GenelGüncelKırım TarihiKültür Sanat

Qırımtatar Halkınıñ 1772’den Bugünge Qadar: Medeniyeti, Milliy Hafızası ve Kimlik Mücadelesi

1772’den Bugünge Qadar: Qırımtatar Halkınıñ Medeniyeti, Milliy Hafızası ve Kimlik Mücadelesi

Kırım’ın Sesi Gazetesi | Tarih, medeniyet ve milliy kimlik dosyası

Spot: Qırımtatar tarihiniñ soñki 250 yıldan ziyade devri, siyasiy baskılar, yurtından ayrılmağa mecbur etilüv, sürgün ve ana vatannı qaytarıp almaq içün yürsetilgen uzun mücadele ile damğalanğandır. Lâkin bu tarih tek bir halknıñ çekken acılarınıñ tarihi degildir. O, aynı zamanda tilini, dinini, edebiyatını, musikisini, aile adetlerini ve milliy şuurnı qorap qalğan bir halqnıñ sabır, irade ve medeniy devamlılığı tarihidir. 1772 senesi etrafında şekillengen siyasiy hadiselerden 1783 senesindeki ilhaqqa, 18 Mayıs 1944 sürgüninden ana vatanga qaytuvğa qadar uzanğan bu yol, Qırımtatar kimliginiñ ne qadar köklü ve dayanıqqlı olğanını köstere.

Tarihniñ Eşiğinde: 1772 Senesi Ne İçün Epesli?

Qırım yarımadası asırlar boyunca Qara Deñizniñ şimalında mühim siyasiy, iktisadiy ve medeniy merkezlerden biri olıp kelgen. Bu topraqlarda çeşit çeşit halqlar yaşağan, ticaret yolları kesişken, medeniyetler bir-birinen tesir alğan. Qırım Hanlığı devrinde ise Qırım Tatarları özleriniñ devlet idaresi, til, edebiyat, din, mimarlıq ve yaşayış adetleri ile yarımadanıñ tarihiy kimligini şekillendirmiştir.

XVIII asırnıñ ekinci yarısında Qara Deñiz etrafındaki siyasiy vaziyet keskin deñişken. Rus İmperiyası cenüpge doğru genişlemege, Qara Deñizge çıqışını pekitlemege ve bu bölgede öz tesirini arttırmağa çalışqan. Qırım Hanlığı ise büyük devletler arasındaki mücadele içinde öz siyasiy mustaqilligini saqlap qalmaq içün çare izlegen.

1772 senesi bu bakımdan mühim tarihiy eşiklerden biridir. 19 sentyabr 1772 etrafında yaşanğan hadiseler ve 1 noyabr 1772 tarihli anlaşma, Qırım Hanlığı üzerinde Rus tesiriniñ artqanını köstergen. Qırım Tatar Kaynak Merkezi tarafından hatırlatılğan hadiseler arasında Rus askerleriniñ yerleşim yerlerine qarşı yürsetken cezalandıruv harekâtları, köylerniñ yaqılması ve insanlarnıñ öldürilmesi aqqında malümatlar da bar.

Bu hadiseler tek bir tarihiy saife içinde qalmağan. Olar, Qırım Hanlığı üzerinde siyasiy basqınıñ arttığı, devletniñ mustaqil qarar qabiliyetiniñ zayıflatılmağa çalışıldığı bir devirniñ parçasıdır.

Lâkin 1772 senesini Qırım Tatar tarihindeki bütün hadiselerniñ tek başlanğıcı dep tarif etmek doğru olmaz. Qırımnıñ siyasiy ve medeniy tarihi bundan asırlar evel başlana. Şunıñnen beraber, 1772–1783 yılları arasında yaşanğan deñişmeler, halqnıñ soñraki kaderine tesir etken mühim bir devirdir.

1783: Qırım Hanlığınıñ İlhakı ve Yañı Bir Devir

19 aprel 1783 tarihli manifest ile Rus İmperiyası Qırım Hanlığını öz topraklarına qatqanını ilan etti. Bu hadise Qırım Tatarlarınıñ siyasiy tarihindeki eñ mühim dönüm noqtalarından biridir.

Qırım Hanlığınıñ ortadan qaldırılması, yalnız bir devletniñ idare sisteminiñ deñişmesi degil edi. Bu, Qırım Tatarlarınıñ asırlar boyunca şekillendirdiği siyasiy müessiseler, toplumsal münasebetler ve medeniy merkezler içün de yañı şartlarnıñ başlanuvı edi.

İlhaqtan soñ Qırımnıñ idare sistemi, mülkiyet münasebetleri ve demografik yapısı tedricen deñişti. Yarımadada Rus İmperiyasınıñ idariy ve askeriy varlığı pekişti. Yañı iskân siyaseti ve cemiyetniñ deñişken şartları Qırım Tatarlarınıñ yaşayışına tesir etti.

Qırım Tatarlarınıñ bir qısmı ana vatanında qalaraq yañı idare şartlarında yaşamağa devam etti. Başqaları ise siyasiy, iktisadiy, dinî ve içtimaiy sebeplerden dolayı Qırımdan göçti. Bu göçler bir defa ile sınırlanmadı; XIX asır boyunca çeşit çeşit dalğalar halinde devam etti.

Göç, yalnız bir yerden diger yerge köçmek degil edi. İnsanlar evlerini, bağçalarını, ekinliklerini, mezarlarını, komşularını ve nesiller boyunca biriktirgen hatıralarını artlarında qaldırmağa mecbur oldılar. Aileler yeni yerlerde yañı hayat qurmağa çalışırken, Qırım ile bağlarını da saqlap qalmağa gayret ettiler.

Türkiye, bu bakımdan Qırım Tatarlarınıñ tarihiy hafızasında mühim yer tutar. Anadoluğa yerleşken Qırım Tatarları özleri ile beraber yalnız şahsiy eşyalarını degil, tilini, aşlarını, yırlarını, masallarını, el sanatlarını ve yaşayış adetlerini de ketirdiler.

Böylece Qırım Tatar medeniyeti, ana vatandaki devamlılığı ile beraber, göç etken cemaatlerniñ hayatında da yaşamağa devam etti.

Medeniyetni Saqlamaq: Til, Din ve Aile Hafızası

Bir halqnıñ kimligi tek devlet çerçivesinde şekillenmey. Devletler qurula, sınırlar deñişe, siyasiy idareler ortadan qalqa bilir. Lâkin til, aile hafızası, edebiyat, musikî ve gündelik yaşayış adetleri nesilden nesilge berilgen taqdirde, milliy kimlik yaşamağa devam ete.

Qırımtatar tarihindeki eñ mühim hususlardan biri de budır.

Qırımtatar tili, halqnıñ dünyanı añlayışını, tabiatqa munasebetini, aile içindeki edep añlayışını ve tarihiy tecrübesini taşığan temel medeniy mirastır. Bir atasözü içinde asırlar boyunca birikgen tecrübe saqlanır. Bir masalda eski yaşayışnıñ izleri yaşar. Bir türküde ayrılıq, hasret, sevgi, emek ve yurt sevgisi ifade etilir.

Qırımtatar ailelerinde balalarğa ana tilini ögretmek, büyüklerniñ sözlerini diñlemek, qartlarnıñ hatıralarını saqlamaq ve aile bağlarına ehemmiyet bermek, milliy devamlılıqnıñ mühim yollarından biri olıp kelgen.

Aşkanada pişirilgen qatlama, çibörek, yantıq ve diger milliy taamlar da tek aş-iş kültüriniñ numuneleri degil. Olar, aile etrafında birleşken insanlarnıñ hatıralarını, komşulıq münasebetlerini ve nesiller arasında devam etken yaşayış tarzınıñ izlerini taşıy.

Qırım Tatarlarında qonaqperverlik, büyüklerge hürmet, komşuğa yardım ve toy adetleri de cemaatniñ içtimaiy bağlarını pekitken. Bu adetler, göç ve sürgün şartlarında da aileler tarafından saqlanmağa çalışıldı.

Medeniy mukavemetniñ mühim tarafı şundadır: Bir halqnıñ özligini saqlaması içün yalnız siyasiy meydanlarda mücadele etmesi kerek degil. Evde ana tilinde laf etmek, balalarğa masal anlatmaq, milliy yırlarnı ögretmek ve tarihiy hatıralarnı saqlamaq da bu mücadeleniñ ayrılmaz parçasıdır.

İsmail Bey Gaspıralı ve Maarif Yolundaki Uyanış

XIX asırnıñ soñlarına doğru Qırım Tatar cemiyetinde maarif, matbuat ve içtimaiy deñişim meseleleri mühim yer tutmağa başladı. Bu devirniñ eñ mühim şahsiyetlerinden biri İsmail Bey Gaspıralı edi.

1851 senesinde Qırımda doğğan Gaspıralı, maarifniñ halq hayatındaki rolüni derinden añlağan fikir adamı, muallim ve gazeteci edi. O, Qırım Tatarlarınıñ ilim ve bilimge ulaşmasını, yañı mekteplerniñ açılmasını ve matbuatnıñ inkişafını milliy ilerlemeniñ esas şartlarından biri sayğan.

Gaspıralınıñ 1883 senesinde neşir etmege başlağan Tercüman gazetesi, yalnız bir matbuat neşri degil edi. O, Türk halqları arasında fikir alış-verişini arttırmağa, maarifçilikni yaymağa ve cemiyetniñ inkişafı aqqında müzakere yürsetmege imkân bergen mühim bir platforma oldı.

Gaspıralınıñ meşhur maarifçilik añlayışı, halqnıñ ilerlemesi içün mektep, ilim, til ve matbuatnıñ ehemmiyetini öne çıqara edi. Onıñ fikirleri Qırım Tatarlarınıñ milliy şuuru ve içtimaiy teşkilatlanması üzerinde mühim iz qaldırdı.

Maarifçilik hareketiniñ ehemmiyeti şunda edi: Halqnıñ kelajegi tek geçmişni hatırlamaqnen temin etilmez. Geçmişni añlamaq, zamanınıñ ilim ve bilimini ögrenmek, balalarnı yetiştirmek ve cemiyetni yañı şartlarğa hazırlamaq da kerek.

Bu fikir, Qırım Tatar medeniyetiniñ en mühim direklerinden biri olıp qaldı. Gaspıralınıñ mirası bugün de ana tilinde eğitim, milliy matbuat ve Türk dünyası arasında kültürel münasebetler meseleleri etrafında mühim manaya malik.

1917: Milliy Siyasiy Uyanış ve Qurultay Tecrübesi

1917 senesinde Rus İmperiyasınıñ çöküvi, Qırım Tatarları içün yañı siyasiy imkânlar açtı. Bu devirde milliy teşkilatlanma, öz-özünü idare etüv ve kelajek aqqında fikirler daha açık şekilde ortağa çıqtı.

Qırım Tatar cemiyetiniñ siyasiy uyanışında Noman Çelebicihan ve Cafer Seydahmet Qırımer kibi şahsiyetler mühim rol oynadı. Olar, halqnıñ siyasiy iradesini ifade etmesi, milliy müessiselerini qurması ve Qırımnıñ kelajegi aqqında qarar berüv sürecine iştirak etmesi içün mücadele yürsettiler.

1917 senesiniñ soñlarında Qırım Tatar Milliy Qurultayı toplandı. Qurultay, halqnıñ siyasiy temsilçiligini şekillendirmek ve milliy idare meselesini müzakere etmek bakımından tarihiy ehemmiyetke malik edi.

Bu süreç içinde Qırım Halk Cumhuriyeti ilan etildi. Lâkin yarımadada devam etken siyasiy ve askeriy qarama-qarşılıqlar, içtimaiy istikrarsızlıq ve dıştan müdahaleler bu tecrübeniñ uzun müddet yaşamasına imkân bermedi.

Buna rağmen, 1917 senesindeki hadiseler Qırım Tatarlarınıñ siyasiy tarihine mühim bir miras qaldırdı. Qurultay tecrübesi, milliy irade, temsilcilik, meclisçilik ve cemiyetniñ kelajegi aqqında qarar berüv meseleleriniñ Qırım Tatar tarihindeki yerini pekitken.

Bu tarihiy tecrübeni añlağan vaqıtta, onu bugünki siyasiy şartlar ile bir tutmamaq kerek. Her devirdiñ öz şartları, öz imkânları ve öz zorlukları bar. Lâkin halqnıñ öz kaderi aqqında söz söylemege çalışması, bu hadiseler arasında devam etken mühim bir fikir olıp qala.

1944 Sürgüni: Milliy Hafızada Ebediy Yara

Qırım Tatar tarihiniñ eñ acılı saifelerinden biri, 18 Mayıs 1944 senesinde başlatılğan sürgündür.

Sovet idaresiniñ qararı ile Qırım Tatarlarınıñ büyük ekseriyeti, balalar, qadınlar ve qartlar da dahil olmaq üzere, ana vatanından cebren çıqarıldı. İnsanlarğa evlerini terk etmek içün pek az vaqt berildi. Ailelerniñ bir qısmı yanına tek zaruriy eşyalarını ala bildi. Bazı aileler ise evlerinden hemen çıqarılıp, demir yol istasyonlarına aparıldı.

İnsanlar yük vagonlarına yerleştirildi. Uzun yol boyunca su, azıq, sıhhat yardımı ve uygun yaşayış şartları yetmey edi. Sürgün yolunda ve sürgünniñ ilk yıllarında açlıq, hastalıq ve ağır yaşayış şartları sebebinden pek çoq insan hayatını qaybetti.

Sovet idaresi, Qırım Tatarlarını umumiy şekilde işbirlikçilikte suçladı. Lâkin bir halqnı bütüni ile suçlu saymaq, insanlarnıñ şahsiy mesuliyetini ayrı-ayrı değerlendirmeden, balalarnı ve qartlarnı da içine alğan toplu cezalandırma siyaseti yürsetmek, ağır adaletsizlikke yol açtı.

Sürgünniñ manası yalnız insanların başka bir coğrafiyağa taşınması degil edi. Bu, halqnıñ ana vatanından koparılması, aile bağlarınıñ parçalanması, mal-mülkiniñ terk etilmesi ve Qırım Tatarlarınıñ tarihiy mekân ile münasebetiniñ zorla kesilmesi edi.

Sürgünge uğrağan insanlar Orta Asiyağa ve Sovetler Birliginiñ diger bölgelerine yerleştirildi. Yañı şartlarda yaşayış qurmaq, balalarnı yetiştirmek, iş tapmaq ve ailelerini saqlamaq içün ağır mücadele yürsettiler.

Bir çox aile açlıq ve hastalıq ile qarşılaştı. İnsanlar yabancı bir çevrede, ana tilinde laf etüv ve milliy adetlerini yaşatuv imkânlarınıñ sınırlanğan şartlarında yaşamağa mecbur oldılar.

Lâkin sürgün Qırım Tatar kimligini ortadan qaldıramadı.

Ana tilinde söylenген sözler, büyüklerden balalarğa berilgen hatıralar, milliy yırlar, dualar, masallar ve Qırım aqqında anlatılğan hikâyeler halqnıñ özligini yaşatqan esas kaynaklardan oldı.

18 Mayıs, bu sebepten Qırım Tatarları içün tek bir tarih degil. O, sürgün qurşanında parçalanğan ailelerni, ana vatanında qalğan evlerni, yolda ve sürgün yerlerinde hayatını qaybetken insanlarnı hatırlatuv künidir.

Bu hatıra, geçmişniñ acısını saqlamaqnen beraber, halqnıñ başından keçken hadiseler unutılmasın ve yañı nesiller tarihni bilsin dep yaşatılmaqta.

Sürgünde Tilni ve Medeniyetni Yaşatmaq

Sürgün şartlarında Qırım Tatarlarınıñ qarşısına çıqqan eñ büyük meselelerden biri, milliy kimlikni saqlamaq edi. Ana vatanından uzaqta yaşamaq, mektep ve içtimaiy çevreniñ deñişmesi, resmi idarelerde ana tiliniñ qullanılmaması ve milliy tarihniñ serbest şekilde ögrenilüvine qoyulğan sınırlamalar, cemaatniñ hayatını ağırlaştırdı.

Buna rağmen, aile içinde ana tilini yaşatmaq devam etti. Büyükler balalarına Qırımnıñ köylerini, bağçalarını, dağlarını ve deñizini anlattılar. Aile adlarını, nesil hatıralarını ve eski yaşayış adetlerini saqladılar.

Qırım aqqında anlatılğan her hikâye, sürgünge uğrağan nesiller ile ana vatan arasında ruhiy bir köprü vazifesini kördi. Bir insan Qırımda doğmağan olsa da, büyükleriniñ hatıraları vasıtası ile Qırımnı öz tarihiniñ bir parçası olaraq añladı.

Milliy mutfak da bu devamlılıqnıñ bir parçası edi. Aileler imkân tapqan yerde eski taamlarını pişirdi, bayram adetlerini yaşattı ve balalarına büyükleriniñ yaşayış tarzını ögretti.

Böylece medeniyet, resmi müessiselerden mahrum qalğan şartlarda bile aile, hatıra ve gündelik yaşayış vasıtası ile yaşamağa devam etti.

Bu tecrübe, medeniy mukavemetniñ mühim bir hususını köstere: Milliy kimlik tek büyük meydanlarda ilan etilmez. Bazan o, bir anneniñ balasına ana tilinde ninni söylemesinde, bir qartnıñ eski bir yırnı hatırlamasında veya bir ailenin Qırım aqqında söhbet etmesinde yaşar.

Qaytuv Mücadelesi: Ana Vatanğa Doğru

Sürgünniñ soñunda Qırım Tatarlarınıñ ana vatanğa qaytuv arzusu ortadan qalqmadı. Aksine, bu arzu nesilden nesilge berilgen milliy hedefke aylandı.

Sovet idaresiniñ 1967 senesindeki qararı, Qırım Tatarlarına qarşı ileri sürülgen umumiy suçlamalarnıñ esassızlığını tanımağa doğru bir adım oldı. Lâkin bu qarar, halqnıñ Qırımğa serbest ve kütleviy qaytuvını temin etmedi.

Qırım Tatarları öz yurtlarına qaytmaq aqqında dilekçeler yazdılar, imzalar topladılar ve çeşitli siyasiy mercilerge müracaat ettiler. Milliy ziyalılar, faaller ve aileler bu mücadelede iştirak etti.

Bu hareket, silahsız siyasiy ve içtimaiy mücadele örneklerinden biri olaraq tarihke kirdi. İnsanlar ana vatanlarına qaytmaq, evlerini ve mezarlarını tapmaq, balalarını Qırımda yetiştirmek ve milliy hayatlarını yeniden qurmaq istediler.

Qaytuv mücadelesinde insan hakları, milliy kimlik, tarihiy adalet ve ana vatanda yaşamaq aqqı mühim yer tuttı.

1980-ci yıllarnıñ soñlarında Sovetler Birliginde başlağan siyasiy deñişmeler, Qırım Tatarlarınıñ ana vatanlarına kütleviy qaytuvı içün yañı imkânlar açtı. 1989 senesinden itibaren qaytuv süreci genişledi; 1991 senesinde Ukraynanıñ mustaqilligini ilan etmesi ise Qırım Tatarlarınıñ yañı siyasiy şartlarda öz milliy müessiselerini inkişaf ettirmesine imkân berdi.

Qaytqan aileler içün bu yol kolay olmadı. Ev, iş, mektep, yerleşüv ve mülkiyet meseleleri ile qarşılaştılar. Birçok aile öz köyüne veya büyükleriniñ yaşağan yerine qaytmaq istese de, eski evlerini tapamadı. Yañı yerlerde yaşayış qurmaq içün yeniden emek sarf etmege mecbur oldı.

Buna rağmen, qaytuv mücadelesi Qırım Tatar tarihindeki eñ mühim milliy hadiselerden biri olaraq qaldı. Çünki bu, yalnız coğrafiy bir qaytuv degil, halqnıñ öz tarixiy mekânında medeniy ve içtimaiy hayatını yeniden qurmağa çalışması edi.

2014 Senesinden Beri: Qırım Meselesi ve Milliy Kimlik

2014 senesinde Rusiyanıñ Qırım yarımadasını kontrol altına alması ve ilhak etmesi, Qırım Tatarlarınıñ tarihiy tecrübesine yañı bir siyasiy devirdi qatttı. Bu hadiseler beynelxalq hukuk, Ukraynanıñ territoriyal bütünligi ve Qırım Tatarlarınıñ insan haqları meselelerini yeniden dünya gündemine çıqardı.

Qırım Tatarlarınıñ bir qısmı yarımadadan ayrılmağa mecbur oldı. Qırımda qalğanlar arasında ise siyasiy ve içtimaiy baskılar, faaliyet imkânlarınıñ sınırlanması ve milliy temsilcilik meseleleri aqqında endişeler bildirildi.

Bu şartlarda ana tilini, milliy kültürni ve tarihiy hafızanı saqlamaq meselesi yañı manalar qazandı. Milliy mektepler, medeniy teşkilatlar, matbuat, kitap neşri ve dijital platformalar Qırım Tatar kimligini yaşatmaq içün mühim vasitalar oldı.

Lâkin bu hadiseler aqqında söz yürsetkende, her bir iddianıñ konkret delillerge esaslanması, insan haqları ihlalleriniñ belgeler ve guvenilir malümatlar ile değerlendirilmesi mühimdir. Tarihiy adalet talebi, doğru malümat ve sağlam hafıza ile daha kuvetli olur.

Qırım Tatarlarınıñ kelajegi aqqında söz yürsetkende, halqnıñ ana vatanında emin yaşaması, tilini ve medeniyetini serbest şekilde inkişaf ettirmesi, siyasiy ve içtimaiy hayatqa iştirak etmesi ve insan haqlarınıñ qorunması esas meseleler arasında yer alır.

Medeniy Mukavemetniñ Yañı Meydanı: Matbuat ve Dijital Hafıza

Bugün milliy kimlikni saqlamaq mücadelesi tek kitap, mektep ve aile içinde devam etmey. İnternet, elektron gazeteler, sosyal medya ve dijital arşivler de milliy hafızanıñ yañı meydanlarına aylandı.

Qırımtatar tili ile neşir etilgen bir haber, bir tarihiy makale veya bir sözlük maddesi, ana tiliniñ dijital mekânda yaşamasına yardım ete. Her bir yazı, balalar ve gençler içün tilni qullanmaq imkânını arttıra.

Lâkin dijital dünyada tilniñ yaşaması içün tek içerik sayısını arttırmaq kâfi degil. Yazılarnıñ imlâsı, tilniñ tutarlılığı, tarihiy malümatnıñ doğruluğı ve kaynaklarnıñ gösterilüvi de mühimdir.

Qırım Tatarcasınıñ edebiy inkişafı içün gazete ve mecmualarda ana tilinde yazılğan haberler, kültür yazıları, tarihiy makaleler, masallar, şiirler ve ilmiy malümatlar yer almalıdır. Bu içerikler hem bugünki okurğa hitap etmeli, hem de kelajak nesiller içün saqlanmağa layıq olmalıdır.

Kırım’ın Sesi kibi milliy matbuat meydanlarınıñ vazifesi, bu bakımdan, yalnız haber yetkizmeknen sınırlanmay. Milliy hafızanı saqlamaq, tarihiy hadiseler aqqında malümat bermek, tilniñ inkişafına yardım etmek ve Qırım Tatar cemaatiniñ sesini duyurmaq da bu vazifeniñ bir parçasıdır.

Bir gazete saifesinde yer alğan eski bir fotoğraf, bir tarihiy şahsiyet aqqında yazılğan makale veya bir köy adetini añlatqan yazı, yıllar keçken soñ da kıymetli bir arşiv malümatına aylandırıla bilir.

Şu sebepten milliy matbuatnıñ dijital arşivlerini qurmaq, yazılarnı tarih ve mevzu bakımından tertiplemek, kaynaklarını saqlamaq ve ana tilindeki içeriklerni genişletmek, medeniy devamlılıq içün mühim işlerdir.

Kelajak Nesillerine Qalğan Vazife

Qırımtatar tarihiniñ 250 yıldan fazla devam etken bu devrini añlamaq, yalnız geçmişte yaşanğan felâketlerni hatırlamaq degil. Bu tarih, halqnıñ öz medeniyetini nasıl saqlap qalğanını, siyasiy ve içtimaiy şartlar deñişken vaqıtta kimligini yaşatmaq içün qanday yollar tapqanını da köstere.

Bu tecrübeden çıqarılacaq derslerniñ biri, ana tiliniñ ehemmiyetidir. Til yaşasa, tarihiy hatıralarnı ifade etmek içün sözler de yaşar. Til unutılsa, halqnıñ dünyanı añlayışına ait bir qısım incelikler de zaman içinde zayıflay bilir.

Ekinci ders, maarifniñ kıymetidir. İsmail Bey Gaspıralınıñ maarifçilik mirası, ilim ve bilimniñ halqnıñ inkişafındaki rolüni hatırlata. Gençler tarihni ögrenmeli, dünyanı añlamalı ve öz medeniyetini çağdaş bilgi ile zenginleştirmeli.

Üçünci ders, tarihiy hafızanıñ ehemmiyetidir. 18 Mayıs 1944 sürgüniniñ hatırası, gelecek nesillerge yalnız acını degil, insan haqlarınıñ, adaletniñ ve insan qadriniñ kıymetini de ögretmelidir.

Dördünci ders ise medeniyetniñ gündelik yaşayışta saqlanğanıdır. Bir ailede ana tilinde laf etilmesi, bir milliy taam reçetesiniñ ögretilüvi, bir masalnıñ balalarğa anlatılması veya eski bir fotoğrafnıñ arşivge qoyulması, milliy hafızanıñ devamına yardım ete.

Bugün Qırım Tatarları, öz tarihiy tecrübelerini ilmiy ve medeniy esaslarda araştırmaq, ana tilini yaşatmaq, genç nesillerge tarihni ögretmek ve milliy miraslarını dünyağa tanıtmaq vazifesi qarşısındadır.

Bu vazife tek Qırımda yaşağan insanlarnıñ meselesi degil. Türkiye’de, Avrupa’da ve dünyanın başqa yerlerinde yaşağan Qırım Tatar cemaatleri de bu medeniy devamlılıqnıñ bir parçasıdır. Her bir cemaat, imkânları dahilinde, ana tilini ve tarihiy hatıralarnı yaşatmağa yardım ete bilir.

Netice: Tarihiy Hafıza, Medeniy Devamlılıq ve Ümit

1772 senesi etrafında yaşanğan siyasiy hadiselerden 1783 senesindeki ilhaqqa, XIX asırdaki göçlerden 1917 senesindeki milliy uyanışqa, 1944 sürgüninden ana vatanga qaytuv mücadelesine qadar uzanğan tarih, Qırım Tatarlarınıñ hayatında derin izler qaldırdı.

Bu tarihni tek bir cümle ile añlatmaq mümkün degil. Çünki onda devletniñ ortadan qalqması, evlerden ayrılıq, sürgün, ölüm, hasret, siyasiy mücadele, maarifçilik, edebiyat ve medeniy qaytuv kibi bir-birinden farklı, lâkin bir-birine bağlı hadiseler bar.

Qırımtatar halkınıñ tecrübesi, medeniyetniñ yalnız binalardan ve siyasiy müessiselerden ibaret olmadığını köstere. Medeniyet, aynı zamanda bir tilde, bir yırda, bir aile hatırasında, bir kitabta ve bir nesilden digerine berilgen sözde yaşar.

Geçmişniñ acılarını unutmayaraq, tarihiy hadiselerge doğru ve mesuliyetli şekilde yaklaşmaq, bugünki vaziyetni añlamaq ve kelajak içün sağlam adımlar atmaq mühimdir.

Qırım Tatar kimliginiñ devamlılığı, geçmişni hatırlamaqnen beraber, ana tilini ögretmek, ilim ve bilimni inkişaf ettirmek, medeniy mirasnı saqlamaq ve genç nesillerge öz tarihini tanıtmaq ile pekişe.

Qırım Tatar medeniyetini yaşatmaq — yalnız geçmişke hürmet degil, kelajak nesilleriniñ kimligini ve hafızasını qorumaq vazifesidir.

Hacettepe Üniversitesi açık erişim çalışması, “Müstakil Kırım Hanlığı (1772–1783)”: Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi

Alberta Üniversitesi, 1944 sürgünü ve günümüzdeki kimlik mücadelesi üzerine çalışma: Canadian Institute of Ukrainian Studies

1772 den günümüze
1772 den günümüze

Kırım'ın Sesi Gazetesi

27 Şubat 2015 Tarihinde hizmet bermege başlağan www.kiriminsesigazetesi.com maqsadı akkında açıklama yapqan Mustafa Sarıkamış İsmail Bey Gaspıralı’nıñ bu büyük mirasına sahip çıqmaq ve onun emellerini yaşatmaqtır. Qırımtatar Türkleriniñ ananevî, körenek, ürf, adet kibi yaşamlarında ne bar ise objektif şekilde Dünya cemiyetine taqdim etilmektir.

Pin It on Pinterest