TARİHNİÑ QANLI SAHİFESİ 28 HAZİRAN 1783 NOGAY SOYQIRIMI
TARİHNİÑ QANLI SAHİFESİ 28 HAZİRAN 1783 NOGAY SOYQIRIMI
Nogaynıñ Sessiz Çölü 28 Haziran 1783 Nogay Soyqırımı
KIRIM’IN SESİ / HABER MERKEZİ
Qırımnıñ Sesi Redaksiyası
1783 Nogay Soyqırımı – Unutulmağan Qanlı Facia
28 Haziran 1783 tarihi, yalnız Nogay milletiniñ degil, bütün Türk dünyasınıñ hafızasında qan ve közyaşnen yazılğan acı bir saife olaraq qalmalıdır. Bu kün, asırlar boyunca Deşt-i Qıpçaqnıñ uçsuz-bucaqsız bozkırlarında hür yaşağan Nogaylar içün büyük bir felâketniñ başlanğıcı oldı.
Qadimden berli Altın Orda mirasını taşığan Nogay eli, öz toprağında yaşamaq, öz tilini, dinini ve ananesini qorumaq istegen edi. Amma imperiyacı siyaset neticesinde binlerce masum insan qılıçtan keçirildi, oba ve köyler yoq etildi, sağ qalğanlar ise ata yurtından sürüldi.
Bu facia tek bir milletniñ acısı degildir. Nogaylarnıñ çekken azabı, Qırımtatar milletiniñ 18 Mayıs 1944 Sürgüni, Qafqaz ve İdil-Ural türkleriniñ yaşağan felâketleri ile bir tarihiy zincirniñ alalarıdır. Tarih bizge körsete ki, millet öz tarihını unutsa, kelcek nesiller de şol imtianlarnı yaşamaq tehlükesi altında qala.
Bugün vazifemiz intiqam aramaq degil; tarihiy adaletni talep etmek, şehitlerimizni yâd etmek ve bu acılarnı ilimnen, vesiqalarnen ve doğru malümatnen gelecek nesillere aktarmaqtır. Hatıra yaşasa, millet de yaşar.
Qırım’ın Sesi olaraq, 28 Haziran 1783 Nogay Soyqırımında hayatını yitürgen bütün mazlumlarnı rahmet ve hürmetnen anamız. Ruhları şad olsun. Tarih unutulmasın, adalet yerini tapsın, Türk dünyasında birlik ve kardeşlik daim olsun.
Qırımnıñ Sesi Redaksiyası
Nogaynıñ Sessiz Çölü 28 Haziran 1783 Nogay Soyqırımı Hatırasına
Boz çöllerde yel ağlayır, izler qanğa boyaldı,
Atlar sustı, oba yandı, yürek közge toyaldı.
Ana sesi gökke çıqtı, cevap bermedi zaman,
Nogay eli yasqa battı, qarardı bütün cihan.
Aq otaqlar külge döndi, tütüni gökke aştı,
Bir milletniñ umutları qılıç astında qaçtı.
Balalarğa qaldı hasret, analarğa közyaşı,
Tarih yazdı qannen yine insanlıqnıñ savaşı.
Kim unutsa bu facianı, tarih onı sınaycaq,
Mazlumlarnıñ sessiz ahı bir kün hesap soracaq.
Biz unutmayıq şehitlerni, adları qalpte yaşar,
Adaletniñ künü kelip, qaranlıqlar da aşar.
Ey Nogay, sen tek degilsiñ, qardaşlarıñ yanında,
Qırım, Qazan, Türkistan bar seniñ kederiñ yanında.
Bir dua, bir közyaşınen yâd eteyik her zaman,
Şehitlerniñ ruhu şad olsun, yaşasın Türk dünyası daima.
Mustafa SARIKAMIŞ
Bugün, yüreklerimizi dağlayan, tarihin en gaddar ve acımasız katliamlarından biri olan 28 Haziran 1783 Nogay Soykırımı’nın yıl dönümüdür. Asırlarca Deşt-i Kıpçak bozkırlarında at koşturan, Kırım Hanlığı ve Osmanlı Devleti’nin Karadeniz şeridindeki sarsılmaz askeri kalkanı olan soydaşlarımız Nogay Türkleri, bundan tam 243 yıl önce Çarlık Rusyası’nın kanlı çizmeleri altında vahşice katledilmiştir.
Kimlikleri İçin Hedef Alındılar: Türk ve Müslüman İdiler
Nogaylar, sadece askeri bir güç değil; Kırım Tatar halkının ayrılmaz bir parçası, özbeöz Türk ve Müslüman bir topluluktu. Kırım’ın 1783 yılındaki ilk Rus işgalinin ardından Çarlık rejimi, bu sadık ve savaşçı topluluğu kendi sinsi emellerine alet etmek istedi. Ancak dinine, töresine ve Osmanlı-Kırım ittifakına sadık kalan Nogay Türkleri, Rusya’nın tahakkümünü ve Urallar başta olmak üzere çorak topraklara sürgün edilme dayatmasını canları pahasına reddettiler.
“Nogay Kasabı” Suvorov’un Kanlı Emri
Göç ve boyunduruk kararına karşı Kuban bozkırlarında meşru bir direniş başlatan Nogay halkı, insanlık tarihinin gördüğü en canice yöntemlerle bastırıldı. Tarihe “Nogay Kasabı” adıyla kara bir leke olarak geçen Rus Generali Aleksandr Suvorov komutasındaki düzenli Çarlık ordusu, kadın, çocuk, yaşlı demeden yüz binlerce savunmasız Nogay Türk’ünü kılıçtan geçirdi. Kuban Irmağı’nın kuzeyi ve Azak Denizi çevresi, günlerce masum Türk kanıyla sulandı.
Parçalanan Bir Halk ve Kaybolan Bozkır Hüviyeti
Çarlık Rusyası, bir arada var olmasını istemediği bu asil topluluğu katliamlarla parçalayarak tarih sahnesinden silmeyi amaçladı. Sağ kalan ve vatanını terk etmek zorunda bırakılan kitleler, Osmanlı idaresindeki topraklara sığınarak Anadolu ve Balkanlar’a göç etti. Boşaltılan kadim Türk topraklarına ise demografik yapıyı değiştirmek adına Rus ve Hristiyan topluluklar yerleştirildi.
Bizler Kırımınsesi Gazetesi olarak, Kırım’ın Sesi Gazetesi arşivlerinde de yaşatılan bu acı gerçeği unutmadık, unutmayacağız. 28 Haziran 1783’te barbarca şehit edilen tüm Nogay soydaşlarımızı rahmet, minnet ve asla sönmeyecek bir intibahla anıyoruz. Ruhları şad, mekanları cennet olsun.
“Bozqırnıñ batır balaları, yurtu içün can bergen qardaşlarımız… Qalemimiz sussa da, tarihnıñ qanlı sahifeleri unuttırılmacaq. Nogaylarnıñ közyaşları ve tökülgen qanları, kene de bizim milliy şüurımızda yaşaycaqtır.”
Nogay halkınıñ facialı tarihi, köç yolları ve Osmanlı-Rus munasebetleri aqqında qısqa bir ilmiy-tarihiy baqış:
1. Nogaylarnıñ Tarihiy Emiyeti ve Kırım HanlığıNogaylar, Deşt-i Qıpçaq çölleriniñ eñ quvetli ve cenkcil askeri unsurlarından biri edi. Kırım Hanlığı ve Osmanlı İmparatorlığı içün şimaliy sıñırlarnı qoruyğan emiyetli bir kalkan vazifesini kördiler. Öz tilleri, medeniyetleri ve adetlerinen Türk-İslâm dünyasınıñ tırnaqlı bir parçası ediler.
2. 1783 Sürgünlik ve Qatliam (Kuban Faciası)Kırım Hanlığı 1783 senesinde Rusya tarafından işgal etilgen soñ, Çarlık ükümeti Nogaylarnı öz ana vatanlarından (Cenubiy Rusiye ve Kuban çöllerinden) Ural dağları etrafına sürgün etmege qarar berdi. Bu adaletsizlikke qarşı başlanğan Nogay isyanı, General Aleksandr Suvorov tarafından qan içinde bastırıldı. 28 İyün 1783 künü on biñlernen şorba, qadın ve bala acımasızca yoq etildi.
3. Köç Yolları ve Dağıluv (Muhaceret)Bu soyqırımdan soñ Nogaylarnıñ bir arada yaşama imkânı ellerinden alındı. Sağ qalğan toplulıqlar şu yollarnen köçmege mecbur oldı:Osmanlı Topraqları: Büyük bir qısmı Bucak (bugünki Moldova/Ukraina sıñırı), Dobruca (Romanya/Bulgariya) ve Anadoluğa (esasen Konya, Ankara, Eskişehir taraflarına) hicret etti.
Kafkasya: Bir qısmı ise Dağıstan ve Çeçenistan regionlarına dağılıp, öz kimliklerini qorumağa tırıştı.Tarihiy Harita Analizi (Geographic Overview)Aşağıdaki harita şeması, Nogay boylarının 18. asırdaki esas yerleşim yerlerini, Rus basqısı neticesinde pıtrağan (dağılan) göç yollarını ve sığınğanları Osmanlı topraqlarını köstere Nogay halkınıñ maruz qalğan sürgünlik ve qıyımları, halq edebiyatında “cır” dep adlandırılğan destan ve yırlarda teren acı, hasret ve ağıtlar olaraq yer almaqtadır. Bu edebiy eserlerde esasen Kuban qatliamı, vatan hasreti ve muaceret mevzuları işlenip, halqnıñ yaşağan faciaları nesilden nesilge şöyle aktarılğan:
1. “Edige” ve “Arslanbek” Destanlarında Halqnıñ RuhuNogay edebiyatınıñ temelini teşkil etken epik destanlarda, rus basqınına qarşı kösterilgen qaramanlıqlar ve coğrafiyasınıñ elden ketişi cırlanğan. Hususan hanlıqnıñ dağaluından soñra çıqqan cırlarda vatandan ayrılıuv feryadı tili tapqan.
2. Kuban Feryadı (Cır Numunesi)1783 senesindeki Kuban qatliamından soñra çıqqan ve halq arasında aytılğan cırlardan bır parça (Nogay-Kırım şivesinde):”Ak Kubannıñ boyları, ya zindan oldı ya ket etti,Suvorovnıñ askerleri qanımıznı sel etti.Balalar bive, analar bive, can dayanmaz bu zülümge,Şonqar quşday uçqan canlar, topraq astın ev etti.”
3. “Közyaş” ve Muhaceret CırlarıOsmanlı topraqlarına, Anadoluğa (Konya, Ankara çöllerine) köçmek mecburiyetinde qalğan Nogaylarnıñ yırlağan muhaceret cırlarında vatanğa hasret şöyle tili ketirilgen:”Edil ketken, Cayıq ketken, endi ketken anam-atam,Közümizden qanlı yaşlar aqıta, sığınğanmız ey Vatan!Sarı arqalar, yeşil tüzler, bızden uzaq qaldıñız,Biz ketermiz buralardan, sız qayda qaldıñız?”Bu cırlar, Nogay Türklerinin tarih boyunca unutmağan hafızası ve Çarlık Rusiye basqısına qarşı eñ büyük medeniy direniş vesikasıdır.1783 Kuban soykırımı ve sonrasındaki acı sürgün tarihini “Kuban Boyu” ve “Közyaş Çölleri” gibi eserlerinde, yurt hasreti ve halkın feryadıyla etkileyici bir dille işleyen Nogay şair Musa Bek’in şiirleri, yaşanan trajediyi “Kuban boyu qan bürüvli” ve “Edil süygen, yurt süygen bızım budunlar” gibi ağıt üsluplu dizelerle yansıtır. Nogay şairi Musa Bek, 1783 Kuban soykırımının acısını ve Nogay halkının yurtlarından koparılışını ağıt tarzındaki dizeleriyle dile getiren önemli bir edebiyatçıdır. Onun “Kuban boyu qan bürüvli” ve “Edil süygen, yurt süygen bızım budunlar” gibi şiirleri, yaşanan trajediyi ve halkın milliy ruhunu yansıtan tarihî vesikalar olarak Kırım’ın Sesi’nde yayınlanmaktadır.
