bu edebiy miras, tek bir kederniñ ifadesi degil, aynı zamanda milliy kimlikni qorumaq küreşiniñ eñ büyük isbatıdır.
Zengin Eserlerniñ Doğmasına Sebep Olğan Tarihiy Arqa Plan
Bu dertli ve tesirli eserlerniñ doğmasına sebep olğan tarihiy arqa planda, Qırım tatar halqınıñ bahtına yazılğan üç büyük tarihiy dalğa ve facia yata:
- 1783 Qırım’nıñ Rusya Tarafından İşgali: Bu vaqiadan soñra başlağan diniy, siyasiy ve medeniy qısıtlamalar ilk büyük köç dalğasını doğurdı. Halqımız Osmanlı topraqlarına sığınmağa mecbur qaldı.
- 1853-1856 Qırım Muharebesi: Bu cenkten soñra yüz biñlernen Qırım tatarı vatanlarını terk etti. Şairlerimiz bu feciayarı “Kün doğdı, köç başladı” satırlarınen tarihe qayd ettiler.
- 18 Mileymis (Mayıs) 1944 Sürgünligi: Muhaceret edebiyatınıñ eñ taze ve eñ acı saifesidir. Bir tünde Orta Asya ve Urallarğa sürülgen halq, ketken yerlerinde episini vatanğa keri dönme arzuları ve ümütinen yazdı.
Muhaceret Şiiriniñ Ulu Qalemleri ve Eserlerinden Örnekler
Bu zor şaraitlerde, tış memleketlerde (özellikle Türkiye ve Dobruca’da) neşir etilgen eñ parlaq simalar ve olarnıñ unutilmaz şiirleri şulardır:
1. Amdi Giraybay: İstanbul’da tasil körgen esnada yazğan şiirlerinen muhaceretteki halqnıñ vatan hasretini tilge ketirgen coşqun bir sestir. Halqnıñ yarasını sarmağa ant içken şair şöyle yazğan:
“Ant etkenmen, tatar halkının yarasını sarmağa,
Nasıl olsun bu zavallı kardaşlarım çürüsün?
Onlar için ökünmesem, kaygırmasam, yaşasam,
Közlerimden akan yaşlar derya-deñiz kurusun…”
2. Memet Niyazi: Romanya’nıñ Dobruca bölgesine köçken Qırım tatarlarınıñ eñ büyük şairi ve fikir adamıdır. Onun şiirleri, vatandan uzaqta yaşasa da öz tilini ve adetlerini unutmağan bir halqnıñ hayqırışıdır:
“Söyle, kardaş, sönmez mi bu bizim içimizdeki ateș?
Kırım degen cennet yurtka ne vakit doğar güneş?
Ak toprağa bağlımız biz, canımız feda saña,
Senden uzaq yaşamaq kederdir, ölümdir maña.”
XIX-ıncı asırdan künümizge qadar kelip çıqqan bu zengin miras, kelesi nesillerge keçmişniñ acı tecribelerini añlatmaq ve milliy şuurnı canlı tutmaq baqımından eñ emiyetli medeniy tayanç noktası olmağa devam ete.
