Qırımtatar Naqış Sanatı Altın İpliklernen Örülgen Asırlıq Miras
Qırım Tatar Naqışı Asırlarnıñ Altın Mirası
Qırım tatar tilinde naqış bu, evel-ezelden kelgen tehnikamnıñ ve ramziy tımallarnıñ (sembolizmniñ) birleşmesinden doğğan eşsiz bir güzellik demektir. Bu sanatta her bir sızıq, her bir ilmek Qırım tatarınıñ qelbine yaqın ve añlayışlı bir bağlam taşıyadır.
Qırım tatar naqışı özüne has hususiyetleri olğan medeniy bir fenomendir. Yarımadada asırlar boyu tınçlıq içinde yaşağan ve milletimizniñ şekillenmesinde isse qoşqan bir çoq halqlarnıñ maneviy tecribesini özünde toplağan bu sanat, Qırımnıñ tarihıy ve medeniy mirasını eñ canlı şekilde akis ettire.
Asırlar devamında ustalar ve zanaatçılar bu işnen oğraştılar. Lâkin naqışnı tek bir anane degil de, bütün hayatnen bağlı bir ritüel kibi qabul etken eñ esas halq – Qırım tatarlarıdır. Medeniyetimiz inkişaf etkence, babadan oğulğa, anadan qızğa keçken bu sırlar, er türlü zorluqlardan qorunıp bugünge qadar saqlanıp kelindi.
Altın İşleme Nedir?
Qırım tatarlarınıñ medeniy hazinesinde “altın işleme” ayrı bir yer tuta. Bu usulda, qadifenñ (velür) her eki tarafı da güzel körünsün dep, “mıhlama” dep adlandırılğan mahsus tehnik qullanıla. Naqışnıñ astına ise qattı tursun dep kartondan kesilgen qalıplar qoyula.
Altın tellernen işlengen çantalar, uruvalar, sofra bezleri, yorganlar hulâsa, naqış işlemege musait olğan her bir şey bu sanatnen süslene bile. Qırım Hanlığı devrinde “mıhlama” usulınen at takımları ve han çadırları da bezetile edi. Bu iş pek ağır olğanı içün, onı çoqusı vaqıt erkekler icra ete edi.
Orta asırlarda naqışnen uğraşqan erkek ustalarnıñ “kazazlar” (kazaci) kibi professional atelye birleşmeleri bar edi. Böyle teşkilâtlar Bağçasaray ve Qırımnıñ diger büyük şeerlerinde faaliyet köstere edi. Halq arasında ise naqış işi daha ziyade qadınlar tarafından kütleviy şekilde devam ettirildi.
Bunıñnen beraber, “telli” (sofra ve yataq örtüleri içün) ve “kasnaq” (atlas halılar içün) kibi türlü usullar da bar. İşlemede altın tel yerine metal ya da baqır teller de qullanıla bile. Munda eñ müimi – ustanıñ zevqı ve mahareti neticesinde ortağa çıqqan levhadır.
Naqışlarda ekseriyetle tabiat tasvir etile: çiçekler, meyvalar, türlü ösümlikler ve, elbette, deñiz motivleri. Umumen süslemeler; ösümlik (floral), geometrik, mimariy, ayvanat (zoomorf) ve yazı (epigrafik) kibi türlerge ayrıla. Bular bir-birinen uyğunlaşıp, özüne has bir manzara bağışlaylar.
Qırım tatar naqışını ögrenmek büyük emek, sabır ve dabanlılıq istey. Lâkin neticede peyda olğan üründeki o tınsız güzellik, çekilgen zahmetke deger.
Siz de bu tılsımlı sanantı ögrenmege ister ediñizmi?
İlmeklerde Gizli Tarih: Qırım Tatar Naqışınıñ Canlanğan Simbolları
Qırımtatar Naqış Sanatı Altın İpliklernen Örülgen Asırlıq Miras
Qırımtatar naqışı bir bezeme degil, belki milletniñ ruhını, tarihını ve estetik zevqini altın ipliklernen yaşatqan müstesna bir sanatdır.
Qırımtatar tilinde naqış sanatı, texnika ve remzlerniñ birleşmesinden doğğan fevqulâde bir güzelliktir. Bu sanatnıñ her bir işareti ve bezegi, Qırım toprağında asırlar boyunca şekillengen medeniyetniñ sessiz tilidir. Naqışlar vastasınen Qırımtatar halqınıñ dünyağa baqışı, tabiat sevgisi ve ruhiy zenginligi canlı şekilde aks ete.
Qırımtatar naqışı öz hususiyetleri olğan bir medeniy fenomendir. Yarımadada yaşayğan türlü halqlarnıñ maneviy tecribesi bu sanatqa tesir etken olsa da, naqış sanatı öz milliy kimligini muhafaza etip qalğan. Nesilden nesilge ötken bu hünar, ana-qız arasında bir emanet kibi qorunğan.
Asırlar boyunca ustalar ve zenaatkârlar naqış işinen oğraşqanlar. Amma Qırımtatarlar içün naqış yalnız bir sanat degil, hayatnıñ özünen bağlı bir merasim edi. Her bir işleme, aile bereketini, sevgini ve qoruyıcı dualarnı temsil ete edi.
Qırımtatar medeniy mirasınıñ eñ kıymetli unsurlarından biri — altın ipliknen işlengen “mihlama” texnikasıdır. Bu usul sayesinde kadifeniñ eki yüzü de güzel körüne. Altın ve gümüş teller pamıq yaki ipek astına yerleştirilip ince işçiliknen işlene edi.
Bu sanat vastasınen çantalar, kiyimler, sofra bezleri, yorganlar ve türlü ev eşyaları süslengen. Qırım Hanlığı devrinde ise “mihlama” texnikası at çepaklarını ve han çadırlarını da bezey edi. Bu ağır ve ince işni köbünce erkek ustalar yerine ketire edi.
Orta asırlarda naqışnen oğraşqan erkek ustalarnıñ “kezadcey” adında professional birlikleri bar edi. Bu atelyeler Qırımnıñ büyük şehirlerinde, hususan Bağçasaray’da faaliyet köstere edi. Halq arasında ise qadınlar işlegen naqış örnekleri pek yayılğan edi.
Qırımtatar naqışlarında köbünce çeçekler, meyveler, bitkiler ve deñiz remzleri tasvir oluna. Süslemeler bitkisel, geometrik, mimariy, zoomorfik ve epigrafik türlerge ayrılır. Bazen bu unsurlar bir araya kelip naqışqa ayrı bir derinlik ve ahenk bere.
Bu sanatnı ögrenmek böyük sabır, emek ve ince zevq talap ete. Amma neticede ortaya çıqqan eserler insanı hayran qaldıracaq derecede güzel ola.
Bugün de Qırımtatar naqış sanatı, milletniñ medeniy hafızasını yaşatqan eñ qıymetli miraslarnıñ biri olaraq devam ete.
Foto: Mamut Çurlu, Zarema Mustafaeva, Hatice Yunusova, Alime Hüseynova, Maire Lyuman
