Esil Çehre, Deñiştirilmegen Hafıza: Evgraf Korneev Eseriniñ Unutılmaz Tarihiy Qıymeti

“Kırımınsesi” gazetasınıñ saylama oquyıcıları içün medeniyet ve tarih saasından müim bir levha taqdim etemiz.

Esil Çehre, Deñiştirilmegen Hafıza: Evgraf Korneev Eseriniñ Unutılmaz Tarihiy Qıymeti

Evgraf Korneevniñ 1804 senesindeki çizimleri ve S. Himliniñ akvatinta baskısı, bugün tek bir sanat eseri degil; Bağçasaray Han Sarayınıñ asıl (orijinal) mimarlığını isbatlağan en qıymetli tarihiy vesiqalardan biridir.

Şarq Ruhunıñ Avrupalılaşmadan Evelekı Soñki Yorugı

Qırım Hanlığı 1783 senesi Rusiye Çarlığı tarafından ilhak etildikten soñ, saray kompleksi Avrupalı mimarlar ve memurlar tarafından pürüzsüzleştirilmege ve Çarlık imperatorlarınıñ zevkine köre deñiştirilmege başlandı. Çoq sayıda binanıñ iç yapıları, pencereleri ve divar naqışları o devirde “tamir” adı altında deñiştirildi.

İşte Evgraf Korneev, bu büyük deñişimler saraynıñ umumiy ruhunı tamamen yoq etmeden evel, 19-uncı asırnıñ eñ başında Qırım seyahatına çıqtı. Bu sebepten onıñ sızğan detayları, saraynıñ hanlar zamanından qalğan esil çehresini köz ögüne sere.

Çeşmeler, Damlar ve Naqışlar Ne Anlatı?

• Esil Çeşmeler ve Suv Yolları: Gravürada körüngen çeşmeler ve azbardaki suv yolları, hanlıq devriniñ müendislik muvaffaqiyetini ve özgün Şarq felsefesini köstere. Ressamnıñ sızımları, asırlarca Qırımnıñ dağ pınarlarından sarayğa kelgen serin suv siteminiñ mimariyle uyumını belgiley.
• Orijinal Kiremit Damlar: Bugünki modern restorasyonlarda deñiştirilgen ya da zarar körgen asıl kiremit dam yapısı ve bacalar, Korneevniñ eserinde eñ ince ayrıntısına qadar mevcuttır. Bu, saraynıñ iklimge ve hanlıq estetikasına köre nasıl inşa etilgenini köstergen mimariy bir kılavuzdır.
• Divar Naqışları ve Tezyinat: Ressam, saraynıñ tış divarlarındaki ve pencerelerindeki Şarq naqışlarını (ornamentlerini) büyük bir sadıqlıqnen kâğıtqa köçirgen. Bu detaylar, İslâm ve Qırım tatar sanatınıñ o devirdeki üslübini ögrenmek içün unikal birer menbadır.
• Bugünki Restorasyon İşleri İçün Neden Müim?

Bugün Han Sarayında yapılğan ve çoqu zaman tarihiy dokuğa zarar bergen restorasyon işleri qarşısında, bu kibi 1804 senesinden qalğan sızımları elimizde tutmaq hayatiy emiyet taşıy. Korneevniñ bu gravürası, saraynıñ aslına uyğun tamir etilmesi içün akademik derecede birinci elden şaatlık (şahitlik) vazifesini köre. “Kırımınsesi” olaraq, bu resmiy vesiqanı oquyıcılarımızğa sunmaqtan gurur duyulmaqta.

Ressam Evgraf Korneev tarapından 1804 senesi yaratılğan ve o devirniñ meşur ustası S. Himli (Johann Christian Himly) tarapından akvatinta (aquatint) tehnikasınen baasılğan “Bağçasaray han sarayının manzarası” gravürası, Qırım Hanlığınıñ ebediy paytahtını bütün muhteşemliginen köstere.

Mzkür tarihiy resim ve onıñ ahvalatı aqqında azırlanğan haber metnini edebiy Qırım tatar tilinde diqqatıñızğa sunamız:

Tarihniñ Canlı Şateti: Evgraf Korneevniñ Közünen Bağçasaray Han Sarayı

BAĞÇASARAY – Qırım tatar medeniyetiniñ ve devletçiliginiñ eñ paalı cevheri olğan Bağçasaray Han Sarayı, asırlar devamında tek seyyahlarnı degil, ressamlarnı da özüne meftun etti. Bu ebediy güzellikni kâğıt üzerine köçirgen eñ müim tarihiy vesiqalardan biri – 1804 senesi belli rus ressamı Evgraf Korneev (Evgraf Korneyev) tarapından sızılğan tasvirdir.

Akvatinta Tehnikasınen Yaratılğan Unutılmaz Manzara

Ressam Korneevniñ 1804 senesindeki Qırım seyahatı esnasında sızğan bu eşsiz manzarası, o devirniñ grafit ustası S. Himli (Sigismund Himly) tarapından o vaqitler pek qıymetli sayılğan akvatinta (aquatint) tehnikasınen işlengen. Bu usul sayesinde saraynıñ minareleri, künbezi, kiremit damları ve hanlıq zamanınıñ asretini taşığan terekler eñ ince ayrıntısına qadar köz ögüne serile.

Haberimizde Öne Çıqqan Müim Noktalar:

• Tarihiy Haqiqat: 19-uncı asırnıñ başında, saraynıñ esil mimariylevhası henüz tamamen deñiştirilmeden evel sızılğan bu manzara, bugünki tamir işleri içün de emiyetli bir menba sayılmaqtadır.
• Şarq Şan-Şüreti: Gravürada şeer ealisiniñ kiyimleri, saray azbarındaki adiy turmuş ve asırlarca Qırımğa ükm etken Geray hanlarınıñ saray mimarlığı Şarq medeniyetiniñ şan-şüretini aksettire.
• Mirasnıñ Qıymeti: “Kırımınsesi” gazetası olaraq, milliy mirasımıznıñ dünya sanatındaki yerini hatılatmaqnı borç bilemiz.

Bu nadir eser, Han Sarayınıñ tek bir bina degil, medeniyetimizniñ asıl ruhu olğanını kene bir kere isbatlay.

Fotoğraf Memba : Nizami İbraimov