Bahadır Giray Han’ın Kaleminden Zamannıñ Acı Avazı

Bahadır Giray Han’ın Kaleminden Zamannıñ Acı Avazı

Medeniy mirasımıznıñ ebediy meskeni: I. Bahadır Giray Han’nıñ cenazesi ketirilgen ve bugün ruhunıñ şanına lâyıq abidevî mimarisi ile köz qamaştırğan Bahçesaray’daki Hansaray Haziresi.

Em ordular serdarı em duygu mimarı: Qılıç ve qalem zarafatını şahsiyetinde birleştirip, Kırım Tatar edebiyyatına “Rezmî” mahlası ile unutilmaz inciler bağışlağan I. Bahadır Giray Han.

Asırlarnı aşqan sitem ve sabır: Şair han’nıñ dünya adaletsizligini ve yüregindeki derin ıstıraplarnı ince edebi tilnen aks ettirgen tarihiy beyitlerinden bir körüniş.

I. Bahadır Giray Han, Rezmî mahlası ile yazğan beyitlerinde dünya adaletsizligini, ömürniñ çetin devirlerini ve yüregindeki ıstıraplarnı ince edebiy tilnen tasvir etti. Onıñ şiirlerinde tasavvufî fikirler ve devriniñ müşküllerine dair derin sitemler açık körüne.

Kırımınsesi Gazetesi olaraq, keçmişimizniñ unuttırılmağa çalışılğan qıymetli saifelerini kün ışığına çıqarmaqnı özümizge borç bilemiz.

Bahadır Giray Han, tek devletniñ sıñırlarını qorumaqla qalmayıp, medeniy kimliğimizniñ temel taşlarından biri olğan edebiyyatımıznı da zenginleştirendir.

Qılıç tutqan elleriniñ aynı zamanda ince ruhlu bir qalemge de ev sahipligi yapması, Kırım Tatar medeniyyetiniñ ne qadar yüksek bir seviyede bulunğanınınıñ eñ canlı isbatıdır. Şanlı tarihimizni ve ecdatlarımızın mirasını ögrenmek ve yaşatmaq, kelecek nesillerimiz ögündeki eñ büyük vazifemizdir.

I. Bahadır Giray Han, yalnız devlet idaresinde degil, edebiyat meydanında da iz qaldırğan şahsiyetlerden biridir. Rezmî mahlasını qullanıp yazğan beyitlerinde han, ömrüniñ çetin safhalarını, cihan adaletsizligini ve insan ruhınıñ çekken elem-kederlerini zarif bir üslûp ile ifade ete. Onıñ şiirleri tasavvufî mana ve hikmetnen yoğrulğan olup, fanî dünyanıñ geçiciligi aqqında derin tefekkürler ihtiva ete. Aynı zamanda devriniñ siyasî ve içtimaî müşküllerine qarşı duyulğan sitem ve teessüf de beyitlerde kuvvetli şekilde akis tapa. Rezmî’niñ mısraları, Kırım Hanlığı devriniñ ruhiy ve medeniy mirasını añlatqan kıymetli edebî hazinedir.

I. Bahadır Giray Han: Qılıç ve Qalem Sahibi Devlet Hakanı

Kırım Hanlığınıñ şanlı tarihinde adını em devlet erbaplığı, em de yüksek medeniyyet ve edebiyyat sahasında qaldırğan mütefekkir ecdadlarımızdan biri de I. Bahadır Giray Handır. O, tek adaletli ve batır bir ükümdar degil, aynı zamanda şiiriyet dünyasında derin iz qaldırğan istidatlı bir şair olaraq da bilsine.

Saraydan Tahtqa Uzatqan Ömür Yolu

I. Selâmet Giray Hannıñ oğlu olğan Bahadır Giray, gençlik yıllarını İstanbul ve Yanboluda keçirdi. Bu devirde Osmanlı ilim ve irfan circles (meclisleri) içinde bulunıp, zamanınıñ eñ yüksek tasilini aldı. Şerq medeniyyetini, felsefe ve edebiyyatını mukemmel şekilde ögrendi. 1637 senesinde Osmanlı padişahı IV. Murad tarafından Kırım Tahtına tayin etildi.

Hanlıqnıñ Siyasiy ve Askeriy Künleri

Bahadır Giray Han tahtqa otırğan soñ, Kırımda içki tinçlikni saqlamaq içün büyük küreşler berdi. Hanlıq içün tehlüke yaratqan nifaq unsurlarını yoq etip, merkeziy ükümetni quvetlendirdi.

• Azak Qalesi Kuşatması: 1638 senesinde, Don Kazakları tarafından işgal etilgen stratejik Azak Qalesini keri almaq içün Osmanlı ordusunen bırlikte büyük bir sefer teşkil etti.
• Bağdat Seferi Destegi: IV. Muradnuñ meşhur Bağdat Seferi esnasında padişahnıñ buyruğınen Kırım askerlerini seferge yollap, ittifaqdaşlıq vazifesini sadıqlıqnen yerine ketirdi.

“Rezmî” Mahlasınen Şiiriyet Dünyası

Bahadır Giray Han, devlet işlerinden artqan vaqıtlarında qalemini qoluna ala edi. Şiirlerinde Rezmî mahlasını qullandı. Edebi tilde yazılğan yüksek seviyeli şiirleri, Kırım Tatar edebiyyatınıñ eñ qıymetli incilerinden sayılır. O, içki dünyasınıñ inceligini, adalet ve devlet felsefesini satırlarına aks ettirdi.

1641 senesinde, hanlıqnıñ eñ küçlengen devrinde genç yaşta veba hastalığından vefat etti ve Bahçesaraydaki ecdat türbesine defn etildi. I. Bahadır Giray Han, asırlar keçse de Kırım Tatar milletinin hafızasında em aziz bir ükümdar em de müstesna bir şair olaraq yaşamağa devam ete

Bahadır Giray Han’ın Kaleminden Zamannıñ Acı Avazı

I. Bahadır Giray Han, Rezmî mahlası ile yazğan beyitlerinde dünya adaletsizligini, ömürniñ çetin devirlerini ve yüregindeki ıstıraplarnı ince edebiy tilnen tasvir etti. Onıñ şiirlerinde tasavvufî fikirler ve devriniñ müşküllerine dair derin sitemler açık körüne.

Şiirlerinden Seçilgen Numuneler ve Manaları

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü ve Kırım Hanedanının Şairliği kibi qıymetli menbalarda saqlanğan, Han’nıñ içki dünyasını eñ güzel aksettirgen meşhur beyitleri şulardır:

1. Beyit:

“Bir nefes şâd olmadım cevr ü cefâ-yı dehrden,
Teng-dil olsam aceb mi teng-nây-ı dehrden.”

• Bugünki Qırım Tatarca Manası: Bu dünyanıñ eziyetinden ve cılığından bir nefes bile şad (bahtlı) olamadım. Bu dar dünya zindanında yüregim qısıla ve sıqıla ise, buna şaşırmaq kerekmi?

2. Beyit:

“Kadrini bilmez buralarnıñ hırsa-i bî-idrâk,
Bülbül-i nâlânı fâriğ eylemez gülzârdan.”

• Bugünki Qırım Tatarca Manası: Bu yerlerniñ qadrini añlamayan akılsızlar bülbül kibi inlegen aşq ehlini, onıñ can cananı olğan gül bağçasından uzaqlaştıramaz.

3. Beyit:

“Rezmî-i bî-çâreye rahm eyleyip şâh-ı cihân,
Kurtarsın anı bu gussadan, uzaq tutsın belâlardan.”

• Bugünki Qırım Tatarca Manası: Cihan padişahı (Allahu Teala) bu çaresiz Rezmî’ye merhamet etsin; anı bu dertten, kederden qurtarsın ve belalardan uzaq tutsın.

Edebiy Seviyesi ve Ehemmiyeti

Gülbün-i Hânân kibi künümüze kelip yetken hanlık devri qıymetli eserlerinde qayd etilgenine köre, Bahadır Giray Han’nıñ şiirleri yüksek bileyici (klasik) edebi üslüpnen yazılğandır. O, ayatınıñ eñ güzel ve can can künlerini Yanboluda muacerette (rehinlikte) ve kiyen künlerini cenk meydanlarında keçirdigi içün şiirlerindeki eñ quvetli duygu hüzün ve sabırdır.

I. Bahadır Giray Hannıñ Vefatı ve Mezar-ı Şerifi

Kırım Hanlığınıñ eñ parloq devirlerinden birine ümranlıq etken I. Bahadır Giray Han, genç yaşta ve devletiniñ eñ küçlü zamanında fani dünyanen vidalaştı. Onıñ vefatı ve kömülgen yeri aqqındaki tarihiy tafsilât şulardır:

Vefat Sebebi ve Tarihı

DergiPark’ta neşir etilgen akademik tedqiqatlara köre, I. Bahadır Giray Han, Azak Qalesi quşatmasından soñra memleket keri dönerken 1641 senesinde veba (taun) hastalığına yaqalandı. Saray tabibleriniñ bütün areketlerine baqmadan, 40 yaşlarında ekende vefat etti. Şair han, vefat edeceğini añlağan soñ yazğan şul soñki beyitinen adeta ömür kederine noqta qoydı:

“Rezmî-i bî-çâreye rahm eyleyip şâh-ı cihân,
Kurtarsın anı bu gussadan, uzaq tutsın belâlardan.”

Ecdat Mezarında Ebediy Uyqu

Türk Tarih Kurumu Belleten Dergisindeki malûmatqa esaslanğanda, Han’nıñ cenazesi payitaht Bahçesarayğa ketirildi ve büyük merasimmen defn etildi.

• Mezarınıñ Yeri: Halıq arasında Hansaray’nıñ tışındaki hazirede dep bilingen asıl mezarlık bölgesindedir. Hal-i hazırda ecdatları kibi Bahçesaray’daki Hansaray mezarlığında (Hazire) ya da Eski Yurt bölgesindeki han sülalesi türbelerinde bulunmaqta.
• Türbesiniñ Vaziyeti: Ünlü tarihçı Halim Giray Hannıñ Gülbün-i Hânân adlı eserinde, I. Bahadır Giray Hannıñ mezarınıñ babası I. Selâmet Giray Hannıñ türbesi içinde ya da onıñ yandaki isimsiz han anıtında bulunğanı bilesine.
• Kitabesiz Mezarlar: Bugün o devirden qalğan türbelerde ket bürünip kitabe (yazı) bulunmasada, Hansaray Haziresi içindeki muhteşem mimariy tarzı, Han’nıñ şanına lâyıq bir abide olaraq qorunmaqta.

I. Bahadır Giray Han, quvetli künlerinde em Kırım ordusınıñ serdarı em de edebiyyatımıznıñ müstesna bir siması olaraq milletiniñ hafızasında ebediy taht qurdı.

QILIÇ VE QALEM SAHİBİ: KİRİM TAHTINDA BİR ŞAİR HAN

Kırım Hanlığınıñ şanlı tarihinde adını em devlet erbaplığı, em de yüksek medeniyyet ve edebiyyat sahasında qaldırğan mütefekkir ecdadlarımızdan biri de I. Bahadır Giray Handır. O, tek adaletli ve batır bir ükümdar degil, aynı zamanda şiiriyet dünyasında derin iz qaldırğan istidatlı bir şair olaraq da bilsine.

QILIÇ VE QALEM SAHİBİ KİRİM TAHTINDA BİR ŞAİR HAN!

Kırım Hanlığınıñ şanlı tarihinde adını em batır askerligi em de yüksek edebi istidadınen qaldırğan mütefekkir ecdadımız I. Bahadır Giray Hannı tanıysıñız mı?

Devletiniñ sıñırlarını qorumaq içün cenk meydanlarında qılıç salladı.

Devlet işlerinden artqan vaqıtlarında ise “Rezmî” mahlasınen yürek ihtihtizalarını şiirlerge tökti.
Genç yaşta veba hastalığından vefat etip, Bahçesaray’daki Hansaray Haziresinde ebediy uyquğa daldı.

“Bir nefes şâd olmadım cevr ü cefâ-yı dehrden…” degen şair hannıñ asırlarnı aşqan acı avazı, medeniy mirasımıznıñ eñ qıymetli incisidir.