ELEKTİRİK KESİLGENDE AŞ SUVNU NASIL SAQLAMAQ KEREK?
Elektrık Kesilgende Aş-Suvnı Nasıl Saqlamaq Kerek? Muzlatqıctaki Tehlükege Qarşı Uzman Reberi
Uzaq vaqıt devam etken elektrık kesintilerinde muzlatqıç ve toñdurıcıdaki aşayt mahsulatlarınıñ bozulmasınıñ öñüni almaq, aştan zeherlenüv tehlükesini yoq etmeq içün hayatiy emiyet taşiy. Uzmanlar, kesinti vaqtında qapılarnıñ açılmamasından medeniy saqlama usullarına qadar qıymetli tevsiylerni sıralaylar.
Zemaneviy ömürniñ eñ esas ihtiyaclarından biri olğan kesintisiz energiya teminatı, iklim krizisinen bağlı ava şaraitleriniñ fenalaşuvı, altyapı yetersizlikleri ya da planlı kesintiler sebebinden zaman-zaman toqtap qala bile. Kündelik ayatqa doğrudan tesir etken bu elektrık kesintileriniñ eñ tehlükeli neticelerinden biri ise evlerimizde saqlağan aş-suvunıñ tazeliğini coyıp, halq sağlığına zarar ketirecek derecege kelmesidir. Muzlatqıç ve toñdurıcılarnıñ çalışmağan er bir saatı, bakteriyalarnıñ tez çoğalması içün qolaylıq tuğdıra. Bu ise aşayt israfına ve ciddiyleşken aş zeherlenmelerine yol açıp bile. Hususan yaz aylarında ya da uzaq vaqıt sürgen bölgesel kesintilerde, aşhanedeki emniyetni temin etmek tahmin etilgeninden daa büyük bir diqqat talap ete.
Aş emniyeti otoriteleri ve halq sağlığı uzmanları, elektrık kesilgen daqqadan itibaren ilk bir qaç saatnıñ eñ kritik vaqıt olğanını bildireler. Bu esnada telaşnen yapılğan yañlış areketler, taze qalıp bilecek aşlarnıñ da tez bozulmasına sebep ola. Añlamlı bir tüketici olaraq alınacaq basit amma tesirli tedbirler, em parıñıznı qorçalamağa yardım ete, em de ayleñizniñ sağlığını qoruy. Bu reberimizde, kesintiden evel, kesinti vaqtında ve ondan soñ aş-suvlarıñıznı nasıl emniyetli saqlap olacağıñıznı ilmiy malümatlar ve köklü tecribeler öreneklerinde diqqatıñızğa taqdim etemiz.
Muzlatqıç Qapılarını Açmañız: Altın Saatler ve Sıcaqlıq Kontroli
Elektrık kesilgen andan itibaren yapılması kerekken eñ birinci ve eñ muim iş – muzlatqıç ve toñdurıcı qapılarını mümkün mertebe qapalı tutmaqtır. Qapını er açqanda, cihaz içindeki suvuq ava tışqarığa qaça ve tıştaki sıcak ava içeri kire. Bu ise bozuluv sürecini tesezlendire. Dünya standardlarına köre, qapısı iç açılmağan bir muzlatqıç, içindeki aşlarnı tahminan 4 saat devamında güvenli suvuqlıqta saqlap bile. Tam tolu bir toñdurıcı ise, qapısı qapalı qalğanı müddetçe tahminan 48 saat (yarım tolu olsa 24 saat) boyu buzu ve suvuqlığını qorumağa qadirdir.
Kesintiniñ ilk daqqalarında muzlatqıçnıñ iç sıcaqlığını közden keçirmek pek muimdir. Eger cihazıñıznıñ içinde mahsus termometre bar olsa, sıcaqlıqnıñ 4°C ya da ondan tüşük olğanına emin oluñız. Toñdurıcı qısmı ise -18°C veya daa tüşük sevıyede qalmalıdır. Kesintiniñ uzaqqa baracağı añlaşılsa, muzlatqıçnıñ qapı raflarında turğan süt, peynir ve et kibi tez bozulğan mahsulatları içki raflarğa ya da toñdurıcı bölmesine keçirmek aqıllıca bir tedbir olur. Bu süreçte toñdurıcıda evelden azırlanğan buz qalıpları bar olsa, bularnı muzlatqıç raflarına yerleştirip, vaqtınca bir suvuqlıq kälqanı yaratıp olasıñız.
Qaysı Aşlar Taşlanmalı, Qaysıları Aşalmalı?
Elektrık kene kelgende ya da kesinti 4 saatten ziyade sürgende, qaysı aşlarnıñ temiz ve zararsız olğanını bilmek qolay olmay bile. Umumiy qaideye köre; qoqusı, tüsi ya da körünüşi deñişken aşlar doğrudan çöplükke taşlanmalıdır. Amma mikrobiyologik bozuluvlar er zaman köznen ya da qoqunen añlaşılmaz. Bu sebepten “şübe bar olsa, çöpkke taşla” printsipine boysunmaq kerek. Hususan çiy ya da pişken qırmızı et, tavuq, balıq, deñiz mahsulatları, süt, qatıq, yımşaq peynirler ve yımırta qoşulğan aşlar 4 saatten ziyade 4°C-den yuqarı sıcaqlıqda qalğan olsa, bularnı asla aşamaq yaramay.
Toñdurılğan Aşlarda İruv Tehlükesi
Toñdurıcı bölmesindeki aşlarnıñ vaziyetini teksergende buz kristallarına diqqat etmek kerek. Eger aşnıñ üstünde alâ daa buz kristalları bar olsa ya da mahsulat özü qup-suvuq (4°C ve altı) qalsa, bu aşlarnı kene toñdurmağa ya da tezden pişirip aşamağa musaade etile. Tamamen erigen, oda sıcaqlığına kelgen et ve sebze mahsulatları iç bir vaqıt kene toñdurılmamalıdır.
Temiz Qalğan Çıdamlı Aşlar
Baza aşlar ise öz yapıları sebebinden yuqarı sıcaqlıqlarğa ve kesintilerge daa çıdamlı olalar. Qattı peynirler (eski qaşar, tulum peyniri), sarıyağ (erip ketmegen olsa), taze ve yuvulmağan bütün meyve-sebzeler, sirkelı soslar, reçel, marmelat ve ötmeksıman aşlar uzaq vaqıtlı kesintilerde bile muzlatqıç tışında müddetince tazeliğini qoruy bile. Gene de bu mahsulatları doğrudan küneş tüşmegen, serin ve quru yerlerde saqlamağa tırışmaq kerek.
Traditional Usullar ve Medeniy Saqlama Hafızası
Zemaneviy tehnologiya ve elektrık energiyası olmağan devirlerde, dünya yüzündeki qadimiy halqlar aşlarını qorçalamaq içün tabiattan ilham alıp, unikal usullar tapqanlar. Qırım Tatar medeniyetinde ve keñ Türk dünyasında da bu milliy hafıza, coğrafiy şaraitlerge uyğunlaşıp bugünge qadar kelip çıqqan. Uzaq vaqıtlı ve bölgesel krizis vaqıtlarında, bu afaniviy ve medeniy saqlama usullarını hatırlamaq ayat qurtarıcı bir çarege çevirile bile.
Qırımnıñ serin dağ eteklerinde ve çöl köylerinde etlernıñ uzaq vaqıt bozulmadan saqlanması içün qavurma yapılması, tuzlanması ya da qurutılması eñ qullanılğan usullardan biri edi. Süt ve süt mahsulatları ise bez torbalarda süzülip qurutılır (qurt), bu sayede elektrıkke ihtiyac duymadan aylarca besin qıymetini qoruy edi. Bundan da ğayrı, evlernıñ alt qatlarında bulunğan ve topraqnıñ tabiiy serinliğinden faydalanılğan derin mahzenler (saray ya da zirzemin), patates, soğan, havuç kibi kök sebzelernen beraber peynir ve qışlıq konservelerniñ bozulmadan saqlanğan tabiiy muzlatqıçı vazifesini köre edi. Bugün de uzaq sürmeli kesintilerde, evlernıñ eñ qaranlıq, yel esken ve serin yerlerini ya da bodrum qatlarını vaqtınca depolama alanı olaraq qullanmaq – bu köklü medeniyetniñ pratik bir devamıdır.
Krizis Vaqtında Añlamlı ve Emniyetli Adımlar
Elektrık kesintileri, zemaneviy ayatıñ deñişmez qısımları olsa da, doğru malümat ve sabır ile idare etilmesi mümkün olğan keçici krizislerdir. Aş emniyetini temin etmek, tek iqtisadiiy zararlarnıñ öñüni almay, aynı zamanda hastahanelernıñ acil servislerini meşğul etip bilecek aş zeherlenmesi vaqalarınıñ da öñüne keçe. Tehnologik imkânlarnı doğru qullanıp qapılarnı qapalı tutmaq vastasınen qazanacağımız kritik saatlarnı, köklü medeniy saqlama tecribelerimiznen birleştirgenimizde, energiya krizislerine qarşı tam azır olarmız. Unutmamalı ki, iç bir aşayt mahsulatı sağlığıñızdan qıymetli degildir; şübeli körüngen er bir aştan uzaq durmaq eñ esas sağlıq qaidesidir.
Elektrik kesilgende aş-suvunı nasıl saqlamaq kerek? Er vaqıt muzlatqıç qapısını qapalı tutıñız. Eger elektrik uzaq vaqıtqa kesilse, et ve süt mahsulatlarını dır qorçalamaq içün ecdatlarımızdan qalğan tuzlama, qavurma ve serin zirzeminlerde saqlamaq usullarını hatırlamaq muimdir. Sağlığıñıznı tehlikege taşlamañız.
MEMBA
Qremian Tatar
