Qırım Hanlığınıñ teñizlerde quveti
Kırımınsesi Gazetesi
Kırım Hanlığı’nın Denizlerdeki Unutulmuş Gücü: Tersane-i Kefe ve Karadeniz Filosu
Arşiv incelemesi · 21 Kasım 2026
Bu haber, Kırım Hanlığı’nın denizcilik tarihini, Kefe limanının ticari ve askerî önemini, Osmanlı deniz gücüyle ilişkilerini ve Karadeniz’de kullanılan gemi türlerini tarihî kaynaklar ışığında ele almaktadır.
Tarihî doğruluk notu: Kefe, 1475 yılında Osmanlı hâkimiyetine geçti. Bu nedenle Kefe’deki tersane ve gemi yapım faaliyetlerini doğrudan Kırım Hanlığı’na ait bağımsız bir donanma teşkilatı gibi anlatmak doğru olmaz. Kırım Hanlığı’nın kendine ait gemileri ve deniz ulaşımı vardı; ancak araştırmalar, hanlığın büyük bir deniz devleti olmadığını ve deniz gücünün Osmanlı sistemiyle yakından bağlantılı bulunduğunu gösteriyor.

1. Qırımtatarca – Çöl şivesi
Qırım Hanlığınıñ teñizlerde unutılğan quveti: Kefe tersanesi ve Qara teñiz filosı
Arşiv araştırması: Kefe limanı, gemi yapımı ve Qırım Hanlığınıñ teñiz yolundaki tarihi
Qırımnıñ tarihi yalnız dağları, qaleleri ve çöllerindeki atlı ordularından ibaret degil. Qırım yarımadası asırlar boyunca Qara teñizniñ ortasında yerleşken, ticaret yollarını birleştirgen ve türlü devletlerniñ diqqatini çekken bir yer oldı. Bu tarihniñ içinde Kefe limanı ayrı bir yer tutа. Kefe, yalnız mallar satılğan bir şehir degil, aynı zamanda gemiler kelip ketken, denizciler, tüccarlar ve askerler buluşqan büyük bir liman edi.
Qırım Hanlığı deniz işleri bakımından bugüne qadar yeterince tanıtılmağan bir tarihke saiptir. Hanlıqnıñ meşhur ordusu çoğunlıqnen atlılardan ibaret edi. Lâkin bu, Qırım hanlarınıñ teñizniñ ehemmiyetini bilmegenini añlatmay. Qara teñiz yolunda ticaret yapmaq, asker taşımaq, limanlarnı qorumaq ve Osmanlı devleti ile işbirliği yürütmek hanlıq siyasетiniñ önemli taraflarından biri edi.
Kefe: Qara teñizniñ büyük limanı
Kefe, eski Caffa adınen de tanılğan, Qırımnıñ cenübiy-şarqiy sahilinde yerleşken eski bir liman şehridir. Orta çağlarda burada Cenevizlilerniñ ticaret merkezi bulunğan. Şehir, Qara teñizniñ şimal sahilleri ile Anadolu, İstanbul ve Akdeniz arasında bağlantı kurğan.
1475 senesinde Osmanlı ordusu Kefe’ni aldı. Bundan soñ şehir Osmanlı idaresine bağlandı ve Qara teñizniñ şimalında önemli bir idarî ve ticari merkez olaraq gelişti. Kefe limanı, Osmanlı devletiniñ Qırım ve şimal Qara teñiz sahilleri ile ilişkilerinde büyük rol oynadı.
Kefe’niñ tarihini araştırmaq içün Osmanlı arşivlerinde saqlanğan gümrük defterleri, maliye kayıtları ve idarî belgeler büyük ehemmiyet taşıy. Bu belgeler limanga kelgen gemiler, tüccarlar, taşılğan mallar ve gümrük ödemeleri aqqında bilgi berе.
Tarihçi Halil İnalcık tarafından yayımlanğan 1487–1490 senelerine ait Kefe gümrük defteri, şehirniñ ticari hayatınıñ nasıl işlegenini añlamaq içün önemli kaynaklardan biridir. Defterde gemi sahipleri, kaptanlar, tüccarlar ve mallar aqqında kayıtlar bulunа. Bu kayıtlar Kefe’niñ yalnız yerli ticaret merkezi degil, Qara teñizniñ geniş ticaret ağınıñ bir parçası olğanını köstere.
Tersane ve gemi yapımı meselesi
Kefe adı tersane ve gemi yapımı ile birlikte anılğanında, bir meseleye diqqаt etmek kerek: Kefe’deki bütün gemi yapım faaliyetlerini doğrudan Qırım Hanlığına ait bağımsız tersane olarak tanıtmaq tarih bakımından doğru olmaz.
1475 senesinden soñ Kefe Osmanlı idaresinde edi. Liman ve sahil güvenligi, Osmanlı devletiniñ deniz siyaseti ile bağlı bulunа. Osmanlılar Qırım limanlarında gemi yapımı ve tamiri içün yerli ağaç, işçi ve başka malzemelerden faydalanğan.
Qırım yarımadası gemi yapımı içün gerekli bazı tabiiy kaynaklara saiptir. Sahil boyunca yerleşken limanlar, gemilerniñ tamiri, yükleme ve asker taşıma işlerine uygun edi. Lâkin gemi yapımı yalnız ağaç ve limanla bitmey. Usta gemi yapıcılar, teknik bilgi, donanım, işçi gücü ve devlet desteği de kerek edi.
Qırım Hanlığı ile Osmanlı devleti arasında deniz işlerinde yakın bağlar bulunğan. Osmanlı deniz kuvvetleri, hanlıq sahillerini düşman hücumlarından qorumaqda ve askerî seferlerde destek bermekte önemli rol oynadı.
Hanlığınıñ öz gemileri ve deniz ulaşımı
Qırım Hanlığı tamamen gemisiz bir devlet degil edi. Hanlıq ve onun ileri gelenleri deniz ve nehir gemilerinden faydalanğan. Gemiler ticaret, asker taşıma ve bazı askerî faaliyetler içün kullanıldı.
Araştırmalarda Qırım Tatar askerleriniñ 1545 senesinde Çerkesler üzerine yürütülgen seferde gemilerle taşılğanı belirtilе. 1617 ve 1638 senelerinde Safevîlere qarşı yürütülgen askerî faaliyetlerde de deniz ulaşımından faydalanılğanına dair bilgiler vardır.
Bu örnekler, Qırım Hanlığınıñ deniz ulaşımını askerî ve lojistik ihtiyaçlar içün kullana bildigini gösterе. Lâkin bu tür faaliyetler, hanlığın büyük ve sürekli bir donanmaya saип olğanını ispatlamay. Seferlerde gemi kullanmaq ile sürekli, merkezi ve büyük bir savaş filosuna saип olmaq arasında fark vardır.
Kadırgalar ve küçük gemiler
Qara teñizniñ tarihî denizciliginde kadırga gibi kürekle hareket etken gemiler önemli yer tutа. Kadırgalar asker ve yük taşımaq, kıyı boyunca hareket etmek ve bazı askerî görevleri yerine ketirmek içün kullanıla edi.
Kadırga türündeki gemiler, yelkenle birlikte kürek gücünden de faydalanğan. Bu özellik, rüzgârın uygun olmadıgı zamanlarda geminiñ hareket etmesine imkân bere. Lâkin her kadırganıñ aynı ölçüde ve aynı görevde olğanını düşünmek doğru degil. Gemi türleri dönem, liman ve ihtiyaçlara göre değişkenlik köstere.
Kırım sahillerinde küçük tekneler, kayıklar ve başka kıyı gemileri de kullanıldı. Bu gemiler balıqçılıq, kısa mesafeli ticaret, insan taşıma ve liman hizmetlerinde faydalı edi.
Deniz gücü ve hanlığınıñ askerî siyaseti
Qırım Hanlığınıñ askerî gücü esasen hareketli atlı ordusına dayanа. Bu ordu geniş bozkırlarda süratle hareket etme, düşman üzerine ani hücum yapma ve uzun mesafeleri aşma qabiliyetine saип edi.
Bu sebepten hanlığınıñ askerî stratejisinde deniz donanması, Osmanlı devletiniñ donanması gibi merkezî bir yer tutmadı. Qırım hanları için kara ordusınıñ gücü ve siyasî ittifaq ilişkileri daha önemli edi.
Buna rağmen deniz yolu hanlıq içün büyük fayda sağladı. Deniz yoluyla asker taşınması, kıyı bölgelerine ulaşım ve ticaretin sürdürülmesi mümkün edi. Osmanlı deniz kuvvetleri de Qırım sahillerini koruma ve Karadeniz’deki güç dengesini muhafaza etme bakımından etkili oldu.
Kefe gümrük defterleri ne añlata?
Kefe gümrük defterleri, liman tarihini yalnız savaşlar üzerinden degil, günlük ticaret üzerinden de araştırmağa imkân bere. Gemi kaptanlarınıñ adları, tüccarların kimlikleri, mallar ve gümrük borçları gibi bilgiler, limanın ekonomik hayatını ortaya çıqara.
Bu kayıtlar, Qara teñiz ticaretiniñ çeşitli topluluklar arasında yürütülgenini gösterе. Kefe’de Müslüman ve gayrimüslim tüccarlar, farklı bölgelerden kelgen gemi sahipleri ve ticaret aracılarının faaliyetleri bulunğan.
Liman ekonomisi yalnız gemilerden ibaret degil edi. Depolar, gümrük görevlileri, yük taşıyıcılar, zanaatkârlar ve pazarlarda çalışan insanlar da bu sistemniñ parçası edi. Gemi yapımı ve tamiri de bu geniş ekonomik çevre içinde yer alğan.
Unutılğan tarihniñ yeniden araştırılması
Kırım Hanlığınıñ deniz tarihini yeniden araştırmaq, hanlığı yalnız kara ordusı ile tanıtılğan bir devlet olaraq görmemek demektir. Qırım Tatarları deniz ticareti, ulaşım ve liman hayatı içinde de yer alğan.
Lâkin tarihî gerçeklik, bu deniz faaliyetlerini abartmadan anlatmayı gerektirе. Kefe Osmanlı hâkimiyetinde önemli bir liman ve denizcilik merkezi edi. Qırım Hanlığınıñ kendine ait gemileri bulunğan, ancak hanlığın deniz gücü sınırlı ve Osmanlı sistemiyle yakından bağlı edi.
Kefe tersanesi ve Qara teñiz filosı konusu, arşiv belgeleri, gümrük defterleri ve denizcilik araştırmaları üzerinden daha derin şekilde incelenmeye layıqtır. Bu araştırmalar Qırımnıñ tarihini yalnız atlı ordular ve han sarayları üzerinden degil, limanlar, gemiler, denizciler ve ticaret yolları üzerinden de tanımağa yardımcı olа.
Qırımnıñ denizlerdeki tarihi, unutılğan bir hikâye degil; arşivlerde ve bilimsel çalışmalarda yeniden açılmaqtа olğan bir tarih sahasıdır.

2. Türkçe
Kırım Hanlığı’nın Denizlerdeki Unutulmuş Gücü: Tersane-i Kefe ve Karadeniz Filosu
Kırım’ın denizcilik tarihi ve tersane kültürü üzerine arşiv incelemesi
Kırım’ın tarihi, çoğu zaman bozkır atlıları, han sarayları ve kara savaşları üzerinden anlatılıyor. Oysa Karadeniz’in kuzey kıyısında yer alan Kırım yarımadası, yüzyıllar boyunca deniz ticaretinin, liman faaliyetlerinin ve askerî ulaşımın önemli merkezlerinden biri oldu. Bu tarih içinde Kefe limanı, hem ticari hem de stratejik konumuyla öne çıktı.
Kırım Hanlığı’nın denizcilik geçmişi, bugüne kadar kara ordusu kadar geniş biçimde ele alınmadı. Hanlığın askerî gücü büyük ölçüde hareketli süvari birliklerine dayanıyordu. Ancak bu durum, Kırım hanlarının deniz ulaşımını ve limanların önemini göz ardı ettiği anlamına gelmiyor. Ticaretin devamı, askerlerin taşınması, kıyıların korunması ve Osmanlı Devleti ile yürütülen ortak faaliyetler deniz yollarını önemli kılıyordu.
Kefe’nin tarihini incelerken temel bir ayrım yapmak gerekiyor: Kırım Hanlığı’nın gemileri ve deniz ulaşımı vardı; ancak Kefe’deki tersane ve denizcilik faaliyetlerinin tamamını bağımsız bir Kırım Hanlığı donanmasına bağlamak tarihî açıdan doğru değil. Kefe, 1475 yılında Osmanlı hâkimiyetine geçti ve Osmanlı’nın Karadeniz’in kuzeyindeki önemli limanlarından biri hâline geldi. history-ejournal.cdu.edu.ua+1
Kefe: Karadeniz’in stratejik limanı
Eski kaynaklarda Caffa adıyla da geçen Kefe, Kırım’ın güneydoğu kıyısında bulunuyordu. Orta Çağ boyunca Ceneviz ticaret ağının önemli merkezlerinden biri olan şehir, Karadeniz’in kuzeyindeki bölgeler ile Anadolu, İstanbul ve Akdeniz arasında bağlantı kuruyordu.
Kefe’nin limanı, farklı coğrafyalardan gelen gemilerin yanaştığı, tüccarların mallarını pazarladığı ve deniz ulaşımının düzenlendiği bir merkezdi. Şehrin ekonomik önemi, yalnız Kırım’ın yerel ihtiyaçlarından kaynaklanmıyordu. Kefe, Karadeniz çevresindeki geniş ticaret ağının bir parçasıydı.
1475 yılında Osmanlı kuvvetlerinin Kefe’yi ele geçirmesi, limanın idarî ve askerî yapısında yeni bir dönemi başlattı. Şehir Osmanlı idaresine bağlandı ve bölgedeki ticaretin düzenlenmesinde önemli bir rol üstlendi.
Osmanlı yönetimi, Kefe’nin gümrük gelirlerini ve liman faaliyetlerini yakından takip etti. Bu döneme ait defterler, ticaretin nasıl yürütüldüğünü, gemilerin kimler tarafından işletildiğini ve limana hangi malların getirildiğini anlamak açısından değerli kaynaklar sunuyor.
Arşivlerin gösterdiği ticaret dünyası
Tarihçi Halil İnalcık’ın yayımladığı 1487–1490 yıllarına ait Kefe gümrük kayıtları, Karadeniz ticaretinin araştırılması bakımından önemli bir çalışmadır. Osmanlı arşivlerinde bulunan defter, gümrük borçlarını ve liman ticaretine ilişkin çeşitli bilgileri içeriyor.
Kayıtlarda gemi sahipleri, kaptanlar, tüccarlar ve taşınan mallar hakkında bilgiler bulunuyor. Bu belgeler, Kefe’nin yalnızca yerel bir liman olmadığını; farklı bölgelerden gelen ticaret insanlarının buluştuğu uluslararası bir merkez olduğunu ortaya koyuyor. belleten.gov.tr+1
Gümrük defterleri, denizcilik tarihini yalnız savaş ve seferler üzerinden değerlendirmek yerine günlük ekonomik faaliyetler üzerinden incelemeye imkân veriyor. Gemilerin limana gelişi, malların yüklenmesi, gümrük işlemleri ve ticari borçların kaydedilmesi, liman ekonomisinin nasıl işlediğini gösteriyor.
Kefe’deki ticari hayatın içinde farklı dinî ve toplumsal gruplardan tüccarlar bulunuyordu. Bu durum, Karadeniz ticaretinin çok katmanlı yapısını ve limanların farklı topluluklar arasında bağlantı kuran işlevini ortaya koyuyor.
Tersane-i Kefe ve gemi yapımı
Kefe’nin tersane kültürü üzerine konuşurken, tarihî belgelerin ortaya koyduğu sınırları göz önünde bulundurmak gerekiyor. Kefe, 1475’ten sonra Osmanlı idaresinde bulunduğu için limandaki gemi yapımı, tamir ve deniz güvenliği faaliyetleri Osmanlı denizcilik sistemiyle yakından ilişkiliydi.
Osmanlı yönetimi, Karadeniz kıyılarındaki limanları yalnız ticaret amacıyla değil, askerî ve lojistik ihtiyaçlar için de değerlendirdi. Gemilerin bakımının yapılması, kıyı güvenliğinin sağlanması ve askerlerin deniz yoluyla taşınması, limanların stratejik değerini artırdı.
Kırım yarımadası, gemi yapımında kullanılabilecek doğal kaynaklara sahipti. Bununla birlikte gemi inşası yalnız kereste teminiyle sınırlı değildi. Usta gemi yapımcıları, teknik bilgi, işçilik, donanım ve devlet desteği de gerekliydi.
Bu nedenle Kefe’deki denizcilik faaliyetlerini, tek bir tersaneden ibaret bir yapı olarak değil; liman, gemi yapımı, tamir, ticaret ve askerî ulaşımın birlikte yürütüldüğü geniş bir sistem olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Kırım Hanlığı’nın kendi gemileri
Kırım Hanlığı’nın denizcilik faaliyetleri, Osmanlı donanmasından ayrı bir başlık altında da incelenmelidir. Hanlığın kendine ait gemileri bulunuyordu. Bu gemiler ticaret, ulaşım ve askerî ihtiyaçlar için kullanılıyordu.
Araştırmalarda Kırım Tatar askerlerinin 1545 yılında Çerkesler üzerine düzenlenen sefer sırasında gemilerle taşındığı belirtiliyor. 1617 ve 1638 yıllarında Safevîlere karşı yürütülen askerî faaliyetlerde de deniz ulaşımından yararlanıldığına ilişkin bilgiler aktarılıyor. history-ejournal.cdu.edu.ua+1
Bu örnekler, deniz ulaşımının Kırım Hanlığı için yalnız ticari bir araç olmadığını gösteriyor. Gemi kullanımı, askerî birliklerin farklı bölgelere taşınmasına ve kara ordusunun hareket kabiliyetinin desteklenmesine katkı sağlıyordu.
Ancak asker taşımak için gemi kullanılması, hanlığın büyük ve sürekli bir savaş filosuna sahip olduğu anlamına gelmez. Kırım Hanlığı’nın deniz gücü, Osmanlı donanmasıyla karşılaştırıldığında sınırlıydı. Hanlığın askerî stratejisinde kara ordusu, özellikle hareketli süvari birlikleri, temel unsur olarak öne çıkıyordu.
Kadırgalar ve Karadeniz’de kullanılan gemiler
Karadeniz’in tarihî denizcilik kültüründe kadırgalar önemli bir yere sahipti. Kürek gücüyle hareket eden bu gemiler, asker ve yük taşımak, kıyı boyunca seyretmek ve bazı askerî görevleri yerine getirmek için kullanılıyordu.
Kadırgalar, yelken ve kürek sistemlerini birlikte kullanabilmeleri sayesinde farklı deniz koşullarında hareket edebiliyordu. Bununla birlikte tarih boyunca kullanılan bütün kadırgaların aynı büyüklükte veya aynı görevde olduğunu düşünmek doğru değildir. Gemi türleri, dönemin teknolojisine, limanın imkânlarına ve kullanım amacına göre değişiyordu.
Kırım kıyılarında küçük tekneler ve kayıklar da önemliydi. Bu araçlar balıkçılık, kısa mesafeli ticaret, insan taşımacılığı ve liman hizmetlerinde kullanılıyordu. Denizcilik faaliyetlerinin tamamı büyük savaş gemilerinden oluşmuyordu; küçük tekneler de kıyı ekonomisinin vazgeçilmez parçalarıydı.
Osmanlı deniz gücü ve Kırım’ın güvenliği
Osmanlı Devleti, 1475’ten sonra Kırım’ın önemli limanlarını kontrol ederek Karadeniz’in kuzeyindeki deniz güvenliğinde belirleyici bir konuma geldi. Kefe, bu sistemin önemli merkezlerinden biriydi.
Osmanlı deniz kuvvetleri, Kırım kıyılarının korunması, deniz ulaşımının güvenliği ve askerî seferlerin desteklenmesi açısından önemli görevler üstlendi. Kırım Hanlığı ile Osmanlı Devleti arasındaki siyasî ve askerî ilişkiler, denizcilik faaliyetlerine de yansıdı.
Kırım Hanlığı’nın deniz gücünü değerlendirirken bu ortaklık göz önünde bulundurulmalıdır. Hanlık kendi gemilerinden yararlanıyor, ancak geniş çaplı deniz güvenliği ve donanma faaliyetlerinde Osmanlı gücüne dayanıyordu.
Denizcilik tarihinin yeniden değerlendirilmesi
Kırım Hanlığı’nın denizcilik geçmişi, tarihî anlatılarda daha fazla yer almayı hak ediyor. Kefe limanı, gemi yapımı, ticaret kayıtları ve askerî ulaşım, Kırım’ın Karadeniz tarihindeki rolünü anlamak için önemli başlıklardır.
Arşiv belgeleri, Kefe’nin ticari hayatını ayrıntılı biçimde ortaya koyarken, gemi yapımı ve donanma faaliyetleri konusunda dikkatli yorum yapılmasını gerektiriyor. Kefe’nin Osmanlı idaresinde bulunması, tersane faaliyetlerinin de Osmanlı denizcilik sistemi içinde değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.
Kırım Hanlığı’nın denizlerdeki gücü sınırlı olsa da deniz ulaşımı hanlığın ekonomik ve askerî hayatında önemli bir işlev gördü. Gemiler ticaretin sürdürülmesine, askerlerin taşınmasına ve kıyı bölgeleriyle bağlantı kurulmasına yardımcı oldu.
Kefe’nin denizcilik tarihi, yalnız bir limanın geçmişi değildir. Bu tarih, Kırım Tatarlarının Karadeniz ticaretinde, deniz ulaşımında ve bölgesel siyasette üstlendiği rolün de bir parçasıdır.
Arşivlerdeki gümrük defterleri ve tarihî belgeler incelendikçe, Kırım’ın denizcilik geçmişine ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıkabilir. Kefe ve Karadeniz filosu, Kırım tarihinin daha kapsamlı ve dengeli biçimde anlatılması için önemli bir araştırma alanı olmaya devam ediyor.

3. English
The Forgotten Maritime Power of the Crimean Khanate: Kefe Shipbuilding and the Black Sea Fleet
An archival review of Crimea’s maritime history and shipbuilding traditions
Crimea’s history is often told through its steppe cavalry, khan’s courts and land campaigns. Yet the peninsula also occupied a strategic position at the heart of Black Sea trade. For centuries, its ports connected the northern Black Sea coast with Anatolia, Istanbul and wider Mediterranean commercial networks. Among these ports, Kefe—known in many historical sources as Caffa—held a particularly important place.
The maritime history of the Crimean Khanate deserves closer attention. The khanate’s military strength was primarily based on mobile cavalry, but this did not mean that its rulers ignored maritime transport or coastal trade. Ships were used to move goods and people, support military expeditions and maintain connections with neighbouring regions.
A crucial historical distinction must be made. The Crimean Khanate possessed vessels and made use of maritime transport, but Kefe’s shipbuilding and naval activities cannot all be described as the work of an independent Crimean Tatar state arsenal. Kefe came under Ottoman control in 1475 and subsequently became an important Ottoman port and administrative centre on the northern Black Sea. history-ejournal.cdu.edu.ua+1
Kefe: A strategic Black Sea port
Kefe, or Caffa, was situated on the southeastern coast of the Crimean Peninsula. During the medieval period, it developed as a major centre of Genoese commerce. Its location enabled merchants to connect the northern Black Sea with Anatolian ports, Istanbul and Mediterranean markets.
The port was more than a place where ships anchored and cargoes were exchanged. It was part of a wider commercial system involving merchants, shipowners, captains, customs officials, craftsmen and transport workers. Its economic importance extended beyond the immediate needs of Crimea.
In 1475, Ottoman forces captured Kefe. The city became part of the Ottoman administrative system and retained a significant role in trade and regional maritime affairs. Ottoman authorities monitored customs revenues and commercial activity, while the port’s strategic position made it valuable for the movement of goods and military personnel.
Kefe’s history therefore reflects the interaction of several political and commercial worlds: the earlier Genoese trading network, the Crimean Khanate, and the expanding Ottoman maritime system.
What the archival records reveal
One of the most valuable sources for the study of Kefe’s commercial life is the customs register covering 1487–1490, published by historian Halil İnalcık. The register records customs arrears and provides information about the port’s commercial activity.
Its entries include details about shipowners, captains, merchants and traded goods. Such records help historians reconstruct the movement of ships and commodities across the Black Sea. They also show that Kefe was not an isolated local market but a port connected to a much broader trading network. belleten.gov.tr+1
Customs registers offer a different perspective from chronicles focused on rulers and military campaigns. They reveal the everyday mechanisms of maritime commerce: ships arriving at the harbour, goods being unloaded, duties being assessed and merchants conducting business.
The port’s commercial world included people from different religious and social communities. Their participation illustrates the complex character of Black Sea trade and the role of ports as meeting points between regions and communities.
Kefe’s shipbuilding and maritime infrastructure
The subject of Kefe’s shipbuilding traditions requires careful interpretation. After 1475, the city was under Ottoman rule, and its maritime infrastructure operated within the wider Ottoman system. Ship construction, maintenance and coastal security were therefore closely connected to Ottoman naval and administrative interests.
The Ottoman authorities had strategic reasons to support maritime activity in Crimean ports. The region offered access to timber and other materials, while its location made it useful for commercial transport and military logistics.
Shipbuilding, however, required more than access to wood. Skilled craftsmen, technical knowledge, tools, labour and institutional support were also essential. A functioning shipbuilding centre depended on an interconnected system of resources and expertise.
Kefe’s maritime activities should consequently be understood as part of a broader port economy. Shipbuilding and repair were linked to customs administration, cargo handling, commercial shipping and the movement of military forces.
The Crimean Khanate’s own vessels
The Crimean Khanate was not entirely without ships. The khans and members of the ruling elite could own or commission maritime and river vessels, while boats were used for trade and transport.
Research on the Crimean Khanate’s fleet indicates that vessels played a role in military logistics. Crimean Tatar troops were reportedly transported by boat during a campaign against the Circassians in 1545. Maritime transport was also used in military operations against the Safavids in 1617 and 1638. history-ejournal.cdu.edu.ua+1
These examples demonstrate that ships could support the movement of troops and help the khanate operate beyond the limits of land routes. Maritime transport provided an additional means of connecting coastal regions and supporting military campaigns.
Nevertheless, the use of ships for troop transport should not be confused with the existence of a large, permanent naval force. The Crimean Khanate’s fleet was relatively limited in scale. Its military doctrine placed greater emphasis on mobile cavalry than on maintaining a powerful independent navy.
Galleys and smaller vessels in the Black Sea
Galleys were among the important vessel types used in the historical maritime world of the Black Sea. Powered by oars and, in many cases, supported by sails, they could carry soldiers and cargo and perform various coastal and military functions.
Their ability to move through periods of unfavourable wind made them useful for certain types of transport and naval operations. However, the term “galley” covered vessels that varied in size, design and purpose across different periods.
Smaller boats also played an essential role in Crimea’s maritime economy. Fishing vessels, harbour craft and coastal boats supported short-distance trade, passenger transport and everyday port services.
The maritime history of Crimea was therefore not limited to large warships. It included a wide range of vessels that served commercial, logistical and local needs.
Ottoman naval power and the security of Crimea
After the Ottoman conquest of Kefe in 1475, Ottoman naval power became a major factor in the security of the Crimean coast. The port formed part of the empire’s wider network of Black Sea maritime centres.
Ottoman ships and naval forces contributed to coastal defence, the protection of maritime routes and the support of military operations. The relationship between the Ottoman Empire and the Crimean Khanate had a direct impact on maritime affairs.
The khanate could use its own vessels for transport and trade, while broader naval security depended substantially on Ottoman resources and organisation. This relationship is essential to understanding the limits and capabilities of Crimean maritime power.
Reconsidering Crimea’s maritime history
The maritime history of the Crimean Khanate deserves a more prominent place in historical research. Kefe’s port, customs records, shipbuilding activities and the use of vessels for military transport all reveal important aspects of Crimea’s position in the Black Sea world.
The surviving evidence also calls for caution. Kefe’s shipbuilding and naval activities should not be presented as proof that the Crimean Khanate maintained a large independent fleet. The city’s status as an Ottoman port after 1475 means that its maritime infrastructure must be studied within the Ottoman administrative and naval framework.
The Crimean Khanate’s naval capacity was limited, but maritime transport remained important to its commercial and military life. Ships helped move goods and troops, connect coastal settlements and support the khanate’s relations with neighbouring powers.
Kefe’s history is not simply the story of a harbour. It is part of the broader history of Crimean Tatars, Black Sea commerce and the political relationships that shaped the region.
As customs registers and archival documents continue to be examined, they may reveal further details about the people, vessels and institutions involved in Crimea’s maritime past. The history of Kefe and the Black Sea fleet remains an important field for understanding Crimea beyond the familiar narrative of steppe cavalry and land warfare.

Kaynak ve doğrulama notları
Bu haber hazırlanırken başlıca şu bilimsel çalışmalar ve arşiv kaynakları esas alınmıştır:
- Serhii Kozlovskyy, “Shipbuilding and the Fleet of the Crimean Khanate in the 15–18th Centuries”, 2025. Kırım Hanlığı’nın gemileri, deniz ulaşımı ve Osmanlı deniz gücüyle ilişkileri üzerine araştırma. Araştırma makalesi
- Halil İnalcık, The Customs Register of Caffa, 1487–1490. Kefe limanının ticari faaliyetleri ve gümrük kayıtları üzerine temel kaynak. Belleten kitap tanıtımı
- Ensar Köse, “Kefe Limanı ve Karadeniz Ticareti (18. Yüzyılın İlk Yarısı)”, 2015. Kefe limanının Osmanlı dönemindeki ticari ve idarî yapısı üzerine çalışma. DergiPark makalesi


