Oğuzların şanlı Karkınlar boyu. Karkın köyleri

   Yer adlarımız tarihi belgelerimizdir… Oğuzların şanlı Karkınlar boyu. Karkın köyleri

Prof.dr. Minexanım Nuriyeva Tekeli

e-mail:proftomris@gmail.com

tel. +994503660933            

Eski Oğuzlar (Türkmenler) tayfası Karkınlar, Azerbaycan’da, Afganistan’da, Batı Azerbaycan’ın tarihi topraklarında, Türkiye’de, Kırım’ın güney kıyısında yaşadılar. (1,46) Orta Çağ’ın ünlü yazılı kaynakları arasında, Karkın kabilesinin ilk kayıtları, Rashid al-Din’in Cami at-Tavarih adlı eserinde bulunabilir ve burada Garkin kabilesinin eski Oğuzların 24 kuşak takipçisinden birinden kaynaklandığını yazar.

Türkmen araştırmacısı A. Cikiyev’in Oğuz Kağan’ın bu kahraman boyu hakkında verdiği etnografik bilgiler ilgi çekicidir. Raşideddin’e (14. yüzyıl) dayanarak, Karkınların doğrudan Oğuz Kağan’ın soyundan geldiğini gösterir. Karkın’ın tarihsel olarak Urgenj’de, Amu Derya boyunca ve bugünkü Afganistan sınırları içinde kalan topraklarda, Türkmenistan’ın Carcou eyaletinde yayıldığını belirtiyor.

20. yüzyılın başlarında Karkınlar artık ayrı bir aşiret grubu olmaktan çıkmış, çeşitli Türkmen boyları ile birleşmişlerdir (2, 3-5). Tarihi kaynaklarda Karkın, Karkun, Garkın, Garkh’ın tarzında  rastlanmakta ve Akkoyunlular, Dulkadiroğulları’nın (Zülkadarlar) bu kabileden geldiği söylenmektedir. Kaşgarlı Mahmud’un bahsettiği aşiret adları arasında Karkınlar de vardır.

Hive Hanı ve tarihçi Abulgazi’nin “Türkmenlerin Şeceresi”nde Karkın boyundan yirmi dört eski Türkmen boyundan biri olarak bahsedilmektedir: Oğuz Kağan’ın oğulları ve torunlarının adlarına gelince, Ulduz Kağan’ın büyük oğlunun adı Avşar, ikinci [oğul] Kızig, üçüncü [oğul] Bekdeli, dördüncü Karkin’dir. Anlamı: Karkin misafirperver demektir.

Bu müellifler, Karkin’in Oğuz Kağan’ın torunu ve oğlu Yıldız Kağan’ın dördüncü oğlu olduğunu söylemişler. “Karkhun” isminin “Kara Hun” adından geldiği de söylenmektedir.

 Tüm bunlara bir ekleme yapmak ve son araştırmalarda Karkınler hakkında daha derin ve geniş bilgilere ulaşıldığını söylemek isteriz. Türkmen tarihçisi Avaz Gündoğduyev’e göre Karkin aşireti bir İskit boyu, eski Yunan tarihçi ve coğrafyacı Strabon tarafından “Gargar” olarak anılır.

Antik çağda, 5. yüzyıldan. MÖ 2. yüzyılın sonunda Garkin (Karkin) kabilesi tarafından kurulan Karkinitida şehir devleti, Kırım yarımadası topraklarında bulunuyordu (4, 16).Bir zamanlar Kırım’da; Akmescit ve Gözlev bölgeleri arasındaki sınırda, su kaynakları ve otlaklar bakımından zengin bir alanda Büyük Qarkın, Kiçik Qarkın ve Qarkın Çoqrak köyleri bulunuyordu. Ancak zamanla bu köyler yerleşim yeri olma niteliklerini yitirdiler ve haritalardan silindiler.

Bu kadim devletin adında şeffaf bir şekilde görünen Karkın ismi, bu iddiaların olasılık değil bilimsel sonuçlar olduğuna bizi inandırıyor.

Garkhun, Ermenistan yer adları arasında güçlü bir katman oluşturan Türkçe yer adlarından biridir. Tarihsel olarak bu bölgede iki köy vardı: Aşagi Garkhun ve Yukhari Garkhun.

Eçmiadzin ilçesine bağlı Aşagi Garkhun köyü, 1946 yılına kadar yerli Türkçe adıyla yaşadı. O bölgedeki Yukhari Garkhun (şimdiki adı Crarat) köyü, 1978 yılına kadar bu ünlü ismi taşımayı başardı. 1918 katliamlarında eski Sardarabad vilayetinin bu iki köyünün ahalisinden sağ kalanlar başlarını alıp köylerini terk etmişler ve Ermenistan’da Sovyet iktidarının kurulmasından sonra yerlerine dönebilmişlerdir. Karkın, Türkiye topraklarında Ağrı’nın eski ilçesinde ve Erzincan’da “Karkın Çayırı” adıyla yaşıyor.(3,  107, 319)

Yakın tarihde Türkiye’de bu isimde 60’a yakın yerleşim yeri olduğu söyleniyorsa da  ama şimdi 10’dan fazla yerleşim yeri adına rastladık. Ayrıca Türkmenistan’ın Sayat, Kerki, Khalaç, Lebab, Daş Oğuz, Akhal, Balkan vilayetlerinin topraklarındaki Karkın adlı onlarca köyde yaşıyorlar.

Azerbaycan’ın yer adlarından Aşağı Garhun ve Yukarı Garhun (Yevlah’ta), Garhun adı ilə Guba, Ağdaş bölgelerinde, Nahçıvanda – ülkemizin coğrafyasında korunmaktadır.

Kaynakça:

1. Атаniyazov S. Slоvаr Turkmеnskih etnonomov, Aşkаbаt, Ilım, 1988
2. Оçеrk etnografii nаsеlеniya yujnogo Тurkmenistana, Аşkаbаt, 1979
3. Fahrettin Kırzıoğlu. Osmanlıların Kafkas ellərinin fethi (1451-1590), Ankara, 1998.
4. Gundoğduyev О.А. О yazıke “Çarskih Skifov”. Vеstnik Universiteta “Каynаr”. 1997. № 3. с. 14-22