Edep – milletniñ asırlar boyunca yaşatqan en ulı mirası
KIRIM’IN SESİ RENGİNİ ARIYOR: “EÑ HAYIRLI MİRAS – EDEPTİR”
AKMESCİT (Qırım’ın Sesi) – Qırımtatar medeniyetiniñ temeli olğan ahlâq ve medeniy degerler, yañı nesillerge keçirilmege devam etile. Medeniyetimizniñ eñ kıymetli cevheri olğan edep mevzusı, yayınlarımıznıñ ana merkezinde yer almaqdadır.
“Ana tilini bilgen ve edepnen süslengen yaş nesil, medeniyetimizni ebediyen yaşatacaq eñ büyük quvveettir” şiarınen yola çıqqan muhabirlerimiz, tilimizniñ ve örf-adetlerimizniñ ebediyen yaşaması içün qalem oynatmağa devam ete.
- Edep – insannıñ eñ güzel urbasıdır; ep eskimez, ep temiz qalar.
- Tili bar olğannıñ edebi de bar olur; medeniyet ana tilinen başlar.
- Büyükke sayğı, küçükke sevgi – Qırımtatar qanunıdır.
- Edep bazarda satılmaz, ana-baba evinde qazanılır.
- Mirasnıñ eñ hayırlısı altıñ degil, güzel ahlâqtır.
- Aqlı olğannıñ edebi kemal olur, edebi olğannıñ gelecegi parlaq olur.
- Medeniyet terek ise, edep onun eñ tatlı meyvesidir.
“Hürmetli seyirciler, unıtmayıq ki; binalar yıqılır, maddiy baylıqlar yoq olur. Lâkin bir milletniñ tiline ve edebine bergen emiyeti asırlarca yaşar. Bizler, edepnen süslengen bir kelimeni, biñ altıñdan üstün tutqan bir medeniyetniñ evlâtlarıyız. Yaş neslimizge qaldıracaq eñ hayırlı mirasımız edeptir.”
Eñ hayırlı miras – edeptir
Eñ hayırlı miras – edeptir: Qırımtatar medeniyetiniñ ruhiy temeli
Edep – milletniñ asırlar boyunca yaşatqan en ulı mirası
Qırımtatar medeniyetinde edep, yalnızca şahsiy davranış ölçüsü degil, aileden cemiyetke, til ve adetten milliy kimlikke qadar uzanğan maneviy mirastır. «Eñ hayırlı miras – edeptir» sözü, bu añlayışnıñ terennümidir.
Edep – Qırımtatar medeniyetiniñ maneviy temeli
Her bir milletniñ tarihı, ananeleri, tili ve medeniyeti onıñ kimligini belgiley. Lâkin bu mirasnıñ yaşamasına sebep olğan eñ müim quvet – insanıñ içki terbiyesi, ulularğa hörmeti ve cemiyetke qarşı mesuliyetidir. Qırımtatar halqınıñ asırlar boyunca şekillengen medeniyetinde de edep, insan olmanıñ esas şartlarından biri olaraq qarşımızğa çıqa.
«Eñ hayırlı miras – edeptir» degen söz, nesiller arasında maneviy bağnıñ ne qadar müim olğanını añlata. Mal-mülk, mevqi ve maddiy servet zaman ile deñişebilir. Edep ise insanıñ davranışında, sözünde, qararlarında ve başqalarına qarşı munasebetinde yaşay. O, bir nesilden digerine ögüt, örnek ve yaşayış tarzı ile keçer.
Aileden başlanğan terbiye
Qırımtatar cemiyetinde aile, medeniy degerlerniñ ilk ögrenilgen yerlerinden biri olğan. Bala, ulularnıñ sözlerini diñleyerek, olarnıñ davranışlarını közden keçirerek ve kündelik yaşayışta iştirak ederek edep añlayışını ögrene.
Ata-anağa hörmet, qonşuğa yahşı munasebet, meymanğa açıq yüz ve küçüklirge şefqat – bu degerlerniñ müim unsurlarıdır. Edep yalnızca belli bir yerde yahut merasimde körsetilecek davranış degil, insanıñ her bir kününde saqlaycaq içki ölçüsidir.
Ulularnıñ nasihatleri de bu terbiyeniñ ayrılmaz parçasıdır. «Büyükniñ sözini kesme», «Ulularğa selâm ber», «Qonşu haqqını gözet» kibi ögütler, cemiyet içinde qarşılıklı hörmet ve tınçlıqnıñ qorunmasına yardım ete.
Til – edepniñ aynası
Til, milletniñ medeniy hafızasını yaşatqan en müim vasitalardan biridir. Qırımtatar tilinde sözniñ nasıl aytılğanı, kimge ve hangi vaziyette aytılğanı, söz aytqan adamnıñ terbiyesini de bildire.
Sözge sadıq qalmaq, boş yere vaade bermelemek, başqanıñ sözini diñlemek ve incitici ifadelerden qaçınmaq – edepniñ tildeki körünişleridir. Atalar sözleri, deyimler ve nasihatler de bu añlayışnıñ nesillerge keçirilmesinde müim rol oynay.
Qırımtatar medeniyetinde sözniñ qıymeti yalnızca onıñ mazmunı ile degil, aytılışındaki nezaket ile de ölçüle. Yahşı söz köñülni köterir, ağır söz ise insan arasında uçurumlar doğura bilir. Şunıñ içün edep, tilniñ saflığını ve munasebetlerniñ sağlamlığını qorumağa yardım eter.
Ananeler ve merasimlerde edep
Medeniyetniñ yaşaması ananeler ve merasimlerniñ nesilden nesilge keçirilmesi ile bağlıdır. Qırımtatar halqınıñ toyları, ailevi toplantıları, meymanlıq adetleri ve bayramları, cemiyetniñ qarşılıklı munasebetlerini pekiştiren müim meydanlardır.
Bu merasimlerde ulularğa yer berüv, meymanlarnı qarşı aluv, aşnı paylaşuv ve herkesniñ haqqını gözetüv kibi davranışlar, edepniñ kündelik yaşayışta nasıl ifadelengenini kösterir. Anane yalnızca keçmişten qalğan şekil degil; onıñ arqasında yatan maneviy maqsatnı añlamaq da müimdir.
Eger adetniñ ruhı unutılsa, onıñ şekli saqlanğanınen de medeniy bağ zayıflay bilir. Şunıñ içün ananelerni yaşatqan zaman, olarnıñ manasını ve cemiyet içindeki yerini de genç nesilge añlatmaq kerek.
Edep ve milliy kimlik
Qırımtatar milliy kimligi til, tarih ve medeniyet ile birlikte şekillene. Lâkin bu kimlikniñ canlı olaraq yaşaması, insanlarnıñ bir-birine qarşı munasebetinde de aks ete.
Sürgün, ayrılıq ve tarihiy zorluklar boyunca Qırımtatar halqı öz tilini, ananelerini ve medeniy degerlerini qorumağa tırıştı. Bu mirasnıñ yaşamasında aile terbiyesi, cemiyet dayanışması ve ulularnıñ nasihatleri müim yer tuttı.
Bugün de milliy kimlikni qorumaq yalnızca tarihni bilmek yahut milliy bayramlarda iştirak etmeknen sınırlanmay. Qırımtatarcasına hörmet etmek, balağa ana tilini ögretmek, ulularnıñ hatırasını yaşatmaq ve cemiyet içinde yahşı munasebetler qurmaq – medeniyetniñ yaşamasına qosulğan amellerdir.
Edep bu yerde şahsiy fazilet olmaqnen beraber, milliy mesuliyetke de dönüşe. İnsan öz davranışı ile yalnızca özüni degil, ait olğan cemiyetniñ de yüzüni kösterir
Eñ hayırlı mirasnı gelecek nesilge berüv
Maddi miras bir nesilden digerine keçer, lâkin maneviy mirasnıñ yaşaması içün onu ögretmek ve yaşayışta köstermek şarttır. Balağa «edepli ol» demeknen beraber, edepli davranışnıñ nasıl olğanını öz hareketlerimiz ile añlatmaq da müimdir.Ulularğa hörmet, küçüklirge şefqat, meymanğa açıqlıq, sözge sadıqlıq ve başqalarına qarşı adalet – bunlar her bir cemiyetniñ sağlamlığına yardım etken degerlerdir. Edepniñ manası da tam olaraq bunda körüne: insan öz menfaatiniñ yanısıra başqalarınıñ haqqını da tanıy.
«Eñ hayırlı miras – edeptir» sözü, Qırımtatar medeniyetiniñ yalnızca keçmişini añlatqan bir ifade degil. Bu söz, bugünki nesil ve kelecek nesiller içün de müim bir nasihattir. Edep yaşatılğan yerde tilge, tarihe ve medeniyetke hörmet artar; hörmet olğan yerde ise cemiyetniñ birligi ve maneviy dayanışması pekişir.
