Dr. Ahmet Özenbaşlı: Sürgünde Vefat Etti, Vasiyeti Qırım’da Yerine Getirildi
Dr. Ahmet Özenbaşlı: Sürgünde Vefat Etti, Vasiyeti Qırım’da Yerine Getirildi
Dr. Ahmet Özenbaşlı, Qırım Tatar halqınıñ tanılğan hekimi, fikir adamı ve milliy hareket iştirakçisi edi. O, 4 Aralık 1958 senesinde vatanı Qırımdan uzaqta, Tacikistan SSC’niñ Leninabad şeerinde (bugünkü Hucand) vefat etti. Uzun yıllar devam etken hapislik ve sürgünlik onı vatanından ayırdı. Lâkin ömrüniñ soñunda aytqan vasiyeti yerine ketirildi. 8 Ağustos 1993 senesinde naaşı Qırımğa keltirilip, Bahçesaray’daki Zincirli Medrese bahçesinde İsmail Bey Gaspıralı’nıñ yanı başında yeniden defnedildi.
Dr. Ahmet Özenbaşlı kim edi?
Ahmet Özenbaşlı 10 Şubat 1893 senesinde Bahçesaray’da dünyaya keldi. O, Qırım Tatar halqınıñ siyasiy, ictimaî ve medeniy hayatında müim iz qaldırğan şahsiyetlerden biridir. Genç yaşından itibaren halqınıñ kelecegi, milliy maarif ve cemiyet meselelerine alâqa kösterdi.
1915 senesinde Odesa’daki tıp fakültesine kirdi. Üniversite yıllarında milliy fikirleri inkişaf etti. İsmail Bey Gaspıralı’nıñ maarif ve milliy uyanış fikirleri, Qırım Tatar gençleriniñ yetişmesinde müim rol oynadı. Özenbaşlı da bu fikir dünyasından tesir aldı.
Qırım Tatar Milliy Qurultayında iştiraki
1917 senesinde Qırımğa qaytqan Ahmet Özenbaşlı, Geçici Qırım Müslüman İcra Komitetiniñ azası oldı. Aynı seneniñ noyabr ayında toplanğan Qırım Tatar Milliy Qurultayına iştirak etti. Qurultay, halqnıñ milliy iradesini ifade etken müim bir siyasiy teşebbüs edi.
26 Aralık 1917 senesinde Qurultay Qırım Milliy Hükümetiniñ qurulmasını tasdıqladı. Lâkin siyasiy vaziyet tez deñişti. 1918 senesiniñ başında Akmescitniñ işğal etilüvi ve Numan Çelebicihan’nıñ tutqunlanması neticesinde milliy idare dağıtıldı. Özenbaşlı Qırımda qalaraq milliy faaliyetine devam etti.
Hapislik ve sürgünlik yılları
1928 senesindeki tutqunlıq
1920-ci yıllarda Sovyet idaresi Qırım Tatar aydınlarına ve milliy hareket iştirakçilerine qarşı repressiyalarnı arttırdı. 1928 senesinde Ahmet Özenbaşlı da tutqunlandı. O, on yıl çalışma lagerine mahküm etildi. 1934 senesinde azat etilgen soñ, Qırımdan uzaqta yaşadı.
Özenbaşlı hekimlik mesleğini devam ettirdi. Lâkin halqınıñ milliy meselelerine bağlılığı onıñ hayatında müim yer tutmağa devam etti. Onıñ ömrü, Sovyet devrinde Qırım Tatar aydınlarınıñ qarşılaştığı siyasiy basqı ve sürgünlik şartlarınıñ bir misalidir.
İkinci Dünya cenkinden soñ yeniden tutqunlıq
İkinci Dünya cenki yıllarında Qırım Alman işğali altında qalğan devirde Ahmet Özenbaşlı, Almanlar tarafından teklif etilgen ittifaqnı qabul etmedi. Soñra Romaniyağa ketti. Lâkin burada Sovyet makamları tarafından tutqunlanıp Moskovağa alıp ketildi.
1947 senesiniñ sentyabr ayında 25 yıl hapis cezasına mahküm etildi. Bu ceza, onıñ ömrüniñ eñ ağır devirlerinden biri oldı. Hapislik ve lager şartları sağlığına ağır tesir yaptı.
Stalin ölümünden soñ azat etilüvi
1953 senesinde Stalin vefat etken soñ Sovyetler Birliginde siyasiy mahkûmlarnıñ bazıları içün azat etilüv yolları açıldı. Ahmet Özenbaşlı da 1955 senesinde ağır hastalığı sebebinden serbest bırakıldı. Lâkin azat etilmek, onıñ vatanına qaytmasına imkân bermedi.
Qırımğa qaytmasına izin berilmegen Özenbaşlı, Tacikistan’da yaşağan balaları Dilaver ve Meryemniñ yanına, Leninabad şeerine ketti. Uzun yıllar ailesinden ayrı qalğan bir baba içün balalarına qavuşmaq, ömrüniñ soñki yıllarında müim bir teselli oldı.
Leninabad’da soñki yılları
Hekimlik ve aile hayatı
Ahmet Özenbaşlı Leninabad’da hekimlik mesleğini devam ettirdi. Nörolog olaraq çalışıp, öz ilmi ve meslek tecribesini insanlarnıñ sağlığı içün qullandı. Bu devirde balalarınen beraber yaşadı.
Lâkin uzun yıllar devam etken hapislik, ağır çalışma şartları ve hastalıq onıñ bedenini zayıflatqan edi. Vatanından uzaqta, sürgünlik şartlarında yaşağan Özenbaşlı, Qırımğa qaytmaq arzusına nail olamadı.
4 Aralık 1958 senesinde Leninabad’da vefat etti. İlk olaraq şeerin eski mezarlığında defnedildi. Onıñ vefatı, Qırım Tatar milliy hareketiniñ müim şahsiyetlerinden biriniñ sürgünde ömrüni tamamlaması demek edi.
Vasiyeti: İsmail Bey Gaspıralı yanında yatmaq
Naaşınıñ Qırımğa keltirilüvi
Ahmet Özenbaşlı sağlığında, maneviy ustazı olaraq körgen İsmail Bey Gaspıralı’nıñ yanında defnedilmekni arzu etken edi. Bu vasiyet, onıñ Qırımğa ve Gaspıralı’nıñ fikir mirasına bağlılığınıñ bir ifadesi olaraq hatırlana.
Vefatından 35 yıl soñ, kızı Meryem Özenbaşlı’nıñ gayretleri ve Qırım Tatar Milliy Meclisiniñ destegi ile naaşını Qırımğa keltirmek işi yerine ketirildi.
8 Ağustos 1993 senesinde Ahmet Özenbaşlı’nıñ naaşı Qırımğa keltirildi. Bahçesaray’da Han Camii’nde cenaze namazı qılındı. Soñra Zincirli Medrese bahçesinde İsmail Bey Gaspıralı’nıñ yanı başında yeniden defnedildi. Böylece onıñ soñki arzusu yerine ketirildi.
Ahmet Özenbaşlı mirası ve milliy hafıza
Ahmet Özenbaşlı’nıñ hayatı, Qırım Tatar halqınıñ XX asırda yaşağan siyasiy ve ictimaî devirlerini añlamaq içün müim bir misaldir. Onıñ hekimlik faaliyeti, milliy hareketke iştiraki, hapislik ve sürgünlik yılları, halqınıñ tarihiy hafızasında müim yer tutar.
Özenbaşlı’nıñ ömür hikâyesi, vatanından uzaqta yaşamağa mecbur qalğan, ailesinden ve toprağından ayrılğan insanlar yaşağan acılarnı da hatırlata. Onıñ naaşınıñ Qırımğa qaytarılması, milliy hafıza ve tarihiy miras bakımından manalı bir hadise olaraq qaldı.
Kırımınsesi Gazetesi olaraq, Dr. Ahmet Özenbaşlı kibi şahsiyetlerniñ hayatını, fikirlerini ve tarihiy mirasını yaşatmaq, kelcek nesillerge yetkirmek müim vazifemizdir.
