Qırımnıñ İlmiy ve Edebiy Abidesi Bekir Çobanzadeniñ Ezan Sesi ve Ölmez Mirası

Ana Dilimiz – Milliy Ruhumuznın Aynasıdır

Kıymetli okuyucularımız, aziz dindaş ve soydaşlarımız!

Kırımınsesi Gazetesi olarak, er bir sayımızda vatanımızın nefesini, halkımızın kalb uruşlarını ve medeniyetimizin incilerini sizlerge yetiştirmege devam etemiz. Bugünki sayımızda, Kırım Tatar ilmini ve edebiyatını dünya çapında temsil etken ulu alimimiz, şairimiz ve profesörümüz Bekir Sıtkı Çobanzade’nin aziz hatırasına ve onun ölümsüz eseri “Ezan Sesi” şiirine keniş yer berdik.

Bekir Çobanzade’nin bizge emanet etkeni edebiy dilimiz, sadece bir iletişim vasıtası degil; halkımızın keçmişini, bugününü ve geleceğini bir-birine bağlağan eñ mühim köprüdir. Muhacerette, ağır siyasi şartlar altında bile vatan hasretini ve imannı “Ezan Sesi” ile terennüm etken alimimizin yolu, bugün bizler içün bir meşaledir. Sınırlar ve mesafeler ne kadar uzaq olsa da, ana dilimizin zenginliği ve imanımızın nurlı ahengi bizni kene mında, ortak bir yürekte birleştire.

Gazetecilik vazifemiz, sadece haber bermek degil; Bekir Çobanzade kibi fedakar aydınlarımızın açqan yolunda yürümek, edebiy tilimizin saflığını qorumak ve genç nesillerge bu muazzam mirası eksiksiz teslim etmektir. Kırımınsesi, er zaman olduğu kibi bugün de Kırım Tatar halkının hür sesini, ana dilinin tatlı kelamını dünyanıñ dört bir yanına duyurmağa devam etecektir.

Bu vesileyle, ulu alimimiz Bekir Çobanzade’ni ve milliy davamız uğrunda şehit düşken episi aydınlarımızı saygı, rahmet ve minnet ile añamız. Onlarnıñ ilmiy ve edebi mirası, medeni mektebimiz ve gazetemiz saifelerinde ebediyen yaşayacaktır.

Saygılarımla,
Başmuarriri (Editörü)

Ulu alim, şair ve profesör Bekir Sıtkı Çobanzade (1893-1937). Ömrünü Türk dünyasının dil ve alfabe birliğine adayan ulu şahsiyet, Kırım Tatar edebiy tilinin temel taşlarını koydı.

Profesör Çobanzade, 1926 senesi Bakü’de keçirilgen Milletlerarası Türkoloji Kongresi’nde. Alim, mında Türk lehçelerinin ortak geleceği içün tarihi bildiriler sunğan edI

Kırımınsesi Gazetesi

Unutulmaz Eser Edebiy Tilimizde: Bekir Çobanzade’nin “Ezan Sesi” Şiiri ve Unutulmaz İlmiy Mirası

AKMESCİT – Kırım Tatar medeniyeti, tili ve edebiyatının temel taşı, ulu alim, şair ve profesör Bekir Sıtkı Çobanzade’nin ölümsüz eseri “Ezan Sesi” şiiri, edebiy Kırım Tatarca metniyle kitlelerge takdim etile. Kırım Tatar halkının milli benliğini, vatan hasretini ve manevi duygularını en ince hatlarıyla aksettiren bu kıymetli eser, genç nesillere ana dilimizin zenginliğini ve ulu alimimizin ilmiy yolunu göstermek amacıyla matbuat dünyasında geniş yer bulmaktadır.

Bekir Çobanzade’nin muhacerette ve ağır siyasi şartlar altında kaleme aldığı bu şiir, sadece bir dini sembolü değil, aynı zamanda Kırım Tatar halkının öz toprağına bağlığını ve hürriyet arzusunu terennüm etmektedir. Edebi tenkitçiler, şiirde kullanılan dilin yüksek estetik seviyesine ve Kırım Tatar edebiy tilinin fonetik zenginliğine dikkat çekmektedirler.

Profesör Bekir Çobanzade Kimdir? Hayatı ve İlmiy Faaliyetleri

Bekir Sıtkı Çobanzade, Kırım Tatar halkının yetiştirdiği en büyük milli şair, dil bilimci ve dünya çapında tanınan bir Türkologdur. Sovyet Doğu’sunda kendi uzmanlık alanında profesör unvanı alan ilk bilim insanlarından biri olarak, Türk lehçelerinin grameri ve ortak alfabe çalışmaları üzerinde silinmez izler bırakmıştır.

1. Gençlik ve Tasil Yılları (1893 – 1920)

• Doğulışı: 15 Mayıs 1893 tarihinde Kırım’ın Karasubazar kasabasında dülger bir babanın ailesinde dünyaya geldi. Babasının mesleğinden ötürü “Çobanzade” soyadını aldı.
• İstanbul Tısılı: İlk eğitiminin ardından 1909’da İstanbul’a kelip Galatasaray Mekteb-i Sultani’sinde (Galatasaray Lisesi) yatılı olarak okudu ve mında Kırım Tatar Talebe Cemiyeti’ne katıldı.
• Avrupa ve Doktora: 1915’te Rusça ve Slav dillerini ögrenmek içün Odessa’ğa ketti. 1916’da Macaristan’daki Budapeşte Üniversitesi Doğu Dilleri Bölümü’ne girdi. Kıpçak Türkçesinin en mühim eseri olan Codex Cumanicus (Kuman Kitabı) üzerine yaptığı tezle 1919 yılında doktor unvanını aldı.

2. Akademik Kariyeri ve Büyük Hizmetleri (1920 – 1937)

• Kırım Dönemi: 1920’de vatanı Kırım’a döndü. Kırım Üniversitesi Şark Fakültesi’nde dersler vererek 1922 yılında profesör oldu ve üniversitede rektörlük dahil üst düzey yöneticilik yaptı.
• Bakü Türkoloji Kongresi: 1925’te Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin davetiyle Bakü’ye yerleşti. 1926 Milletlerarası Bakü Türkoloji Kongresi’nde divan kurulu üyeliği yaptı, Türk lehçelerinin ilmî terminolojisi üzerine tarihi bildiriler sundu.
• Ortak Dil ve Alfabe: Latin esaslı Yeni Türk Alfabesi Birleşik Merkez Komitesi’nin başkanlığını yürüttü. Sovyetler Birliği sınırlarında yaşayan Türk halkları için ortak bir dil atlası hazırlanmasını teklif etti. Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan üniversitelerinde Türk lehçelerinin mukayeseli grameri derslerini müfredata alan ilk kişi oldu. Ömrü boyunca 150-den ziyade ilmi eser ve makale kaleme aldı.

3. Hazin Sonu ve Şehadeti

Stalin döneminin Türk aydınlarına yönelik uyguladığı “Büyük Temizlik” politikasının kurbanlarından biri oldu. Milliyetçilik ve pan-türkizm suçlamalarıyla gizli servis tarafından takibe alındı. 28 Ocak 1937’de Pyatigorsk şehrinde tutuklandı, Bakü’ye getirilerek askeri mahkemece idama mahkûm edildi ve 13 Ekim 1937’de kurşuna dizilerek şehit edildi. Ölümünün ardından eserleri uzun yıllar Sovyetler Birliği’nde yasaklı kaldı, lakin adı Kırım Tatar halkının kalbine altın harflerle yazıldı.

---

EZAN SESİ

Aqşam üstü, ezan sesi cañğıra,
Dertlilerni Haq qatına çağıra.
Ezan sesi – minareden cayıla,
Kökke çığa, muñlu, yorğun bayıla…

Çay qatında aq saqallı qartbabay
Titrek qolun salqın suvda uvalay…
Derenlerden “Allah!” sesi hoş kele,
Aq mañlaylar cerge tiye, yüksele…

Men ğaripmen, mescidim yoq kirecek…
Mihrabına muñlu betim sürecek…
Ezan sesi bu yaqlarğa kelalmay,
Tatlı, tatlı qulağıma tiyalmay…

Aq saqallı qoñşu mazin yaşaymı?
Kene “Allah!” dep sözüne başlaymı?
“Alla!” dese eşitkenler bolamı?..
“Tañrım, qurtar!” dep camisi tolamı?..

Yoqsam kene bir-birini qarğaylar?
Bir-birini caqtırmaqçün cılaylar?..
Özün taşlap, ğarip curtqa sarılğan,
Barmı “Curtum!” dep sesçigi qarılğan?..

“Haq!” degende ne duasız curt içün?
Curt kemirgen bir qaç melün qurt içün?
Ezan sesi bu yaqlarğa kelalmay,
Tatlı, tatlı qulağıma tiyalmay…

Ep camiler şay qapanmay bir gece,
Qart mazinler ölmez burun gizlice…
Cıylışıñız, ezan sesin qaçırmay,
Günañıznı Salğırdayın taşırmay…

Qol köterip aq yürekmen köklerge,
Başıñıznı yalmay qoyıp sert yerge,
Haq qatında yurt savlığın tileñiz!
Özüñizge yahşı ölüm isteñiz!

Ezan sesi bu yaqlarğa kelalmay,
Tatlı, tatlı yüregime tiyalmay…

Bekir ÇOBANZADE

1918 s. Budapeşt