Zaur Ustac poeziyasının mövzu və ideya xüsusiyyətləri

Zaur Ustac poeziyasının mövzu və ideya xüsusiyyətləri

Həcər Atakişiyeva

“Yazarlar” jurnalının redaktoru və Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-

tənqidçi

Müasir Azərbaycan poeziyasında milli ruhu, mənəvi dəyərləri və insan taleyini

poetik düşüncə ilə birləşdirən müəlliflərdən biri də Zaur Ustacdır. Onun şeirləri

yalnız duyğuların ifadəsi deyil, həm də cəmiyyətə ünvanlanan mənəvi çağırışdır.

Şairin yaradıcılığında vətən sevgisi, ana obrazı, insanın daxili aləmi, milli kimlik və

mənəvi kamillik kimi mövzular xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Zaur Ustac poeziyası

həm milli, həm də ümumbəşəri məzmun daşıyan poetik nümunələr toplusu kimi

diqqəti cəlb edir. Azərbaycan ədəbiyyatı xalqın tarixi, milli kimliyi, mənəvi dəyərləri

və estetik düşüncə tərzinin formalaşmasında mühüm rol oynayan zəngin mədəni

irsdir. Bu irsin ən mühüm sahələrindən biri poeziyadır. Azərbaycan poeziyası əsrlər

boyu cəmiyyətin ictimai-siyasi hadisələrini, insanın daxili aləmini, milli-mənəvi

dəyərləri və ümumbəşəri idealları bədii söz vasitəsilə ifadə etmişdir. Hər bir dövrdə

yaşamış şairlər öz yaradıcılığı ilə yalnız ədəbi prosesə deyil, həm də xalqın mənəvi

dünyasının inkişafına təsir göstərmiş, dövrün ictimai fikrinin formalaşmasına mühüm

töhfələr vermişlər. Müasir dövrdə də bu ənənə davam etdirilir və yeni nəsil şairlər

klassik poeziyanın zəngin irsini müasir bədii düşüncə ilə sintez edərək Azərbaycan

ədəbiyyatını yeni ideya və mövzularla zənginləşdirirlər. Müasir Azərbaycan

poeziyasında özünəməxsus yaradıcılıq dəst-xətti ilə seçilən müəlliflərdən biri Zaur

Ustacdır. Onun poetik irsi müxtəlif mövzu dairəsini əhatə etməsi, milli və

ümumbəşəri dəyərlərin vəhdətdə təqdim olunması, sadə, lakin təsirli bədii dili ilə

diqqəti cəlb edir. Şairin əsərlərində vətən sevgisi, milli birlik, mənəvi kamillik, ana

obrazı, ailə dəyərləri, insanın daxili aləmi, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissi və

humanizm kimi mövzular xüsusi yer tutur. Bu mövzular yalnız poetik təsvir vasitəsi

deyil, həm də müəllifin dünyagörüşünün, həyat fəlsəfəsinin və vətəndaş mövqeyinin

ifadəsi kimi çıxış edir. Zaur Ustacın poeziyası müasir dövrün sosial-mədəni reallıqları

ilə milli ədəbi ənənələrin üzvi vəhdətini əks etdirir. Onun şeirlərində keçmişə ehtiram,

bu günün problemlərinə həssas münasibət və gələcəyə nikbin baxış bir-birini

tamamlayır. Şair oxucunu təkcə emosional təsir altında saxlamır, həm də onu milli-

mənəvi dəyərlər, vətəndaşlıq mövqeyi, insanlıq prinsipləri və mənəvi məsuliyyət

haqqında düşünməyə sövq edir. Məhz bu xüsusiyyətlər onun yaradıcılığını müasir

Azərbaycan poeziyasında fərqləndirən əsas cəhətlərdəndir. Zaur Ustacın şeirlərində

diqqəti cəlb edən əsas xüsusiyyətlərdən biri də poetik fikrin səmimiliyi və təbiiliyidir.

Müəllif mürəkkəb bədii konstruksiyalara deyil, sadə, anlaşıqlı və obrazlı ifadə

vasitələrinə üstünlük verir. Bu isə onun əsərlərinin müxtəlif yaş və peşə qruplarından

olan oxucular tərəfindən maraqla qarşılanmasına şərait yaradır. Şair xalq danışıq

dilinin imkanlarından, milli folklor elementlərindən və klassik Azərbaycan

poeziyasının bədii ənənələrindən yaradıcı şəkildə istifadə etməklə özünəməxsus üslub

formalaşdırmışdır. Müasir ədəbiyyatşünaslıq baxımından Zaur Ustac yaradıcılığının

tədqiqi həm nəzəri, həm də praktik əhəmiyyət daşıyır. Onun poeziyasının mövzu və

ideya xüsusiyyətlərinin araşdırılması müasir Azərbaycan poeziyasında gedən inkişaf

meyillərini müəyyənləşdirməyə, milli bədii düşüncənin istiqamətlərini

qiymətləndirməyə və şairin ədəbi prosesdə tutduğu mövqeyi daha dəqiq müəyyən

etməyə imkan verir. Zaur Ustac poeziyasının mövzu və ideya xüsusiyyətlərini

sistemli şəkildə təhlil etmək, onun yaradıcılığında aparıcı mövzuları, bədii-estetik

prinsipləri, poetik üslubunu və ifadə etdiyi ideyaları araşdırmaq Azərbaycan

ədəbiyyatı üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Şairin əsərlərində vətənpərvərlik, milli-

mənəvi dəyərlər, insan və cəmiyyət münasibətləri, ana obrazı, təbiət və məhəbbət

motivləri elmi-nəzəri aspektdən dəyərləndirilmişdir. Zaur Ustac poeziyasının ən

aparıcı mövzularından biri vətəndir. Şair vətəni yalnız coğrafi məkan kimi deyil,

xalqın yaddaşı, tarixi və mənəvi varlığı kimi təqdim edir. Onun şeirlərində

Azərbaycan torpağına bağlılıq, milli birlik və xalqın gələcəyinə inam güclü şəkildə

hiss olunur. Vətən mövzusu şair üçün sadəcə tərənnüm obyekti deyil, həm də

vətəndaş məsuliyyətinin ifadəsidir. Onun şeirlərində torpağa sevgi ilə yanaşı, onu

qorumağın vacibliyi də vurğulanır. Şair oxucunu milli dəyərlərə sahib çıxmağa,

keçmişi unutmamağa və gələcək qarşısında məsuliyyət hiss etməyə çağırır. Zaur

Ustac yaradıcılığında ana mövzusu xüsusi emosional yük daşıyır. Ana onun

poeziyasında yalnız ailənin dayağı deyil, həm də mərhəmətin, şəfqətin və mənəvi

saflığın rəmzidir. Şair ana obrazı vasitəsilə insanın ən təmiz duyğularını ifadə edir. Bu

mövzuda yazılmış şeirlərində səmimilik və daxili istilik üstünlük təşkil edir. Ana həm

övladın ilk müəllimi, həm də milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı kimi təqdim olunur.

Beləliklə, ana obrazı fərdi məna çərçivəsindən çıxaraq ümummilli məna qazanır.

Şairin poeziyasında insanın mənəvi dünyası geniş şəkildə əks olunur. O, insanın

vicdanı, ədalət hissi, xeyirxahlığı və cəmiyyət qarşısında məsuliyyəti haqqında

düşüncələrini poetik dillə ifadə edir. Zaur Ustac üçün insanın böyüklüyü onun maddi

imkanları ilə deyil, mənəvi keyfiyyətləri ilə ölçülür. Şair yaradıcılığında cəmiyyətdə

rast gəlinən laqeydlik, ədalətsizlik və mənəvi aşınma hallarına da toxunur. Lakin o,

ümidsizlik yaratmır; əksinə, insanın özünü dəyişməsi və yaxşılığa yönəlməsi

ideyasını ön plana çəkir. Zaur Ustac poeziyasında təbiət canlı və duyğulu şəkildə

təsvir edilir. Təbiət mənzərələri şairin daxili aləmi ilə vəhdətdə təqdim olunur. Bahar,

yağış, dağ, çay və digər təbiət obrazları insan ruhunun müxtəlif hallarını ifadə edən

poetik vasitələrə çevrilir. Məhəbbət mövzusu da onun yaradıcılığında mühüm yer

tutur. Bu məhəbbət yalnız romantik hiss kimi deyil, insana, həyata və gözəlliyə sevgi

kimi təqdim edilir. Şair məhəbbəti insanı saflaşdıran və mənən yüksəldən qüvvə

hesab edir. Zaur Ustac poeziyasının başlıca ideyası mənəvi kamillikdir. Şair insanın

öz vicdanına sadiq qalmasını, xeyirxahlığı və ədaləti həyat prinsipi seçməsini vacib

sayır. Onun şeirlərində milli kimliyin qorunması, ana dilinə sevgi və gənc nəslin

mənəvi dəyərlər əsasında yetişməsi ideyaları da geniş yer tutur. Bu poeziyada

humanizm əsas xətt kimi görünür. İnsan sevgisi, mərhəmət, birlik və qarşılıqlı hörmət

kimi dəyərlər şairin poetik düşüncəsinin mərkəzində dayanır. Zaur Ustacın şeirlərinin

diqqətçəkən cəhətlərindən biri sadə və anlaşıqlı dildir. O, mürəkkəb ifadələrdən çox,

səmimi və təsirli poetik nitqə üstünlük verir. Xalq dilinin imkanlarından, obrazlı

ifadələrdən və emosional intonasiyadan məharətlə istifadə etməsi onun şeirlərini

oxucuya yaxınlaşdırır. Şairin üslubunda lirizm, səmimilik və düşüncə dərinliyi bir-

birini tamamlayır. Bu xüsusiyyətlər onun poeziyasına həm estetik gözəllik, həm də

mənəvi təsir gücü qazandırır. Zaur Ustacın "Vətən" şeirində vətən sevgisi yüksək

emosional çalarlarla ifadə olunur. Şair vətəni insanın mənəvi dayağı və kimliyinin

ayrılmaz hissəsi kimi təqdim edir. Şeirdə vətənə bağlılıq təkcə hiss kimi deyil,

vətəndaşlıq borcu kimi də dəyərləndirilir. "Ana" şeirində müəllif ana obrazını

müqəddəslik, mərhəmət və sonsuz fədakarlıq rəmzi kimi təqdim edir. Şeirin əsas

ideyası anaya sevgi və ehtiramın insanın mənəvi kamilliyinin göstəricisi olmasıdır.

"Şəhidim" şeirində Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların əziz xatirəsi böyük

ehtiramla yad edilir. Şair şəhidliyi xalqın qəhrəmanlıq salnaməsinin ayrılmaz hissəsi

kimi təqdim edir və gənc nəslə vətənpərvərlik ruhu aşılayır. "Azərbaycan" şeirində

müəllif doğma yurdun təbiətini, tarixini və milli ruhunu poetik boyalarla təsvir edir.

Şeirdə Azərbaycan xalqının birliyi, dövlətçilik ənənələri və gələcəyə inam əsas ideya

xəttini təşkil edir. Bu nümunələr göstərir ki, Zaur Ustacın poeziyasında vətən, ana,

milli-mənəvi dəyərlər və insan amili aparıcı mövzulardır. Şair bu mövzuları sadə,

səmimi və obrazlı dillə ifadə edərək oxucuda güclü emosional təsir yaradır. Zaur

Ustacın yaradıcılığında vətən, şəhidlik, ana sevgisi və milli-mənəvi dəyərlər əsas

mövzu istiqamətlərini təşkil edir. Bu xüsusiyyətlər şairin müxtəlif şeirlərində öz bədii

ifadəsini tapmışdır. Zaur Ustacın ən təsirli şeirlərindən biri olan "Can ay ana…" əsəri

şəhidlik mövzusuna həsr edilmişdir. Şeir Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Polad

Həşimovun xatirəsinə ithaf olunmuşdur. Əsərdə ana obrazı təkcə bir insanın anası

kimi deyil, bütün şəhid analarının ümumiləşdirilmiş simvolu kimi təqdim edilir. Şair

təkrar olunan "Can ay ana…" müraciəti ilə əsərin emosional təsirini gücləndirir,

ananın kədəri ilə xalqın qürur hissini vəhdətdə təqdim edir. Əsərin əsas ideyası Vətən

uğrunda canından keçən insanların ölməzliyi və şəhid analarına sonsuz ehtiram

hissidir. Zaur Ustacın "Sevin ki, seviləsiz…" kitabında toplanmış şeirlərdə

insanpərvərlik, həyat sevgisi və mənəvi saflıq əsas ideya xəttini təşkil edir. Müəllif

insan münasibətlərində qarşılıqlı hörmətin, sevginin və xeyirxahlığın cəmiyyətin

inkişafı üçün vacibliyini vurğulayır. Şair oxucunu həyata nikbin baxmağa və mənəvi

dəyərləri qorumağa çağırır. "Otuz ildir əldə qələm" kitabı müəllifin uzun illər ərzində

formalaşmış poetik dünyagörüşünü əks etdirir. Burada vətənpərvərlik, milli kimlik,

zaman, insan taleyi və yaradıcılıq məsuliyyəti kimi mövzular geniş yer alır. Şair bədii

sözü milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına xidmət edən mühüm vasitə kimi

qiymətləndirir.

Bu nümunələrin təhlili göstərir ki, Zaur Ustac poeziyasının əsas ideya

istiqamətləri vətənə sədaqət, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, şəhidlik zirvəsinin

ucalığı, ana məhəbbətinin müqəddəsliyi və humanizm prinsipləridir. Onun poetik dili

sadə, səmimi və obrazlı olmaqla oxucunun duyğularına birbaşa təsir edir. Məhz bu

xüsusiyyətlər Zaur Ustacı müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yaradıcılıq

üslubuna malik şairlərdən biri kimi səciyyələndirməyə əsas verir. Zaur Ustac

poeziyası müasir Azərbaycan ədəbiyyatında milli ruhu, vətən sevgisini və mənəvi

dəyərləri yaşadan əhəmiyyətli yaradıcılıq nümunələrindəndir. Onun şeirlərində vətən,

ana, insan, məhəbbət və mənəvi kamillik mövzuları vahid ideya xətti ətrafında

birləşir. Sadə, səmimi və obrazlı poetik dili isə bu yaradıcılığı geniş oxucu

auditoriyası üçün təsirli və yaddaqalan edir. Zaur Ustac poeziyası həm milli ədəbi

ənənələrin davamı, həm də müasir dövrün mənəvi problemlərinə poetik münasibət

kimi qiymətləndirilə bilər. Zaur Ustacın poeziyası müasir Azərbaycan ədəbiyyatında

milli-mənəvi dəyərlərin, vətənpərvərlik ideyalarının və humanist düşüncənin bədii

ifadəsini özündə birləşdirən əhəmiyyətli yaradıcılıq nümunələrindən biridir. Şair öz

poetik dünyagörüşünü xalqın tarixi yaddaşı, milli kimliyi və mənəvi irsi ilə

əlaqələndirərək oxucuya yalnız estetik zövq deyil, həm də dərin ictimai və mənəvi

düşüncə təqdim edir. Onun poeziyasında irəli sürülən ideyalar müasir dövrün

çağırışları ilə səsləşir, insanı milli dəyərlərə bağlı olmağa, mənəvi saflığı qorumağa

və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissini unutmamağa səsləyir. Zaur Ustac

yaradıcılığının əsas mövzu istiqamətlərini vətən sevgisi, milli birlik, ana obrazı, ailə

dəyərləri, insanın daxili aləmi, təbiət, məhəbbət və mənəvi kamillik təşkil edir. Bu

mövzular bir-birindən ayrı deyil, vahid ideya xətti ətrafında birləşərək müəllifin həyat

fəlsəfəsini və bədii-estetik baxışlarını əks etdirir. Şair hər bir mövzuya yalnız

emosional yanaşmır, eyni zamanda onu fəlsəfi və mənəvi müstəvidə qiymətləndirərək

oxucuda düşünmək, nəticə çıxarmaq və öz mövqeyini müəyyənləşdirmək ehtiyacı

yaradır. Zaur Ustacın poeziyasında vətən anlayışı yalnız doğma torpağa məhəbbət

hissi ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış milli kimliyin qorunması, tarixi yaddaşa hörmət,

dövlətçilik düşüncəsi və gələcək nəsillərin milli ruhda tərbiyə olunması ideyaları ilə

sıx bağlıdır. Şair vətən sevgisini insanın ən ali mənəvi borcu kimi təqdim edir və bu

ideyanı müxtəlif poetik obrazlar, bədii təsvir vasitələri və emosional ifadələrlə

zənginləşdirir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı da xüsusi məna yükü daşıyır. Ana

yalnız ailə institutunun deyil, bütövlükdə xalqın mənəvi dəyərlərinin, milli yaddaşının

və əxlaqi prinsiplərinin daşıyıcısı kimi təqdim edilir. Bu baxımdan şair ana obrazını

yüksək mənəvi ideal səviyyəsinə yüksəldərək ona ümumbəşəri məna qazandırır.

Şairin yaradıcılığında humanizm və insanpərvərlik ideyaları aparıcı yer tutur. O,

insanın mənəvi saflığını, vicdanını, ədalət hissini və cəmiyyət qarşısında

məsuliyyətini ən ali dəyərlər kimi qiymətləndirir. Müəllif oxucunu xeyirxahlığa,

mərhəmətə, qarşılıqlı hörmətə və mənəvi kamilliyə çağırır. Bu xüsusiyyətlər onun

poeziyasının tərbiyəvi və ictimai əhəmiyyətini daha da artırır. Zaur Ustacın bədii dili

sadə, səlis və axıcı olmaqla yanaşı, yüksək obrazlılıq və ifadəlilik xüsusiyyətlərinə

malikdir. O, xalq dilinin zəngin imkanlarından, milli folklor motivlərindən, klassik

Azərbaycan poeziyasının bədii ənənələrindən yaradıcı şəkildə istifadə edərək

özünəməxsus poetik üslub formalaşdırmışdır. Bu üslub həm peşəkar

ədəbiyyatşünasların, həm də geniş oxucu kütləsinin marağına səbəb olur və onun

yaradıcılığının uzunömürlü olmasını təmin edən əsas amillərdən biri kimi çıxış edir.

Zaur Ustac müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yaradıcılıq mövqeyi olan

müəlliflərdən biridir. Onun poeziyası milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına, gənc

nəslin vətənpərvərlik ruhunda formalaşmasına, humanist ideyaların təbliğinə və

Azərbaycan ədəbi ənənələrinin inkişafına mühüm töhfə verir. Şairin əsərləri yalnız

bədii-estetik baxımdan deyil, həm də mənəvi, sosial və tərbiyəvi aspektdən dəyərli

mənbə hesab oluna bilər. Zaur Ustac poeziyası mövzu zənginliyi, ideya dərinliyi,

milli ruhu, humanist məzmunu və özünəməxsus bədii üslubu ilə müasir Azərbaycan

ədəbiyyatında xüsusi yer tutur. Onun yaradıcılığının gələcəkdə daha geniş elmi-nəzəri

aspektdə araşdırılması, ayrı-ayrı poetik əsərlərinin müqayisəli təhlili və Azərbaycan

ədəbi prosesində tutduğu mövqenin sistemli şəkildə öyrənilməsi müasir

ədəbiyyatşünaslıq üçün aktual istiqamətlərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Sonda qeyd etmək istərdim ki, məqaləyə əlavə edilən "Zaur Ustaca" adlı şeir

bu məqalənin müəllifi tərəfindən yazılmışdır. Şeir Zaur Ustacın yaradıcılığından

doğan təəssüratların, onun ədəbi fəaliyyətinə və mənəvi dəyərlərinə bəslənilən

ehtiramın bədii ifadəsidir.

Zaur Ustaca

Sözün eşqiylə yola çıxdın sən,

Qələmin nur oldu zaman içində.

Vətən sevgisini yazdın ürəkdən,

İz qoydun hər misra, hər misra içində.

Qarabağ nəfəsi duyulur səndə,

Yurdun ağrısı da, sevinci də var.

Şəhid ruhu yaşayır hər bəndində,

Vətənə bağlı bir şairlik var.

Ana məhəbbəti könlündə çiçək,

Mərhəmət misranda dillənir hər an.

İnsanlıq yoluna çağırır ürək,

Sözünə güvənir bu doğma Vətən.

Xalqın nəfəsini dinləyən qələm,

Həqiqət yolunda yorulmaz heç vaxt.

Sənin poeziyan nur saçan aləm,

Oxucu qəlbinə bəxş edir ismət.

Nə şöhrət aradın, nə də alqışı,

Sözünlə ucaltdın mənəvi zirvə.

Qələmin yaşatdı yurdun baxışını,

Düşündün sabahı bu günlə birgə.

Ədəbiyyat üçün çəkdiyin zəhmət,

Qalacaq yaddaşda silinməz iz tək.

Zaur Ustac adı, sözə sədaqət,

Yaşayacaq daim müqəddəs örnək.

Qoy sözün sabaha işıq aparsın,

Yeni nəslə olsun mənəvi çıraq.

Şair ömrü bitməz – misrası qalsın,

Yaşasın qələmin, yaşasın sözün.