GenelGüncelTürk Dünyası ve Qırım

Qırımtatarca ve Türkiye Türkçesinde Ortak ve Farklı Vakit Adları

KIRIM’IN SESİ GAZETESİ

Yayın konusu: Kırım Tatarcası ile Türkiye Türkçesinde Ortak ve Farklı Zaman Adları

1. KIRIM TATARCASI – ÇÖL ŞİVESİ

DİL VE KÜLTÜR ARAŞTIRMASI

Qırımtatarca ve Türkiye Türkçesinde Ortak ve Farklı Zaman Adları: Dilimizde Yaşayan Ortak Miras

Spot: Qırımtatarca ile Türkiye Türkçesi, aynı dil ailesinin tarihî ve kültürel bağlarla birbirine bağlı iki koludur. Saatlerden günlere, haftalardan aylara ve mevsimlerden yıllara kadar zaman bildiren sözlerde önemli benzerlikler bulunurken, bazı kelimeler ve özellikle ay adları tarihî ve coğrafi etkiler sebebiyle farklılaşmaktadır.

Eki Til, Bir Ortak Tamır

Til, bir halqın tarihini, yaşayışını, medeniyetini ve dünyanı nasıl añlağanını göstergen eñ müim kültür hazinesidir. Her tilde insanlarnıñ günlük yaşayışında sık-sık qullanğan sözleri bar. Zaman adları da bu sözlerniñ başında kele.

Qırımtatarca ile Türkiye Türkçesi arasında zaman bildiren sözler bakımından pek çok ortaklıq bar. Saat, dakika, saniye, yarım saat, bugün, yarın, hafta, ay, yıl ve mevsim gibi sözler bu ortak mirasımıznıñ bir parçasıdır.

Bu benzerlik tesadüf degil. İki til de Türk til ailesiniñ Oğuz ve Qıpçaq dünyası içinde tarih boyunca gelişken zengin bir til mirasına bağlıdır. Qırımtatarca, Qıpçaq temelli özelliklerniñ yanı sıra Oğuz til özelliklerini de taşığan mürekkep bir Türk tilidir.

Türkiye Türkçesi ile Qırımtatarcanıñ söz varlığında ortak unsurlarnıñ bulunması, tarih boyunca devam etken kültürel ve sosyal münasebetlerniñ de bir neticesidir.

Saat ve Vaqıt Bildirgen Sözler

Saat, insan yaşayışını düzenlegen en esaslı zaman ölçülerinden biridir. Qırımtatarca ve Türkiye Türkçesinde saat sözü aynı şekilde qullanılır.

Yarım saat, dakika ve saniye sözleri de iki tilde birbirine çok yaqındır. Saat kaç? sorusu da aynı şekilde anlaşılır.

Meselâ:

Saat kaç? – Saat kaç?

Yedi buçuk – Yedi buçuk.

On ikiye beş dakika var – On ikiye beş dakika var.

Saatim doğru – Saatim doğru.

Saatim bozuldı – Saatim bozuldu.

Saatimi qurmağa unuttım – Saatimi kurmayı unuttum.

Bu örnekler iki til arasında günlük yaşayışta ne qadar büyük bir anlaşma imkânı olduğunu gösterir.

Saat ifadelerinde kullanılan bazı sözler de benzerlik gösterir. Bir saatte, bir saatten sonra, saat üçe doğru ve saat dokuzda gibi ifadeler zamanın belirli bir noktasını veya süresini bildirir.

Saatin parçalarını anlatan yelkovan ve akrep gibi kelimeler de günlük dilde önemli yer tutar. Saatin yelkovanı, saatin akrebi ve saatin geri kalması gibi ifadeler zaman ölçümünün günlük konuşmadaki örnekleridir.

Gün, Gece ve Sabah Sözleri

Günlük zaman dilimlerini anlatan sözlerde de önemli ortaklıklar vardır.

Sabah, öğle, akşam ve gece insan yaşayışının temel zaman bölümleridir. Qırımtatarca ile Türkiye Türkçesinde bu sözlerin çoğu aynıdır veya çok yakın biçimde kullanılır.

Sabah, güne başlanılan zamanı ifade eder. Öğle, günün ortalarına rastlayan zaman dilimidir. Akşam, gündüzün sona yaklaşmasını ve gecenin başlamasını anlatır. Gece ise güneş battıktan sonraki karanlık zaman dilimini ifade eder.

Kaynak metinde şu kullanımlar yer almaktadır:

Tañ – Tan.

Saba – Sabah.

Uyle – Öğle.

Aqşam – Akşam.

Gedce – Gece.

Kun’düz – Gündüz.

Burada önemli bir husus vardır. Kaynakta verilen bazı kelimelerin yazımı, eski transkripsiyon özellikleri veya farklı yazım işaretleri taşıyabilir. Bu sebeple bunların tamamını günümüzdeki standart yazımla aynı kabul etmek doğru değildir.

Özellikle Çöl şivesinde kullanılan biçimler, diğer Qırımtatar ağızlarındaki kullanımlarla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.

Gün Adları ve Hafta

Hafta, yedi günlük zaman dilimidir. Hafta sözü iki dilde de ortaktır.

Haftanın günlerini anlatan kelimelerin bir bölümü de Türkiye Türkçesiyle aynıdır veya çok yakın ses özelliklerine sahiptir.

Pazartesi, salı, çarşamba, cuma ve cumartesi gibi gün adları günlük konuşmada kolayca anlaşılabilir.

Qırımtatarca ile Türkiye Türkçesinde gün adlarının kullanımı, ortak Türkçe kelime hazinesinin yanında tarihî ve kültürel temasların da izlerini taşır.

Gün adları yalnızca takvim bilgisi değildir. İnsanların çalışma düzenini, ibadetlerini, pazar alışverişini, aile buluşmalarını ve toplumsal etkinliklerini de belirler.

Örneğin cuma günü, Müslüman toplumlarda özel bir yere sahiptir. Bu sebeple cuma sözünün kültürel anlamı yalnızca haftanın bir gününü ifade etmekle sınırlı değildir.

Bugün, Yarın ve Dün

Zamanı anlatan en temel kelimelerden bazıları bugün, yarın ve dün sözleridir.

Bugün, içinde bulunulan günü anlatır. Yarın, bugünden sonraki günü; dün ise geçmişte kalan günü ifade eder.

Kaynak metinde bugün ve yarın biçimleri ortak kelimeler olarak verilmiştir. Dün için ise tünevin ve geçen yıl için bıltır gibi farklı kullanımlar aktarılmıştır.

Bu kelimeler, bölgesel ve tarihî söz varlığının araştırılması bakımından önemlidir.

Günlük konuşmada zaman zarfları, bir olayın ne zaman gerçekleştiğini anlatır. Bugün geldim, yarın geleceğim, dün görüştüm ve geçen hafta yola çıktım gibi cümleler bu kullanıma örnektir.

Ay Adları ve Tarihî Etkiler

Qırımtatarca ile Türkiye Türkçesi arasındaki en dikkat çekici farklılıklardan biri ay adlarında görülür.

Türkiye Türkçesinde ocak, şubat, nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim, kasım ve aralık gibi ay adları kullanılır. Mart ise iki dilde de ortak biçimde karşımıza çıkar.

Qırımtatarca söz varlığında ise Rusçanın etkisiyle gelişen veya Rusça biçimlere yakın kullanılan ay adları tarihî kaynaklarda yer alır.

Bunlar:

Yanvar – Ocak.

Fevral – Şubat.

Mart – Mart.

Aprel – Nisan.

Mayıs – Mayıs.

İyun – Haziran.

Iyul – Temmuz.

Avgust – Ağustos.

Sentyabr – Eylül.

Oktyabr – Ekim.

Noyabr – Kasım.

Dekabr – Aralık.

Bu farklılığın anlaşılması için Kırım’ın tarihine bakmak gerekir.

Kırım, yüzyıllar boyunca farklı devletlerin, medeniyetlerin ve kültürlerin etkisi altında kalmıştır. Kırım Hanlığı döneminde Türkçe ve İslam kültürü önemli bir yere sahipti. Daha sonraki Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği dönemlerinde ise Rusça, eğitim, idare ve günlük hayat üzerinde güçlü bir etki oluşturdu.

Bu tarihî süreç, yalnızca ay adlarında değil, günlük hayatta kullanılan birçok kelimede de kendisini göstermiştir.

Ancak bütün Qırımtatarların her dönemde ve her bölgede aynı ay adlarını kullandığını söylemek doğru değildir. Kullanım, eğitim dili, yaşanılan bölge, kuşak ve konuşma alışkanlıklarına göre değişebilir.

Mevsimler ve Yıl Kavramı

Mevsim adları bakımından da ortaklıklar dikkat çekmektedir.

Yaz, kış ve bahar gibi kelimeler Türk dünyasının geniş bir bölümünde anlaşılır. Sonbahar için kullanılan kelimeler ise ağızlara ve yazı diline göre değişebilir.

Bir yıl dört mevsimden oluşur. İlkbahar doğanın canlanmasını, yaz sıcak günleri, sonbahar hasat ve yaprak dökümünü, kış ise soğuk dönemi ifade eder.

Yıl ve sene kelimeleri de Türkiye Türkçesinde eş anlamlı olarak kullanılır. Qırımtatarca kaynaklarda da yıl ve sene biçimleri görülmektedir.

Bu yıl, geçen yıl, gelecek yıl, her yıl, yıldan yıla ve yılın ilk yarısı gibi ifadeler iki dil arasında anlam bakımından büyük ölçüde ortaktır.

Zamanı Anlatan Diğer Sözler

Zaman yalnızca saat ve takvimle ölçülmez. İnsanlar olayların hızını, süresini ve gerçekleşme sırasını anlatmak için farklı kelimeler kullanır.

Şimdi, tez, acele, geç, erken, müddet ve vakıt gibi kelimeler bu gruba girer.

Ne zaman? sorusu, bir olayın gerçekleşeceği veya gerçekleştiği zamanı öğrenmek için kullanılır.

Vaktinde gelmek, geç kalmak, erken kalkmak, bir müddet beklemek ve hemen gitmek gibi ifadeler günlük konuşmanın önemli parçalarıdır.

Kaynak metinde geçen bazı biçimler, günümüzdeki standart yazım ve telaffuzdan farklı olabilir. Bu sebeple eski kaynaklardaki biçimlerin yeni yazı diline aktarılması sırasında dikkatli olunmalıdır.

Dilimizi Araştırmak Geleceğe Miras Bırakmaktır

Qırımtatarca ile Türkiye Türkçesi arasında zaman adları bakımından görülen ortaklıklar, iki dilin tarihî bağlarını ortaya koymaktadır.

Farklılıklar ise Qırım Tatar halkının yaşadığı tarihî tecrübelerin ve coğrafi temasların dil üzerindeki izlerini göstermektedir.

Dil araştırmaları yalnızca kelimelerin karşılığını bulmak değildir. Bir kelimenin nereden geldiğini, nasıl değiştiğini, hangi bölgede kullanıldığını ve halkın yaşayışında nasıl bir yer tuttuğunu da anlamaktır.

Özellikle Qırımtatarca gibi tarih boyunca farklı siyasi ve kültürel şartlardan geçmiş dillerin söz varlığını kayıt altına almak büyük önem taşır.

Genç nesillerin kendi ana dillerindeki zaman adlarını, deyimleri, atasözlerini ve günlük konuşma biçimlerini öğrenmesi, dilin geleceği açısından değerlidir.

Qırım Tatar halkının dili, yalnızca geçmişten kalan bir hatıra değildir. Bugün konuşulması, öğretilmesi, yazılması ve gelecek nesillere aktarılması gereken canlı bir kültür mirasıdır.

Kırım’ın Sesi Gazetesi olarak dilimizin kelimelerini, tarihî gelişimini ve Türkiye Türkçesiyle ortak yönlerini araştırmak; bu mirası gelecek kuşaklara ulaştırmak kültürel yayıncılığın önemli görevlerinden biridir.

ortak zaman adları
ortak zaman adları

2. TÜRKİYE TÜRKÇESİ

DİL VE KÜLTÜR HABERİ

Kırım Tatarcası ile Türkiye Türkçesinde Zaman Adları: Ortak Kelimeler ve Tarihî Farklılıklar

Spot: Kırım Tatarcası ve Türkiye Türkçesi, ortak Türk dili mirasının önemli temsilcileridir. Günlük yaşamın vazgeçilmez unsurları olan saat, gün, hafta, ay ve yıl adlarında iki dil arasında dikkat çekici benzerlikler bulunmaktadır. Özellikle ay adlarında görülen farklılıklar ise Kırım’ın tarihî ve kültürel geçmişine ışık tutmaktadır.

Dillerin Ortak Hafızasında Zaman Kavramı

Diller, toplumların geçmişini ve kültürel birikimini taşıyan en önemli unsurlar arasındadır. Bir toplumun günlük yaşamını nasıl düzenlediği, zamanı nasıl ölçtüğü ve olayları nasıl tanımladığı, kullandığı kelimelere de yansır.

Türk dilleri arasında yapılan karşılaştırmalar, ortak kelime hazinesinin yanı sıra tarih boyunca meydana gelen değişimleri de ortaya koymaktadır. Kırım Tatarcası ile Türkiye Türkçesi bu açıdan dikkat çekici örnekler sunmaktadır.

Her iki dilde de saat, dakika, saniye, gün, gece, sabah, öğle, akşam, hafta, ay ve yıl gibi temel zaman kavramları bulunmaktadır. Bu kelimelerin önemli bir bölümü aynı veya benzer biçimde kullanılmaktadır.

Ancak ortak kelimelerin bulunması, iki dilin bütün özelliklerinin aynı olduğu anlamına gelmez. Ses yapısı, kelime türetme biçimleri, yazım ve günlük kullanım bakımından farklılıklar da bulunmaktadır.

Saat, Dakika ve Saniye: Günlük Hayatın Ortak Kelimeleri

Zamanı ölçmenin en yaygın araçlarından biri saattir. Kırım Tatarcasında ve Türkiye Türkçesinde saat kelimesi ortak biçimde kullanılmaktadır.

Yarım saat, dakika ve saniye ifadeleri de iki dil arasında kolaylıkla anlaşılabilen kelimelerdir.

Günlük konuşmada kullanılan bazı örnekler şöyledir:

  • Saat kaç?
  • Yedi buçuk.
  • On ikiye beş dakika var.
  • Saatim doğru.
  • Saatim bozuldu.
  • Saatimi kurmayı unuttum.
  • Saatiniz iki dakika ileri gidiyor.
  • Saatim üç dakika geri kalıyor.

Bu örnekler, günlük yaşamın temel ihtiyaçlarının iki dilde benzer kelimelerle karşılandığını göstermektedir.

Saat ifadelerinde kullanılan ileri gitmek, geri kalmak, durmak ve kurmak gibi fiiller de zaman ölçümüyle ilgili ortak anlatım biçimlerini ortaya koymaktadır.

Saatin yelkovanı ve akrebi gibi bölümlerini anlatan kelimeler de bu alandaki söz varlığının önemli parçalarıdır.

Sabah, Öğle, Akşam ve Gece

Günün bölümlerini ifade eden kelimeler, iki dil arasındaki yakınlığın açıkça görüldüğü alanlardan biridir.

Sabah, öğle, akşam, gece ve gündüz kelimeleri Türkiye Türkçesinde yaygın biçimde kullanılmaktadır. Kırım Tatarcasında da bu kavramların karşılıkları bulunmaktadır.

Kırım Tatarcasıyla ilgili kaynak metinde şu biçimlere yer verilmektedir:

  • Tañ: Tan veya şafak.
  • Saba: Sabah.
  • Uyle: Öğle.
  • Aqşam: Akşam.
  • Gedce: Gece.
  • Kun’düz: Gündüz.

Buradaki yazımlar, kaynakta kullanılan transkripsiyon biçimlerini yansıtmaktadır. Günümüzdeki Kırım Tatar Latin alfabesine aktarılırken yazım ve ses karşılıklarının ayrıca kontrol edilmesi gerekmektedir.

Sabahın erken saatleri, öğle vakti ve akşamın başlangıcı gibi ifadeler, insanların günlük faaliyetlerini belirleyen zaman dilimleridir.

Bu kelimeler yalnızca günlük konuşmada değil, atasözlerinde, halk edebiyatında, türkülerde ve geleneksel anlatılarda da önemli yer tutmaktadır.

Haftanın Günleri ve Toplumsal Yaşam

Hafta kavramı, yedi günlük zaman düzenini ifade eder. Kırım Tatarcası ile Türkiye Türkçesinde hafta kelimesi ortaktır.

Haftanın günleri de büyük ölçüde benzer biçimlerde anlaşılmaktadır. Pazartesi, salı, çarşamba, cuma ve cumartesi gibi adlar, iki toplumun günlük iletişiminde ortaklık oluşturmaktadır.

Gün adlarının toplumsal hayattaki yeri yalnızca takvimle sınırlı değildir. Çalışma hayatı, eğitim, pazar alışverişi, aile ziyaretleri ve dinî faaliyetler haftanın günlerine göre düzenlenmektedir.

Özellikle cuma günü, İslam kültüründe önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle cuma kelimesi, hem takvimdeki bir günü hem de dinî ve toplumsal bir geleneği temsil eder.

Kırım Tatar toplumunun tarihî ve kültürel yaşamında da haftalık düzenin önemli bir yeri vardır.

Bugün, Yarın ve Dün: Zamanın Günlük Anlatımı

Zamanı ifade eden en temel kelimelerden üçü bugün, yarın ve dün kavramlarıdır.

Bugün içinde bulunulan günü, yarın sonraki günü, dün ise geçmişte kalan günü anlatır.

Kırım Tatarcası kaynak metninde bugün ve yarın kelimeleri Türkiye Türkçesiyle ortak gösterilmektedir. Dün için ise tünevin biçimi aktarılmaktadır.

Bu örnek, söz varlığının yalnızca ortak kelimelerden oluşmadığını, bölgesel ve tarihî farklılıkların da dilin önemli bir parçası olduğunu göstermektedir.

Zaman zarfları, konuşmada olayların sırasını ve gerçekleşme zamanını belirler. Bugün çalışıyorum, yarın geleceğim, dün görüştük ve geçen hafta seyahat ettim gibi cümleler günlük iletişimin temel örnekleridir.

Ay Adları Arasındaki Farklılıklar

Kırım Tatarcası ile Türkiye Türkçesi arasındaki en dikkat çekici farklılıklardan biri ay adlarında görülmektedir.

Türkiye Türkçesinde ocak, şubat, mart, nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim, kasım ve aralık adları kullanılmaktadır.

Kırım Tatarcasının bazı tarihî ve bölgesel kullanımlarında ise Rusça biçimlerin etkisiyle oluşan ay adlarına rastlanmaktadır.

Kaynakta verilen karşılıklar şöyledir:

Kırım Tatarcası kaynak biçimiTürkiye Türkçesi
YanvarOcak
FevralŞubat
MartMart
AprelNisan
MayısMayıs
İyunHaziran
IyulTemmuz
AvgustAğustos
SentyabrEylül
OktyabrEkim
NoyabrKasım
DekabrAralık

Bu farklılıkların temelinde Kırım’ın tarihî gelişimi ve farklı yönetim dönemlerinde yaşadığı kültürel temaslar bulunmaktadır.

Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği dönemlerinde Rusçanın idari, eğitimsel ve toplumsal etkisi artmıştır. Bu etki, Kırım Tatarcasının söz varlığında da kendisini göstermiştir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapılmalıdır. Kırım Tatarcasındaki bütün ay adlarının her bölgede ve her dönemde aynı şekilde kullanıldığı söylenemez. Kırım Tatarcasının farklı ağızları, kuşakları ve yazı dili tercihleri arasında değişiklikler görülebilir.

Bu nedenle ay adları incelenirken tarihî belgeler, sözlükler ve güncel yazı dili kaynakları birlikte değerlendirilmelidir.

Mevsim Adları ve Yıl Kavramı

Mevsim adları, doğanın değişimini ve insan yaşamının yıl içindeki düzenini anlatır.

İlkbahar, yaz, sonbahar ve kış, dört temel mevsimdir. Kırım Tatarcası kaynak metninde yaz, bahar, kuzgüz ve kış gibi biçimler aktarılmaktadır.

Yıl ve sene kelimeleri de iki dil arasında önemli ortaklıklardan biridir.

Bu yıl, geçen yıl, gelecek yıl, her yıl ve yıldan yıla gibi ifadeler, zamanın uzun dönemli anlatımını sağlar.

Yıldönümü, yılın ilk yarısı, bütün yıl ve birkaç yıl önce gibi sözler de günlük konuşmanın yanında resmî yazışmalarda ve haber dilinde kullanılmaktadır.

Kırım Tatar toplumunun geleneksel yaşamında mevsimlerin özel bir yeri vardır. Tarım, hayvancılık, yaylacılık, hasat ve toplumsal etkinlikler doğanın mevsimsel döngüsüyle bağlantılıdır.

Erken, Geç, Şimdi ve Acele

Zaman kavramı yalnızca takvim ve saatle sınırlı değildir. Bir olayın erken veya geç gerçekleşmesi, ne kadar süreceği ve hangi hızda yapılacağı da zaman ifadeleriyle anlatılır.

Şimdi, erken, geç, acele, hemen ve müddet gibi kelimeler bu grupta değerlendirilir.

Kaynak metinde yer alan bazı ifadeler şöyledir:

  • Ne vakit?
  • Kaçan?
  • Şimdi.
  • Tez.
  • Acele.
  • Geç.
  • Vaktinde.
  • Bir müddet.
  • Hiçbir vakit.

Bu kelimelerin bir kısmı ortak, bir kısmı ise ses ve kullanım bakımından farklıdır.

Özellikle kaçan biçimi, Kırım Tatarcasında ne zaman anlamıyla verilen örneklerden biridir. Bu tür kelimeler, iki dilin günlük konuşma özelliklerini karşılaştırmak açısından önemlidir.

Dil Araştırmaları Kültürel Hafızayı Koruyor

Kırım Tatarcası ile Türkiye Türkçesi arasındaki zaman adlarının karşılaştırılması, Türk dünyasının ortak dil mirasını anlamaya yardımcı olmaktadır.

Ortak kelimeler, tarihî bağların ve dil akrabalığının izlerini taşırken farklı kelimeler, toplumların yaşadığı coğrafi ve siyasi süreçleri yansıtmaktadır.

Kırım Tatarcasının özellikle 1944 sürgünü sonrasında yaşadığı toplumsal ve kültürel kırılmalar, dilin korunması ve gelecek nesillere aktarılması konusunu daha da önemli hâle getirmiştir.

Bir dilin yaşaması için yalnızca sözlüklerde bulunması yeterli değildir. O dilin aile içinde konuşulması, çocuklara öğretilmesi, kitaplarda ve gazetelerde kullanılması gerekir.

Bu nedenle Kırım Tatarcasının günlük kelimelerinin, ağız özelliklerinin ve tarihî söz varlığının kayıt altına alınması büyük önem taşımaktadır.

Kırım’ın Sesi Gazetesi, dil ve kültür araştırmalarına yer vererek Kırım Tatar halkının ortak hafızasının korunmasına katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Zaman adları üzerine yapılan bu karşılaştırma da iki dil arasındaki ortaklıkları ve farklılıkları görünür hâle getiren önemli bir kültür çalışmasıdır.

qırım tatarca vakitler
qırım tatarca vakitler

3. ENGLISH

LANGUAGE AND CULTURAL HERITAGE

Common and Different Expressions of Time in Crimean Tatar and Turkish

Introduction: Crimean Tatar and Turkish share a rich linguistic heritage rooted in the Turkic language family. Their vocabulary contains many similarities in expressions relating to hours, minutes, days, weeks, months and seasons. However, historical, geographical and cultural developments have also created noticeable differences, particularly in the names of the months.

Two Languages with Shared Historical Roots

Language is one of the most important elements of cultural identity. It carries the history, traditions, experiences and collective memory of a community from one generation to another.

Comparing related languages helps us understand both their shared origins and the changes they have experienced over time.

Crimean Tatar and Turkish provide an interesting example of this relationship. Both languages belong to the Turkic language family, although they have developed within different linguistic, geographical and historical environments.

Crimean Tatar is generally classified within the Kipchak group of Turkic languages, with significant Oghuz influences. Turkish belongs to the Oghuz branch.

Despite these differences, the two languages share numerous words and expressions, especially in everyday communication.

Expressions of time are particularly interesting because they are used in almost every aspect of daily life.

Hours, Minutes and Seconds

Time measurement is an essential part of modern society. People use clocks to organize their work, education, travel and social activities.

The words for basic units of time are remarkably similar in Crimean Tatar and Turkish.

The following examples illustrate this relationship:

  • Saat – Hour or clock.
  • Yarım saat – Half an hour.
  • Dakika – Minute.
  • Saniye – Second.

Questions about time are also easily recognizable across the two languages.

For example, asking what time it is follows a very similar structure in both languages.

Expressions such as seven thirty, five minutes to twelve, my clock is correct and my watch is broken demonstrate the close relationship between their everyday vocabulary.

Other expressions describe whether a clock is running fast or slow, whether it has stopped or whether it needs to be adjusted.

These similarities show how closely connected the two languages remain in practical communication.

Morning, Noon, Evening and Night

Another important area of shared vocabulary concerns the different periods of the day.

Morning, noon, evening, night and daytime are fundamental concepts in both languages.

The source material provides several Crimean Tatar forms:

  • Tañ – Dawn or early morning.
  • Saba – Morning.
  • Uyle – Noon.
  • Aqşam – Evening.
  • Gedce – Night.
  • Kun’düz – Daytime.

These forms are presented according to the transcription used in the supplied linguistic material. Their spelling should be checked against contemporary Crimean Tatar Latin orthography before being treated as standardized forms.

The expressions associated with different periods of the day are important in everyday communication.

People use them to arrange meetings, describe daily routines and explain when particular events take place.

They also appear frequently in folk songs, traditional stories, proverbs and other forms of oral literature.

Days of the Week

The week is another area in which the two languages share important similarities.

The word for week is common to both languages, and many weekday names are also familiar to speakers of Turkish and Crimean Tatar.

Monday, Tuesday, Wednesday, Friday and Saturday are examples of weekday names that demonstrate this linguistic relationship.

Weekdays are not merely calendar terms. They are connected with social organization, employment, education, religious practices and family life.

Friday, in particular, has a special cultural and religious significance in Muslim communities.

For Crimean Tatars, as for many other Muslim communities, Friday has traditionally been an important day for communal religious activities.

This illustrates how language and cultural traditions influence each other.

Today, Tomorrow and Yesterday

Words referring to the present and the immediate past or future are among the most frequently used expressions in any language.

Today refers to the current day, tomorrow to the following day and yesterday to the day before.

The supplied Crimean Tatar material identifies today and tomorrow as forms shared with Turkish. It also records the form tünevin for yesterday.

Another expression in the source is bıltır, meaning last year.

Such examples demonstrate that not every time expression is identical, even when the languages share a large amount of vocabulary.

Time adverbs help speakers establish the sequence of events.

Expressions such as today I am working, tomorrow I will arrive, yesterday we met and last week we travelled are essential to ordinary conversation.

Month Names: A Significant Historical Difference

One of the most noticeable differences between Crimean Tatar and Turkish appears in the names of the months.

Modern Turkish uses the following names:

January, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November and December have the Turkish equivalents Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım and Aralık.

The supplied Crimean Tatar material records forms influenced by Russian usage:

Crimean Tatar source formTurkish equivalent
YanvarOcak
FevralŞubat
MartMart
AprelNisan
MayısMayıs
İyunHaziran
IyulTemmuz
AvgustAğustos
SentyabrEylül
OktyabrEkim
NoyabrKasım
DekabrAralık

The differences are particularly interesting because they reflect the historical circumstances of Crimea.

For centuries, Crimea has been a meeting point of different cultures, political systems and linguistic traditions.

The Crimean Khanate played a central role in the history of the Crimean Tatar people. Turkish, Islamic and broader Turkic cultural influences shaped the region’s linguistic environment.

Later, under the Russian Empire and the Soviet Union, Russian became increasingly influential in administration, education and public life.

This influence affected the vocabulary used by Crimean Tatars, including expressions relating to the calendar.

Nevertheless, it would be inaccurate to assume that all Crimean Tatars have always used exactly the same month names. Regional speech, generational differences, educational background and changing writing conventions have all influenced usage.

Historical forms should therefore be distinguished from contemporary standardized Crimean Tatar spelling.

Seasons and the Concept of a Year

Seasonal vocabulary also reveals important similarities.

Spring, summer, autumn and winter describe the four major periods of the annual natural cycle.

The supplied material includes forms corresponding to summer, spring, autumn and winter.

The words for year and expressions such as this year, last year, next year and every year are also important parts of the shared vocabulary.

Expressions relating to the first half of the year, the entire year and year after year are used in both languages.

Seasons have particular importance in traditional Crimean Tatar life.

Agriculture, livestock farming, harvesting and many community activities have historically been connected with seasonal changes.

Consequently, seasonal vocabulary is not simply a matter of grammar. It also reflects the traditional relationship between people and their environment.

Expressions Describing Speed and Duration

Time can also be described through expressions relating to speed, delay and duration.

Words such as now, early, late, quickly, immediately and duration are essential in everyday conversation.

The supplied material includes several expressions that correspond to these meanings.

It also records the use of kaçan as an expression meaning when, alongside other forms of asking about time.

These examples demonstrate how closely related languages can preserve different expressions for the same everyday concept.

Such differences are particularly valuable for comparative linguistic research.

Preserving Crimean Tatar as a Living Language

The comparison of time expressions in Crimean Tatar and Turkish provides an opportunity to explore the linguistic relationship between two closely connected Turkic languages.

Their shared vocabulary reflects historical and cultural connections, while their differences reveal the influence of different geographical and political environments.

For the Crimean Tatar people, preserving their language has a special importance.

The deportation of 18 May 1944 profoundly affected Crimean Tatar society. Families were separated, communities were displaced and opportunities to maintain cultural traditions were severely restricted.

The consequences extended beyond everyday life and affected language transmission, education and cultural continuity.

Today, documenting Crimean Tatar vocabulary, regional expressions and historical linguistic forms is an important part of cultural preservation.

Young generations need opportunities to learn their ancestral language, read it, write it and use it in modern communication.

Newspapers, educational materials, digital archives and cultural publications can all contribute to this effort.

Crimean Tatar should not be treated merely as a language of historical memory. It is a living language that deserves to remain part of everyday life.

By examining ordinary words such as hour, day, month and year, researchers can uncover a much wider story about identity, history and cultural continuity.

The comparison of Crimean Tatar and Turkish time expressions is therefore more than a linguistic exercise. It is also a contribution to understanding and preserving the shared heritage of the Turkic world.

Kırım'ın Sesi Gazetesi

27 Şubat 2015 Tarihinde hizmet bermege başlağan www.kiriminsesigazetesi.com maqsadı akkında açıklama yapqan Mustafa Sarıkamış İsmail Bey Gaspıralı’nıñ bu büyük mirasına sahip çıqmaq ve onun emellerini yaşatmaqtır. Qırımtatar Türkleriniñ ananevî, körenek, ürf, adet kibi yaşamlarında ne bar ise objektif şekilde Dünya cemiyetine taqdim etilmektir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Pin It on Pinterest