Qırımtatar medeniyetinde misafir Tañrınıñ musafiri sayıla.
Qırımtatar Ailesinde Sofra Edebi Bir Tabaktan Bir Milletniñ Hatırası
Kırımınsesi Gazetesi, köklü keçmişimizniñ eñ canlı şaitleri olğan eski Qırım evlerindeki unudulmaz sofra medeniyetini, hanaylarnıñ sıcaqlığını ve nesilden nesilge keçken asil adetlerimizi sizler içün araştırdı.
Hanaylardaki Sıcaqlıq: Eski Qırım Evleriniñ Mimariycılığı
Eski Qırım evlerinde yemek yenilecek mekân pürüzsüz bir düzen ve estetik ile azırlana edi. Evniñ eñ keñ ve eñ sayğılı odası olğan “hanay” ya da baş odada sofralar qurula edi. Odalarnıñ divarları boyu dizilgen yımşaq minderler ve nenkelerimizniñ el emeği közyaşı olğan nağışlı yastıqlar, kelen musafirlerge ve qoranta azalarına rahatlık bağişlay edi. Sofra mıtlaqa odanıñ “törü” denilgen, qapıdan eñ uzaq ve eñ şerefli köşesinde qurula edi. Bu mimariycılıq, evniñ sükûnetini ve aileviy bırlıqnı qorumaq içün mahsus yaratılğan bir medeniyet nümunesidir.
Sini ve Sahanlarnıñ Şarıltısı: Ananeviy Qab-Qacaqlar
Qırımtatar sofrasında qullanılğan er bir eşyanıñ öz canı ve vazifesi bar edi. Yemekler, odanıñ ortasına yerleştirilgen alçaq tahta ayaqlıqlarnıñ üzerine qoyulğan büyük baqır “sini”ler içinde keltirile edi. Aşlar, pırıl-pırıl parıldağan baqır “sahan”larda ikram etilir ve sofradaki er kes mıtlaqa qaranfil ya da şimşir ağaçından oyulıp azırlanğan “yıgıç qaşıqlar” (ağaç qaşıqlar) qullana edi. Büyük bir sini etrafında toplaşmaq ve bir tabaqtan aş paylaşmaq, qoranta azalarını bır-bırine bağlağan eñ müim unsur edi.
Bereketniñ ve Sayğınıñ Başı: Büyüklerniñ Yeri
Qırımtatar ailesinde sofra, tek bir yemek aşav yeri degil, ayni zamanda aileviy bağlılıqnı ve sayğını pekitken müim bir mekteptir. Sofra qurulğanda, eñ baş köşe er zaman ailenıñ eñ büyügine – qartbaba ya da qartanamızğa ayırıla edi. Onlar sofraya oturıp, yemeğe başlamadan evel iç kimse qoranta azalarından aşqa qol uzatmaz edi. Bu adet, balalarğa kici yaşta büyüklere sayğı köstermege ve sabırlı olmaqnı ögrete edi.
Sofranıñ Ruhriy Temeli: Yemek Ögünde ve Soñunda Dua
Qırımtatar sofrasınıñ eñ müim temeli – niyet ve şükürdir. Yemekke başlamadan evel ep beraber yüksek sesle “Bismillahirrahmânirrahîm” aytıla edi. Ailenıñ eñ büyügi ellerini açıp, rızıqnı bergen ALLAH-Taalâğa şükür eterek azırlanğan aşnıñ şifalı ve hayırlı olmasını tiley edi.
Yemek biter-bitmez ise sofradan aslo turulmaz, mıtlaqa sofra duası oqula edi. Qırımtatarlarnıñ ananeviy sofra duasında
“Elhamdülillah, elhamdülillah, elhamdülillahillezî et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ minel müslîmîn”
Bize aşatqan, bizge içirgen ve bizni muselmanlardan eylegen ALLAHğa hamd olsun sözleri aytıla edi.
Bu duanıñ artımdan qartbaba ya da baba, evge bereket, aşnı pişirgen anağa sağlıq ve bütün milletke tınçlıq tileyerek duanı tilâvet ete edi. Balalar ise büyükleriniñ ellerini öpüp “Ziyade olsun” ya da “Aş ALLAHqa, qulağı saña” diyerek minnetdarlığını bildire edi.
Qapısı Er Kiske Açıq: Misafirperverlik Kültürü
Qırımtatar medeniyetinde misafir Tañrınıñ musafiri sayıla. Eski Qırım evlerine kelgen er kes, aç ya da toq olğanına baqılmadan sofraya davet etile edi. Misafir içün er zaman eñ taze, eñ lezzetli aşlar azırlana ve sofranıñ eñ törü unğa taqdim etile edi. Bugün de bu adetler, milliy kimligimizniñ qorunmasında eñ büyük temel taşlarımızdan biridir.
