İsmail Bey Gaspıralı Hatıra Müzesi

BAHÇESARAY’DA GASPRALI MİRASINIÑ MÜHİM MERKEZİ

Bahçesaray–Salaçıq yolu üzerinde yerleşken bugünki adınen İsmail Bey Gaspıralı Hatıra Müzesi, bundan bir asır evel Türk dünyası aydınları içün mühim bir maarif ve neşriyat ocağı olaraq faaliyet köstergen edi. Orta Medrese civarında bulunğan bu mütevazı bina, Kırım Tatar cemiyetiniñ fikrî inkişafında büyük rol oynağan İsmail Bey Gaspıralı’nıñ neşriyat faaliyeti ile sıq bağlıdır.

Bina içinde neşir etilgen meşhur Tercüman gazetesi, yalnız Qırım’da degil, bütün Rusya İmparatorlığı’nda yaşağan Türk ve Müslüman halkları arasında milliy uyanışnıñ ve maarif reformalarınıñ en tesirli vasıtalarından biri olğan. Gaspralı hayatta olğan devrede bu yer sıradan bir matbaa degil, belki de bütün Türk dünyasınıñ fikrî birleşüv merkezlerinden biri sıfatında tanılğan.

Gaspralı’nıñ bugünki künge erişmegen şahsiy evi de şol avlu içinde yer alğan edi. 1921 senesinde bina, Hüseyin Bodaninskiy’niñ teşebbüsü ile müzeye çevrildi. O devirde Bodaninskiy, Hansaray Müzesi müdiri sıfatında çalışıp, milliy mirasnı qorumağa büyük emek sarf etti.

Lâkin Stalin devri baskıları neticesinde müze 1932 senesinde qapatıldı. Sergilengen eksponatlarnıñ büyük qısmı yoq olup ketti, Bodaninskiy ise 17 Nisan 1938 tarihinde idam etildi. Bu vaqialar Kırım Tatar medeniy mirasına vurulğan ağır zarbelerden biri olaraq tarihqa kirdi.

Sovet devrinden soñ bina bir müddet mesken sıfatında qullanıldı. 1990-cı yıllarda Türkiye’deki Kırım Derneği Genel Merkezi’niñ uzun tırışmaları neticesinde yapı satın alındı. 2001 senesinde Türkiye Cumhuriyeti’niñ de yardımı ile tamir edilip müze olaraq tekrar halka açıldı.

XX asır başına ait olğan bu tarihiy binada bugünki künde Gaspralı’ya ve Bahçesaray’nıñ keçmişine dair resimler, neşirler, şahsiy eşyalar ve başqa kıymetli materyallar sergilenmekte. Müze, Türk dünyasınıñ müşterek fikrî mirasını köstergen mühim hatıra mekânı olaraq öz ehemmiyetini saqlap kelmekte.