Qırım Hanları Tarihine Ait Eski Yazma Paris Milliy Kütüphanesinde Saqlana

Kırımınsesi Gazetesi

Qırım Yayatı | Editör Yazısı

Köşede, Kıyıda Qalğan Medeniyetimizi Dünyaya Gururla Tanıtıyoruz

Kırım’ın Sesi Gazetesi olarak vazifemiz yalnızca haber vermek degil; köşede, kıyıda qalğan tarihiy mirasımızı, unutulmağa yüz tutqan adetlerimizi, sanatımızı, edebiyatımızı ve medeniyetimizi dünyaya tanıtmaktır.

Qırım Tatar medeniyeti, asırlar boyunca şekillengen zengin bir tarihniñ, ince bir estetik zevqnıñ ve köklü bir yaşayış tarzınıñ mahsulidir. Hansaraynıñ zarif mimarisinden halqımıznıñ el sanatlarına, şairlerimizniñ sözünden musikimizniñ nağmelerine, büyüklerimizden miras qalğan adetlerimizge qadar her bir degerimiz, bu medeniyetniñ ayrı bir parçasıdır.

Biz inanamız ki, bir halqnıñ medeniyeti yalnız büyük saraylarda ve tarih kitaplarında degil. O, bazen eski bir yazmada, bazen sandıqta saqlanğan bir işleme parçasında, bazen unutulmağa yüz tutqan bir türküde, bazen de büyüklerimizniñ hatıralarında yaşar. Kıyıda köşede qalğan bu degerlerniñ her biri, keçmişimizden bugünki nesillerge uzanğan bir köprüdür.

Bizim vazifemiz, bu köprülerni yeniden qurmaq ve medeniyetimizi dünyanıñ dört bir köşesine tanıtmaktır.

İşte bu anlayışnen, Qırım Tatar halqınıñ tarihiy ve medeniy mirasını araştırıyor, unutulğan degerlerni kene gündeme ketiremiz. Yalnız bilingen hadiselerge degil, az tanılğan şahsiyetlerge, eski yazmalarga, mahalliy adetlerge, mimari eserlerge ve halqımıznıñ gündelik yaşayışında iz qaldırğan kültürel unsurlarga da yer beremiz.

Çünki biz biliyoruz: Bir medeniyetniñ büyükligi yalnız dünyanıñ onı ne qadar tanığanınen ölçülmez. O medeniyetniñ öz halqı tarafından ne qadar tanılğanı, qorçalanğanı ve gelecek nesillergе ne qadar aktarılğanı da müimdir.

Qırım Tatar medeniyeti, tarihniñ tozlu sahifelerinde qalmağa mahküm degil. Onıñ renkleri, nağmeleri, sözleri, mimarisi ve hatıraları yaşamağa devam etmelidir. Biz de bu mirası yalnız öz halqımızğa degil, bütün dünyaga tanıtmaq istiyimiz içün çalışamız.

Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq her bir yazımızda, her bir haberimizde ve her bir araştırmamızda bu büyük mirasqa ses bermege çalışamız. Bizim içün köşede, kıyıda qalğan bir medeniyet degeri, dünyanıñ dikkatine layıq bir hazinedir.

Medeniyetimiz bizim gururumızdır. Tarihimiz bizim hafızamızdır. Onı dünyaga tanıtmaq ise bugünki nesillerniñ mesuliyetidir.

Qırım Tatar medeniyetini gururla yad ediyor, onı yaşatıyor ve dünyaya gururla sunıyoruz.

Qırım bizim umurumızda. Yolumuz Türk Dünyası, safımız Qırım Tatar halqı, sesimiz Kırım’ın Sesi

Qırım Hanları Tarihine Ait Eski Yazma Paris Milliy Kütüphanesinde Saqlana

Kırım’ın Sesi Gazetesi | 11 Ekim 2026

Qırım Hanlığı tarihınıñ müim bir izini taşığan eski yazma eser, Frantsiyanıñ Paris şeerindeki Milliy Kütüphanede saqlana. “Supplément turc 515” numarasınen kayıt etilgen bu yazma, Qırım hanlarınıñ tarihına dair malümatlarnı ihtiva ete ve Qırımnıñ keçmişini ögrenmek içün müim tarihiy kaynaklardan biri sayılır.

Yazmada Mengli Giray devrinden Şahin Giray devrine qadar uzanğan bir tarihiy devir tasvir etile. Eser, Qırım Hanlığınıñ siyasiy tarihı, hanlarnıñ faaliyeti ve o devirdeki hadiseler aqqında malümat bere. İlmi araştırmalarda yazmanıñ 1475–1778 seneleri arasındaki devirni qamrap alğanı belirtilmekte.

Yazma Qırım’dan Frantsiyağa Nasıl Barıp Çıqtı?

İlmi araştırmalarda bildirildigine köre, bu yazma 1819 senesinde Qırım’dan Frantsiyağa aparılğan. Eser soñradan frantsız şarqşınları tarafından incelengen ve 1833 senesinde frantsız tilinde tercimesi neşir etilgen.

Yazmanıñ müellifi belli degil. Araştırmacılar, metinniñ yazılış vaqtı ve müellifi aqqında bazı faraziyeler ileri sürseler de, bunlar keskin şekilde ispat etilgen malümat degil.

Yazma Qırım Hanlarınıñ Tarihını Aydınlata Bile

Bu tarihiy kaynak, Qırım Hanlığınıñ keçmişini araştırğan alimler içün müim malümatlarnı saqlay. Lâkin yazmada bazı tarihiy ve kronologik hatalar da bar. Bu sebepten eser, başqa tarihiy vesikalar ve ilmiy araştırmalar ile birlikte incelenmelidir.

Qırım Tatar halqınıñ tarihını ögrenmek, tarihiy mirasını qorçalamaq ve onı keneş nesillere yetkermek içün bu çeşit yazma eserler büyük eñiyetke iye. Paris Milliy Kütüphanesinde saqlanğan bu yazma da Qırım Hanlığı tarihınıñ halâ araştırılmağa devam etken sahifelerinden biridir.

Yazmanı İnternet Üzerinden Körmek Mümkün

Yazmanıñ dijital nusqası Frantsiya Milliy Kütüphanesiniñ Gallica arşivinde bar:

Asıl yazmanı körmek içün: BnF Gallica – Supplément turc 515

Eser aqqında ilmiy malümat: “Anonim Bir Kırım Hanlığı Tarihi (1475–1778)” – ilmiy maqale

Qırımnıñ Unutılğan Tarihı Fransada Mı Saqlana? Paris Millî Kütüphanesindeki 200 Yıllıq Yazmanıñ Şaşırtqan İkayesi

Kırım Hanlığı’nıñ asırlıq şanlı tarihı, tek Qara deñizniñ şimalindeki cenk meydanlarında, Bağçasaray’nıñ cıltırğan çeşmelerinde ya da İstanbul’nıñ sadaret qapılarında yazılmadı. Bizim keçmişimizniñ bır qısımı, sürgünlikniñ, cenklerniñ ve facialı coğrafiy siyasetniñ neticesinde Avrupanıñ eñ büyük paytahtlarına, hususan Fransanıñ paytahtı Pariske qadar uzandı. Bugün dünya ilim adamları ve kütüphanecilik ekspertleri, Kırım Hanlığı’nıñ devletçilik ananesine, Giray sülalesiniñ içki sırlarına ve qadimiy medeniyetimizge ait eñ müim vesiqalarınıñ bır qısmını Paris Millî Kütüphanesi (Bibliothèque Nationale de France – BnF) arhivlerinde tapmaqta.
Qırımnıñ Sesi Gazetası olaraq, milliy hafızamıznı yaşatmaq ve raqamlı arhivciligi eñ yüksek seviyede qullanmaq maqsadınen, Parisniñ qaranlıq raflarında qalğan 200 yıllıq gizli Kırım elyazmalarınıñ sırrını oquvıcılarımız içün aydınlatamız. Geçmişniñ tek cenk saifelerinden ibaret olmağanını köstergen bu akademik araştırma, öz tilimizniñ eñ asil kelimelerinen milliy mirasımıznıñ Avrupadaki izlerini köz ögüne sere.

Paris Raflarında Bir Kırım Hazinesi: Yazmalarnıñ Gizemli Yolculuğı

18-inci asırnıñ soñunda ve 19-uncı asırnıñ başında, Kırım Hanlığı’nıñ Rusya İmparatorlığı tarafından işgal etilmesinden soñ, saray kütüphanelerimiz, hanlıq yarlıqları ve şair hanlarnıñ divanları büyük bır talanğa maruz qaldı. O devirde şarqşinaslıq (oryantalizm) ile oğraşqan Fransız diplomatları, seyahatçıları ve ilim adamları, Bağçasaray’dan ve Kırımnıñ diger medeniy merkezlerinden topladıqları nadir elyazmalarını Pariske taşıdılar.
Bugün Paris Millî Kütüphanesi’niñ Şarq Yazmaları (Manuscrits Orientaux) bölüminde saqlanğan bu 200 yıllıq vesikalar, tek qurı bırer kâğıt parçası degildir. Onlar, Kırım Tatar halkınıñ tili, diplomatiyası ve yüksek estetik zevqini Avrupanıñ qelbinde yaşatqan bırer canlı şahittir. Bu yazmalarnıñ arasında, Giray hanlarınıñ Osmanlı padişahlarınen, Lehistan qrallarınen ve İsveç devlet erkanınen alıp barğan gizli mektüplaşmaları, Kırım Tatar tilinde yazılğan fıkıh, felsefe ve edebi metinler yer almaqta.

Kılıçtan Kaleme: Giray Hanedanınıñ Edebi İzleri Fransada

Paris kütüphanesindeki elyazmalarınıñ eñ dıqqat çekici qısımlarından biri, Kırım hanlarınıñ bırer üstad şair ve edip olğanlarını köstergen şiir mecmuadır. Halîm Giray Sultan’nıñ Gülbün-i Hânân eserinde añlatqanı kibi, Kırım’ı idare etken hanlar, cenk meydanlarından boşağan vaqıtlarında ilim meclisleri toplar ve divan şiiriyatınıñ eñ zarif örneklerini yazardılar.
Paris arhivlerinde tapılğan 200 yıllıq vesiqalar, Gazi Giray Han (Gazaî), Bahadır Giray Han (Remzî) ve diger hanedan azalarınıñ edebi hafızasını barındıra. Fransız ilim dünyasınıñ hayretnen baqqanı bu metinler, Kırımtatarcanıñ o devirde şarq dünyasında ne qadar quvetli, diplomatik ve edebi bır til olğanını isbatlay. Yazmalarnıñ tilindeki zariflik, aruz vezniniñ mükemmelligi ve qullanılğan naqışlı hat sanatı, Kırım’ı Avrupalı seyahatçılarnıñ iddia etkeni kibi “barbar bır bozkır devleti” degil, aksine yüksek bır saray medeniyetine saip cihan devleti olğanını açıkça köstere.

Metodolojik İnceleme ve İlim Dünyasına Çağrı

Akademik tenqid baqışından yanaşqanda, Paris’teki bu yazmalarnıñ asıl metinleri ile bugün elimizde bar olğan tarihıy qaytlar zıñ-zıñ qarşılaştırılmalıdır. Çünki Avrupalı şarqşinaslar, bu metinleri kataloglarğa qayd etkende hususan Kırım Tatar kimliğini kölegelemek içün umumiy bır “Osmanlı” ya da “Şarq” etiketi qullanğanlar. Bu ise bizim milliy mirasımıznıñ tışarıdan kelgen közlernen eksik tasvir etilmesine sebep olğan.
Dünya Kırım Tatar Derneği Başkanı Mustafa Sarıkamış’ın nüfus mevzusında tayanğanı kibi, tarih ve medeniyet mevzusında da biz rakamlarnıñ ve vesiqalarnıñ gizem içinde qalmasını istemeymiz! Gerçekler bilimsel verilerle ve şeffaf surette ortaya çıqarılmalıdır. Paris Millî Kütüphanesi’ndeki Kırım elyazmalarınıñ raqamlı nushaları alınmalı, asıl Kırımtatar tiline tercüme edilmeli ve mekteplerimizde, universitetlerimizde genç nesillere oqutılmalıdır.

Netice: Raqamlı Asırda Milliy Hafızanı Yaşatmaq Vazifemizdir

Bugün Kırım’ın Sesi Gazetası olaraq raqamlı dünyayı ve internet medyasını bu qadar faal qullanmamıznıñ asıl sebebi budır. Geçmişte kütüphanelerde saklı qalan, tozlu raflarda unutılğan medeniyetimizni bugün raqamlı ekranlar vastasınen dünyaya duyurmaq bizim en büyük milliy borcumızdır.
Paris’te saqlanğan 200 yıllıq Kırım yazması bize şunı hatırlata: Bir halqnıñ toprağı vaqıtça işgal etilse de, onun tili, edebiyatı ve yazılı hafızası ölmediği müddetçe o halq er daim yaşayacaktır! Dilimizi unutmamak, medeniy mirasımızğa saip çıqmaq içün raqamlı arhivlerimizni zenginleştirmegye devam etecekmiz.

Yolumuz er daim Türk Dünyası, safımız Qırımtatar halqı, sesimiz ise Kırımnıñ Sesi olacaqtır!