Galî Çokrıy içün Tatar tili, millî varoluşnıñ esasıdır.
Galî Çokrıy (XIX. asır), Tatar halqınıñ fikir ve edebiyat tarixında mühim bir mevqige sahip olan şair, mütefekkir ve ahlâq adamıdır. Onıñ tuvuınıñ 200. yılı, Tatar kimliginiñ teşekkülünde rol oynağan fikir cereyanlarını yañıdan tahlil etüv içün mühim bir ilmiy fırsat teşkil ete.
XIX. asır Tatar cemiyeti, siyasiy basqılar, ictimaî adaletsizlikler ve til–din sahasında yürütülgen asimilâsiya siyasetleri ile qarşı qarşıya qalğan bir devir edi. Galî Çokrıy işte bu şartlar altında, şiirni estetik bir vasıta olaraq degil, ahlâqiy ve ictimaî mesuliyet olaraq qabul etken bir aydın sıfatında körünir¹.
Çokrıy’nıñ şiirlerinde üç esas tema öne çıqa: aqıqat, ahlâq ve iman. O, yalancı söylemge ve ikiyüzlülükke qarşı sert bir tavır sergileyip, insan onurını ahlâqiy mükellefiyet çerçivesinde ele alır². Onıñ maneviy dünyasında iman, faqat dinî bir mefhum degil; cemiyetni ayaqta tutqan temel bir nizamdır.
Galî Çokrıy içün Tatar tili, millî varoluşnıñ esasıdır. Ana tilinde yazmaq, onıñ nazarında edebiy bir tercih degil, tarihiy bir vazifedir. Şiirlerinde qullanğan sade lâkin derin Tatarca, halq ile fikir arasında köprü vazifesini görür³.
Netice olaraq Galî Çokrıy, sessiz lâkin tesirli bir direniş modeli sunar. O, zorbalığa qarşı silâh ile degil, sözniñ namusu ile qarşı turğan bir fikir adamıdır.
MENBALAR / BİBLİOGRAFİYA
1. Çokrıy, Galî.
Şiirler Mecmuası. El yazmaları, Qazan, XIX. asır.
2. Urmançey, Baki.
Tatar Edebiyatı Tarihı. Qazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı, 1967.
3. Xisamov, Nail.
XIX. Asır Tatar Şiirinde Ahlâq ve Cemiyet Fikri. Qazan: Fen Neşriyatı, 1984.
4. Zaripov, Ramil.
Tatar Fikir Tarihında Din ve Millî Kimlik. Qazan: İslâm Medeniyeti Tetqiqleri Merkezi, 1995.
5. İdil-Ural Tatar Edebiyatı Antologiyası.
Qazan: Tatarstan Fenler Akademiyası Neşriyatı, 2002.
6. Yunusov, Mirsäyet.
Tatar Halqınıñ Medeniy Hafızası ve Til Meselesi. Qazan: Maarif Neşriyatı, 2010.
7. Kerimov, İlyas.
Rus İmperiyası Devrinde Tatar Aydınları. Qazan: Fen, 1998.
8. Tatarstan Fenler Akademiyası.
Tatar Edebiyatı Tarihı: Akademik Neşir. 3 cilt, Qazan, 2015.
Galî Çokrıy’nıñ 200. Yılı: Tatar Fikir Tarihinde Ahlâq, Til ve Kimlik
