Bir Börekten Bir Millete: Kültür, Hafıza ve Kırım Davası ÇİBÖREK DESTANININ ŞAİRİ: İSMAİL OTAR
ÇİBÖREK DESTANININ ŞAİRİ: İSMAİL OTAR
Bir Börekten Bir Millete: Kültür, Hafıza ve Kırım Davası
Çibörek yalnızca bir yemek değildir; Kırım Tatar kimliğinin, sürgün hafızasının ve anayurt hasretinin sembolüdür. Bu sembolü şiirleştiren isim ise Bursa doğumlu bir muhasebeci aydın: İsmail Otar.
Bahçesaray’dan Bursa’ya Uzanan Bir Aile Hikâyesi
İsmail Otar, 1 Ekim 1911’de Bursa’da dünyaya geldi. Ailesi Kırım’ın kalbi Bahçesaray kökenlidir. Babası Ali Otar, 1880’de Bahçesaray’ın Otarköy’ünde doğmuş; annesi Emine Otar ise Bahçesaraylı bir ailenin kızı olarak Akmescid’de dünyaya gelmiştir.
Bu kökler, Otar’ın kimliğini belirleyen en temel unsurdu. Her ne kadar Anadolu’da doğup büyümüş olsa da ev içindeki dil, hatıralar ve anlatılar onu Kırım bilinciyle yoğurdu.
Muhasebeci Bir Aydın: İstanbul Yılları ve Fikrî Uyanış
Orta öğrenimini Bursa’da tamamlayan Otar, 1935 yılında İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi’nden mezun oldu. Meslek hayatında muhasebecilik ve uzmanlık yaptı; meslekî eserler ve makaleler kaleme aldı.
Ancak onun asıl yönünü belirleyen hadise, 1930 yılı Eylül ayında Cafer Seydahmet Kırımer ile tanışması oldu. Bu tanışma, sıradan bir temas değil; bir fikrî yönelişin başlangıcıydı.
Aynı yıl Köstence’de yayımlanmaya başlayan Emel mecmuası ile irtibat kurdu. Derginin Türkiye’deki faaliyetlerinde aktif rol aldı. 1933 ve 1937 yıllarında Dobruca’ya giderek diaspora çevreleriyle temasını güçlendirdi.
Yayın Faaliyetleri: Tarih, Hafıza ve Sorumluluk
İsmail Otar yalnızca bir fikir adamı değil, aynı zamanda kültürel bir aktarıcıydı.
Bekir Sıdkı Çobanzade hakkında bir eser kaleme aldı.
Dr. Ahmet Özenbaşlı’nın “Çarlık Hakimiyetinde Kırım Faciası” adlı eserini günümüz Türkçesine kazandırdı.
Emel ve Kırım dergilerinde çok sayıda makale yayımladı.
Yazılarında Kırım tarihi, diaspora kimliği, millî bilinç ve kültürel süreklilik temalarını işledi. Onun için Kırım meselesi, nostaljik bir hatıra değil; tarihî bir sorumluluktu.
“Çibörek” Şiiri: Bir Yemeğin Millî Sembol Oluşu
İsmail Otar’ın halk arasında en çok bilinen eseri “Çibörek” şiiridir. Zamanla “Çibörek Destanı” olarak anılan bu metin, basit bir gastronomi tasviri değildir.
Çibörek burada: Sürgünün ardından taşınan kültürel hafıza, Anayurda duyulan özlem, Diaspora sofralarında kurulan birlik, Kimliğin gündelik hayattaki taşıyıcısıdır.
Türkiye’de zamanla “çiğ börek” şeklinde yanlış anlam kazanan bu yemek, aslında çiğ et içermemekte; yalnızca harcı pişirilmeden hamura konulmaktadır. Kırım Tatarları arasında ise Şırbörek, Şuberek, Çiberek, Çuberek gibi adlarla anılmaktadır.
Bir görüşe göre isim, kızarma esnasındaki sesten; bir başka görüşe göre ise Kıpçak lehçesindeki “lezzetli” anlamına gelen “çi” kökünden gelmektedir.
Otar’ın şiiri, bu kültürel sembolü edebiyat yoluyla kalıcılaştırmıştır.
Bir Kültür Muhafızı Olarak İsmail Otar
İsmail Otar’ın şahsî kütüphanesi araştırmacılara açık tutulmuştur. Bu tavır, onun bilgiyi şahsî bir birikim değil; milletin emaneti olarak gördüğünü göstermektedir.
Akademik unvanı olmamasına rağmen, diaspora entelektüeli kimliğiyle 20. yüzyıl Türkiye’sinde Kırım Tatar düşünce hayatının önemli isimlerinden biri olmuştur.
Çibörekten Davaya
İsmail Otar, bize bir hakikati hatırlatır: Milletler yalnızca savaşlarla değil; sofralarla, şiirlerle ve hatıralarla da yaşar. Çibörek onun kaleminde bir börek değil; Kırım’ın kızgın yağda yankılanan hafızasıdır
Ataydan kalgan bizge etli maylı kamuraş
Köbeteden katlama, lakşa, cantık, tataraş,
Sarburma, kalakay, kavurmabörek ummaş şilter,
Salma, irimçik, tabak börek, bazlamaş,
Kurma cemiş, kesmece, oguz börek, kıygaşa,
Saysan pıtıramazsın adlarını yıllarca.
En başında bunların kele kutlu çibörek.
Yüzyıllardan biyakka,bularman kaktan süyek,
Miyimize işlegen, kündük buman kesilgen
Kan bularman koyurgan, hep bularman ösülgen…
Bıdaynı biz tapkanmız:Kamuraş baş aşımız.
Aşagansayın bonu, ösetura yaşımız;
Balla, caga, kalklımız sağlam, akıllı bola,
Ne iş körse boldurmay, gene de küçlü kala
Kayaktan kelse balambir çibörek kokusu,
Uyaklarda yaşaydır bir Kırım korantası.
Çibörek pişirmege keldı ya endi sıra
Aşkanada cayuvnu cay konanın astına
Un, suv, tuzunu, karıştır, ölçülü bas kamurunu,
Kulak memesındayın bolmalı Kesmece,
Kıygaşaday bolmaz açtılgan undan katlama,
Şilterdayın açtılmagan undan yasalır hep Çibörek.
Toplaşsın kontamız endi kona başına;
Son ,sıraman otursun , herkes karap yaşına.
Bismillah depbaşlasa kartımız aşamaga,
Kimse bir şiy konuşmaz,ortaga bir lap aytmaz;
Bir kol kalabalığı körünür ;hiç toktamaz
Avuzlarman savutnun arasında katalar;
Kol işler, avuz oynar, tamaklar da cutarlar.
Sorpasını çıbırtmay ekiçik tir bir katla;
Cıllı cıllı aşayber;Çatal pışak kullanma.
Birin camla, birin cut, birin kolda azır tut;
Tirkelsin artlarından, hiç toktamay aşa cut
Her çibörek alganda kopar sakla kenarın.
Aşamayman kop desen alıp alıp sayarsın,
Ne zarar bolaken şo, beş on fazla aşalsa
Zaten şehit sayıla çibörekten kim ölse;
Çibörekmen kim össe, astalık neken bilmez;
Ülser, kanser, veremden, taşikardiden ölmez.
Aytuvlu doktur aytkan, tansiyonlu bir kartka;
-Babay, başka çare yok, çibörek kerek saga!…
Karnın avursa balam , pırasaman kabaktan ,
Ziytin maylı aşlardan ,pasulya,ıspanaktan;
Saruvun küyse kadam , kirevizden büberden ;
Havuçtan , patlıcandan, pazı, karnıbahardan;
Başın avursa ya da kelse avur bır sancı,
Dakikasında keser, çibörektir ilacı…
Bolsa eger sıprada bır kaç tane çibörek
Her bir dertge devadır, başka ilaç ne kerek
Baharda, cıllı cazda küzde ya kattı kışta
Erte carık üylede, akşam vaktında aşta
Arman başlap pıtkende üyde toyda colda
Men onsuz etelmayman çiğböreğin hep kolda
İptarlarda, temcitte bol çibörek aşasan
Raat eter kursağın, makbul bolur orazan
Er bir yerde, er vakıt aruv keter çibörek
Protein, kalori, gıdası bol mübarek.
Şükür Elamdülilla! Çibörekni aşadık.
Savlıkman bir kun ta üyümüzde yaşadık
Ramet bolsun canına, bonu ilk tapkannın.
Tanrım dert körsetmesin, koluna, pişirgennin,
Tilinne aşagannın. Sen ber bizge kop bala;
Cavlarga kun körsetme, kardaşlarnı tez körüştür.
Sen bizlerge her vakit bunday aşav kısmet et!
Alay halkımızda da toplu yaşav kısmet et !
Bizni ayırma Rabbim, yurttan hem çibörekten,
Kısmetimizi kesme bır vakıt mubarekten!…
