Kırım’ın Bitmeyen Çilesi ve Şakir Selim’in Dinmeyen Sızısı: “Tatarnıñ Başında Tüşünce Bitmey…”

Kırımınsesi Gazetesi

Kırım’ın Bitmeyen Çilesi ve Şakir Selim’in Dinmeyen Sızısı: “Tatarnıñ Başında Tüşünce Bitmey…”

Kırım Tatar edebiyatının anıt isimlerinden Şakir Selim’in, “Ey felek, işiñe aqıllar yetmey, Tatarnıñ başında tüşünce bitmey…” dizeleri, sadece bir şiir değil; koca bir halkın yüzyıllara sığmayan vatan hasretinin, sürgünlerin ve dinmeyen sancılarının edebi bir vesikasıdır. Aşkı, doğayı ya da sıradan felsefi sorgulamaları aşan bu dizeler, vatanı Kırım’dan koparılan bir milletin kolektif hafızasını haykırır.

Peki, Kırım Tatar şiirinin bu muhteşem eseri bizlere ne anlatıyor? Şakir Selim, “tüşünce” kelimesinin ardına hangi tarihi gerçekleri gizledi? İşte derin bir edebi ve tarihi analiz.

Bir Halkın Dinmeyen Sancısı: “Tüşünce” Ne Anlama Geliyor?

Türkiye Türkçesine “Ey felek, işine akıllar ermiyor, Tatarın başında düşünce (dert, tasa) bitmiyor…” şeklinde aktarabileceğimiz bu mısralar, ilk bakışta felsefi bir sitem gibi görünebilir. Ancak Kırım Tatar kültürünün ve tarihinin süzgecinden geçirildiğinde, buradaki “tüşünce” kelimesinin salt bir düşünme eylemi olmadığı net bir şekilde anlaşılır.

Buradaki düşünce; 18 Mayıs 1944 Kırım Tatar Sürgünü’dür. Hayvan vagonlarında can veren anaların, Akmescit özlemiyle yanıp tutuşan babaların ve Sibirya’nın, Ural Dağları’nın soğuğunda hayata tutunmaya çalışan çocukların yüküdür. Şair, feleğe sitem ederken aslında coğrafyanın ve tarihin Kırım Türklerine reva gördüğü adaletsizliğe meydan okumaktadır.

Şakir Selim’in Edebi Mirası ve Kırım Ruhunun Uyanışı

Şakir Selim, sadece mısra dizen bir şair değil, aynı zamanda halkının milli şuurunu diri tutan bir fikir işçisiydi. Onun kaleminden dökülen her kelime, vatan Kırım’a dönüş mücadelesinin bir parçası olmuştur.

Bu muhteşem şiirde de görüldüğü üzere, Kırım Tatar edebiyatı her zaman yaşayan ve direnen bir edebiyat olmuştur. “Tatarın başında düşünce bitmez” derken, aslında bu halkın hiçbir zaman teslim olmayacağını, vatanını ve kimliğini düşünmekten, onun uğrunda kafa yormaktan ve mücadele etmekten asla vazgeçmeyeceğini de vurgular. Düşünce, bu anlamda hem derttir hem de direnişin ta kendisidir.

Günümüz Perspektifinden Şiirin Anlamı

Bugün Kırım, hâlâ jeopolitik krizlerin, baskıların ve yeni hüzünlerin merkezinde yer alıyor. Şakir Selim’in yıllar önce kağıda döktüğü bu mısralar, güncelliğinden hiçbir şey kaybetmediği gibi, her geçen gün daha da derinden hissediliyor.

“Tatarnıñ başında tüşünce bitmey…” sözü, bugün Akmescit’te, Bahçesaray’da veya dünyanın dört bir yanına dağılmış Kırım diasporasında yaşayan her bir Tatarın kalbinde yankılanmaya devam ediyor. Bu şiir, geçmişin acılarını unutturmayan, geleceğe ise umut ve dirençle bakılmasını sağlayan edebi bir köprüdür.

Ne feleğin işine akıl erdirebiliriz ne de Tatarın başındaki vatan düşüncesini bitirebiliriz. Bize düşen, Şakir Selim gibi değerlerin bıraktığı bu muhteşem mirasa sahip çıkmak ve bu sessiz çığlığı tüm dünyaya duyurmaktır.

TÜŞÜNCE

Nasıl bir künlerge qaldıq, qardaşlar.
Bu uzun yollarda taldıq, qardaşlar,
Aman-aman bitip yandıq, qardaşlar,
Közümiz ögünde sabiyler öle, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Dünyağa nam bergen bir millet edik,
Asırlar tübünden tirilip keldik,
Vatanğa köz tikip qurbanlar berdik,
Bizni kene böleler bir şına ile, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Qalmadı aramızda birlik keñeşi,
Şunıñçün qızdırmay Vatan küneşi,
Şunıñçün yürüşmey, ey, halqım, işiñ,
Şunıñçün bağrıñnı hancerler tile, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Epimiz qabardıq mingen hamırday,
Qarışıp qalmayıq bir top çamurday,
Kesilip başladıq quruğan tamırday,
Yaşaymız bularnı bile ve bile, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Bizini kene birevler oynatmaq istey,
Kene damsız bir şorba qaynatmaq istey,
Kenardan hoşlanıp bir baqmaq istey,
Bar, oyna, közyaşıñ sile ve sile, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Sanki duşman oldıq bir-birimizge,
Ürmet yoq ne ölü ne tirimizge,
Ne oldı, qardaşlar, ne oldı bizge?!
Kene dersiñ bir belâlar bastırıp kele, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Alladan berilgen güzel bu topraq,
Közlerimiz kibi körlanğan çoqraq,
Tereklerimizde sararğan yapraq
Bizi kibi çekmekte feryat ve nale, –
Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle.

Ey, felek, işiñe aqıllar yetmey,
Tatarnıñ başında tüşünce bitmey,
Bir küçük arzum bar – aqlımdan ketmey:
Ömürler bite ve ömürler kele, –
Demesinler:
“Dünya bizge baqıp, bir köznen ağlay, bir köznen küle”.

Şakir Selim