Qırımtatar Halq Mizahınıñ Tebessüm Ettirgen Fıkraları

Qırımtatar Halq Mizahı

Tebessüm Ettirgen Fıkralar Halq Hikmeti Serisi

Qırım’ın Sesi – Bir milletniñ tarihi yalnız hanlar, cenkler ve büyük hadiseler ile yazılmay. Halqnıñ gündelik yaşayışı, sohbetleri, latifeleri ve tebessüm ettirgen fıkraları da milliy hafızanıñ ayrılmaz bir parçasıdır.

Qırımtatar halqı asırlar boyunca ince zekâsını, hazırcevaplığını ve hayat tecribelerini fıkralar vastasınen nesilden nesilge yetkizip kelgen. Bu qısqa hikâyeler bazen bir tebessüm, bazen derin bir ibret, bazen de halq hikmetini öz içinde saqlay.

Qırım’ın Sesi Gazetesi, “Qırımtatar Halq Mizahı” serisi ile bu kıymetli sözlü mirasnı yeniden okuyucılarnen buluşturmaqtadır. Seride yer alacaq her fıkra, aslî anlatım ruhuna sadıq qalaraq edebiy Qırımtatar tilinde neşir etilecek ve yanında qısqa kültürel izahı da berilecek.

Çünki bir milletniñ gülüşi de onun tarihi qadar kıymetlidir. Tebessüm ettirgen her fıkra, geçmişten bugüne uzanğan bir köprü, halq ruhunı yaşatqan canlı bir mirastır.

Qırım’ın Sesi, bu mirasnı yaşatmaq ve kelecek nesillerge yetkizmek yolunda “Qırımtatar Halq Mizahı” serisini devam ettirecektir.

Asırlardan Kelgen Aqıl, Nükte ve Halq Hikmeti

Qırım’ın Sesi – Qırımtatar halqınıñ zengin sözlü edebiyatı içinde masallar, destanlar, atalar sözleri ve maniler qadar, fıkralar da mühim bir yer tuta. Nesilden nesilge ağızdan ağızğa keçken bu qısqa hikâyeler, halqımıznıñ zekâsını, hazırcevaplığını ve ince mizah anlayışını yaşatıp kele.

Qırımtatar fıkralarında gündelik yaşayış, qomşuluq, aile bağları, dostluq ve insan tabiatı tebessüm ettirgen bir üslûp ile tasvir etile. Bir qısqa söz yahut beklenmegen cevap, dinleyicini güldürgeni kibi, düşündürmege de sebep ola.

Halq arasında anlatılğan bu fıkralar, yalnızca eğlence vastası degildir. Olar, yaşlılarnıñ tecribelerini, cemiyetniñ değerlerini ve insanlarnıñ bir-birine qarşı sayğısını da öz içinde saqlay. Şu sebepten Qırımtatar mizahı, milliy kimlikni yaşatqan maneviy mirasnıñ mühim bir parçası sayıla.

Bugün de Qırım’da ve dünyanın türlü yerlerinde yaşağan Qırımtatarlar, bu fıkralarnı aile meclislerinde, dost sohbetlerinde ve kültürel toplantılarda anlataraq atalardan qalğan söz hazinesini yaşatmağa devam ete.

Qırımtatar halq mizahı, tebessüm ettirgen bir sözden de artıqtır. O, milletniñ ruhunu, ince zekâsını ve birlik duygusını asırlardan beri yaşatıp kelgen canlı bir kültür mirasıdır.

QIRIMNINSESİ MEDENİYET KÖŞESİ

Aziz oquvıcılarımız! Bu afta sizler içün cici mizaq dünyamıznıñ eñ şanlı lâtifelerini, tlimizniñ zenginligini aksettirgen qadimiy atasözlerimizni ve balalığımsıznıñ eñ tatlı hâtıraları olğan qıymetli bilmecelerimizni topladıq. Epbirlikta oquyalım, yuzümizni küldüreyik ve medeniyetimizni yaştayıq!

I. LÂTİFELERİMİZ: QIRIM HALQINIÑ HAZIRCEVAPLIĞI

1. TATLI NOĞAY

Özenbaşlı Amet aqaynıñ evine Dereköylü qomşusınıñ oğlu kirip kele:
– Sizden bir şey soraycaq edim, – dey.
– Qulağım sende, ayt qonum! – dey Amet aqay.
– Bilesiñiz, özüm tatım, qadınım ise noğay…
– Soñ, ne bosa oldı?
– Tünevin bir evlâdımız doğdı. Ep tüşünem, bu bala kim olacaq ya? Tat mı, noğay mı?
– Ee-ey, şuña da aqlıñ yetmedimi? – dey Amet aqay külümsirep. – Balañ em tat, em noğay olğan soñ, tatlı noğay olur daa!

2. TİL BİLGEN EŞEK

Köyde bir aqay bazarğa barmaq içün eşegini azırlay. Yolda ketkende eşek birden toqtay ve inadından bir adım bile ketmey. Aqay ne yapsa da fayda etmey. Şol vaqıt qomşu köyden keçken bir tatar tilşınası (til alimi) bularnı köre ve yaqınlaşa:
– Ay aqay, bu hayvannen tatarca qonuşsañ añlamaz, baq mına, – dey ve eşekniñ qulağına yaqınlaşıp, frenkçe (fransızca) bir şeyler fısılday.
Eşek birden qulaqlarını diklep, canlanıp yoluna devam ete.
Aqay hayret içinde qalıp soray:
– Yahu, bu nasıl iş? Bizim eşek frenkçe bile bile de, menim haberim yoq?!
Alim külip cevap bere:
– Yoq, hayvancığıñ til bilgeninden degil. Men añ ketişine soraşıp: “Eger şımdı yürmeseñ, seni tatar tili imlâ komissiyasına azbâr süpürüci etip tayin eterler” dedim, qorqusından çapıp ketti!

3. BAHTLI QARTBABA VE QARTANA

Köyde seksen yaşını keçken bir qartbaba ile qartana bar eken. Bir kün qonuşqanda qartana sorağan:
– Ay aqay, altmış senedir beraber yaşaymız. Maña bir kere bile ses bürsenip baqmadıñ, açuvlanmadıñ. Bu sabırnıñ sırrı nede?
Qartbaba tütünini tartıp, külümseriy:
– E-ey qatın, evlengen künümizni hatırlaysıñmı? Toydan soñ seni arbama mindirip köyümizge ketire edim. Yol üstünde atımız birden hırıldadı ve toqtadı. Men sırıqnen atqa bir urdım da: “Bu – bir!” dedim. Biraz ketken soñ at kene toqtadı. Men kene urdım: “Bu – eki!” dedim. Üçünci kere toqtatqanda, piştovımnı çıqarıp atnı atıp tüşürdim. Sen o vaqıt maña darılıp: “Yazıq degilmi hayvanğa, ne yaptıñ?!” dep qısqırdıñ.
Qartana şaşırıp:
– Ee, soñ ne oldı ya?
Qartbaba qadınına baqıp:
– Men de saña baqtım ve yavaşçana: “Bu – bir!” dedim. İşte şol künden berli bahtlı yaşaymız…

II. ATASÖZLERİMİZ: HALQIMIZNIÑ FELSEFESİ

• Aşı qazanğan aşar, işi qazanğan yaşar. (Çalışqan insan er zaman ekmegini tapar.)
• Birlikte bereket bar, ayrılıqta felaqet bar. (Bir olmağan halqlar coyulmağa mahkümdir.)
• Tili tınç olanıñ, başı tınç olur. (Sözüni bilip aytqan insan özüni baladan qorçalar.)
• Vatan kibi yurt olmaz, doğğan kibi dost olmaz. (Dünyada eñ qıymetli şey insan içün öz doğğan toprağıdır.)

III. ESKİ QIRIM BİLMECELERİ: BALALAR İÇÜN MİRAS

1. Mınavday bir oymagım, içine tüşti qoymağım.
   (Cevap: Quyas / Küneş)
2. Ayağı yoq, qolu yoq, pencereni qatar, içke qorqu atar.
   (Cevap: Yel)
3. Kündüz yorula, gece serile.
   (Cevap: Ayandiy / Çarık veya Ayazaqqap)
4. Uzaqtan baqsam bir taş, yaqınına varsam dört ayaq bir baş.
   (Cevap: Baqa / Tısbağa)