Keçmişniñ Manevî Tişizigi: 1927 Zelzelesi Alupka Camisiniñ Avazını Nasıl Susturdı?
ALUPQADA TARİHÎ CAMİ 1927 SİLZİLESİNİÑ ACI HATIRASINI SAQLAY
ALUPQA – Bir zamanlar Alupqada yaşayan Qırım Tatarlarınıñ ibadet ve cemaat merkezi olğan tarihî cami, 1927 senesinde vücuda kelgen böyük Qırım zelzelesinden soñ ağır zarar körgen edi.
1927 senesi Qırım tarihinde en feci afetlerden biri olaraq hatırlana. Bu büyük zelzele yalnız Alupqanı degil, Yalta ve etrafındaki pek çok tarihî bina ve medeniyet yadigârlarını da tesiri altına aldı. O devirde Qara Deñizde meydanğa kelgen tsunami ve deñiz tübinden yükselgen alevler şahidler tarafından qayd etilip, tabiiy afettiñ en diqqatge lâyıq hadiseleri arasında yer aldı.
Malümatlarğa köre, Alupqadaki Qırım Tatar camisı da bu büyük zelzele esnasında ağır zarar körip, ibadet içün qapatıldı. Mahalliy rivayetlerniñ bazıları caminiñ zelzeleden soñ tamamile yıqılğanını bildirse de, bugünki akademik menbalarda yapınıñ doğrudan-doğru tamamen yıqılğanına dair tafsilâtlı resmiy vesiqalar tapılmay.
Buna baqmadan, 1927 zelzelesi Alupqadaki Müslüman Qırım Tatar mirasına derin izler qaldırdı. Tarihî caminiñ başına kelgen bu faciâ, Qırım Tatar halkınıñ asırlıq diniy ve medeniy mirasınıñ qarşılaşqan müşkül devirlerini hatırlatqan mühim bir tarih sahifesidir.
- Qırım Tatarlarınıñ ibadet, medeniyet ve cemaat hayatında mühim yer tutqan Alupqa camisı bugün de milliy hatıranıñ ayrılmaz bir parçası olaraq yâd etile.
- Keçmişniñ Manevî Tişizigi: 1927 Zelzelesi Alupka Camisiniñ Avazını Nasıl Susturdı?
- Deñiz Alevlendi, Topraq Sarsıldı: Alupka Camisiniñ Yaralı Tarihı
- Alupka’nıñ Mahzun Mirası: Yüz Yıllık Zelzeleniñ Silinmez İzleri
Edebiy Teşbihler
- Zelzele Tasviri: “1927 senesiniñ o deşşetli künlerinde, Qara deñiz ğadapqa kelgen bir canavar kibi kükredi. Deñiz tübünden köklerge yükselgen alevler, tabiatnıñ Qırım toprağına qarşı açqan qıyâmet cengini añdıra edi.”
- Caminin Yıkılışı/Hasarı: “Asırlarca müminlerniñ duasını bağrına basqan Alupka camisi, topraqnıñ bu deşşetli öfkesi qarşısında tiz çökti. Minaresi, yaralanğan bir asker kibi yerge quladı; sükûtqa dalğan divarları ise keçmişniñ mahzun birer feryadı olaraq qaldı.”
Alupka Camisiniñ Son Durumu
1927 zelzelesinden soñ ağır zarar körip ibadetke qapatılğan tarihî Alupka camisiniñ yerinde, Sovet devrinde yaşanan deñişmelerden sebep özgün binası tamamen ğayıp oldı. Qırımtatar cemiyetiniñ vesiqalarından alınğan malümatlarğa köre yapınıñ eñ soñki vaziyeti şöyledir:
- Mevcut Bina: Tarihî cami bınası tamamiyle yoq etilgen olsa da, Kırım Tatarları caminin yanındaki 2 qatlı eski mektep (medrese) bınasını cami olaraq qullanmaqta ve yaşatmaqta.
- Faaliyet Statusı: Bugün bu bına Alupka Camisi olaraq yañıdan teşkil etilgen ve bölgedeki Musulman Tatar ealisiniñ ibadet ihtiyacını qarşılamağa devam etmekte.
- Tarihî İzler: Esas abideniñ yerinde bugün Vorontsov Sarayı bağçasınıñ sıñırları ve etrafındaki yalı boyu soqaqları yer ala, lâkin özgün mimariyenin izleri tek eski gravürlerde ve vesiqalarda saqlana.
