18 may 1944-cü il – Qara gün: Qırım Tatar sürgünü

18 Mayıs 2026 Kırım'ın Sesi Gazetesi

Ebedi birlik şahin aliyev Dünya Kırım Tatar Derneği Mustafa Sarıkamış

18 may 1944-cü il – bu tarix təkcə bir xalqın deyil, bütün insanlığın vicdanında iz buraxan bir faciənin günüdür. Həmin gün, Sovet rejimi tərəfindən Qırım tatarlarına qarşı həyata keçirilən zorakı və kütləvi sürgün siyasəti nəticəsində on minlərlə insan doğma yurdlarından qoparıldı, minlərlə ailə parçalandı, minlərlə insan həyatını itirdi.

Stalin rəhbərliyi altında olan Sovet İttifaqı, Qırım tatarlarını II Dünya Müharibəsi zamanı almanlarla əməkdaşlıqda günahlandıraraq, bütöv bir xalqı cəzalandırdı. Hər hansı fərdi cinayət və ya sübut olmadan, bütün bir etnos “xalq düşməni” elan edildi.

1944-cü ilin 18 may səhəri saat 03:00-da NKVD (Sovet daxili işlər orqanları) qüvvələri Qırımın bütün tatar kənd və şəhərlərinə daxil olaraq, əhalini bir neçə saat ərzində yığışdırıb mal-qara vaqonlarına doldurmağa başladı. Qadın, uşaq, qoca demədən, hər kəs zorla sürgün olundu.

1944-cü il may-iyun aylarında 200 minə yaxın Qırım tatarı Orta Asiya, əsasən də Özbəkistan ərazisinə sürgün edildi. Sürgün zamanı və ilk illərdə aclıq, xəstəlik və qeyri-insani şərtlər səbəbindən 40 mindən çox insan həyatını itirdi.

Qırım tatarlarına uzun illər boyu doğma torpaqlarına qayıtmaq qadağan edildi. Onların adları tarixdən silinməyə çalışıldı, mədəniyyətləri, dilləri, məscidləri və qəbiristanlıqları dağıdıldı.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, 1980-ci illərin sonlarında və 1990-cı illərin əvvəllərində Qırım tatarları öz doğma yurdlarına qayıtmağa başladılar. Buna baxmayaraq, sürgünün travması və tarixi ədalətsizlik hələ də xalqın yaddaşında canlıdır.

2015-ci ildən etibarən Ukrayna dövləti 18 may tarixini Qırım Tatarlarının Sürgün Günü kimi tanıyır və hər il bu gün qurbanlar yad edilir.

18 may – təkcə Qırım tatarlarının deyil, bütün türk və müsəlman dünyasının hüzn günü kimi xatırlanmalıdır. Bu faciə, totalitar rejimlərin nə qədər qəddar və insan haqlarına qarşı nə qədər biganə ola biləcəyinin acı sübutudur.

Bu gün, Qırım tatarlarının ədalət, azadlıq və Vətənə dönüş uğrunda apardığı mübarizə davam edir. Tarix unudulmamalıdır ki, belə faciələr bir daha təkrarlanmasın.