Hafıza Tamırlardan daa Terendir!

Hafıza Tamırlardan daa Terendir!

1944 Soyqırımından Soñ Qırım’da Yoq Etilgen Medeniy İzler ve Servi Terekleriniñ Sırrı

Qırım Haberleri
1944 senesinde caniyce keçirilgen Qırım Tatar soyqırımından soñ, Vatanımız tek insanlarından degil, ecdatlarımızın izlerinden de temizlenmege başlandı. Köy adları deñiştirildi, medeniy abideymiz yıqıldı. Lâkin eñ acıklısı – tabiat bile bu qara siyasetniñ qurbanı oldı.

Qırım manzarasınıñ eñ şanlı timsali olğan servi terekleri, sırf yerli medeniyetni ve “istenilmegen bir keçmişni” hatırlatqanı içün kütleviy surette yoq etildi. Qırım Tatarları içün servi tek bir terek degil; o, evlerniñ ve mezarlıqlarnıñ yanında östürilgen ebediy hatıra, quvvet ve Vatanğa bağlılıq nışanı edi. Remzlerni yoq etip milliy kimligimizni silmege tırışqanlarğa qarşı genç tarihçı Elvira Kemal eñ mühim aqiqatnı hatırlata: “Remzler nişanlarını yoq etip, milliy kimlikni silmege tırıştılar. Lâkin hafıza tamırlardan daa terendir.”

---

Elvira Kemal, Qırım Tatar halqınıñ şanlı tarihını, zengin medeniyetini ve unuttırılmağa tırışılğan tamırlarını ömürlik faaliyetinen yañıdan canlandırğan, istidatlı ve ğayretli yañı nesil yerel tarihçı, tetkikçi ve seyahat reberiydir.

Bugünki künlerde öz ilmiy faaliyetlerini Almaniyanıñ Stuttgart şeerinde ve halqara meydanlarda muvaffaqiyetnen devam ettirgen genç alimniñ icadiy dünyası ve çalışmaları şöyledir:

Elvira Kemal’niñ çalışmalarında dile ketirgeni servi terekleri istiaresi, Qırım’da keçirilgen “medeniy hafıza qırımını” (hafıza mekânlarınıñ yoq etilmesini) añlatqan eñ tesirli misallardan biridir. Genç tarihçı, 1944 sürgünliginden soñ Sovet rejiminiñ Qırım Tatar izlerini silmek içün yürütken bu menfur siyasetini farqlı ilmiy ve medeniy boyutlarınen ele almaqta.

Elvira Kemal’niñ bu cümleden yapqan tedqiqat yönelişleri, maqaleleri ve milliy remzler üzerine çalışmaları şöyledir:

1. Toponimlerniñ (Yer Adlarınıñ) Deñiştirilmesi

Qırım’nıñ coğrafiy haritasınıñ deñiştirilmesi, Elvira Kemal’niñ eñ ziyade üzerinde turğan mevzularından biridir.

• Tarihiy Kimlikniñ Silinmesi: Sürgünlikniñ emen ardından Qırım Tatarca olğan biñlernen köy, qasaba, özen ve dağ adlarınıñ Rusça isimler ile deñiştirilmesini “mekânsal hafızanıñ yoq etilmesi” olaraq bahalandıra.
• İlmiy Diqqat: İştirak etken panellerinde ve yazğan yazılarında; Aqmescit, Gözleve, Bağçasaray ve Qarasuvbazar kibi tarihiy adlarnıñ qorunmasınıñ ve bu toponimlerniñ artındaki ikâyelerniñ yañı nesillerge añlatılmasınıñ emiyetini qoruy.

2. “Hafıza Mekânı” Olaraq Mezarlıqlar ve Türbeler

Servi terekleriniñ kütleviy surette kesilmesi, doğrudan-doğruya Qırım Tatar mezarlıqları (ziyaretgâhları) ve köklü aile evleriniñ imha etilmesiyle bağlıdır. Kemal, bu barbarlıqnı şu cehetlerden inceley:

• Taşlarnıñ Qırılması, Kimlikniñ Dağıtılması: Eski Qırım Tatar mezar taşlarınıñ (baştaşlarınıñ) sökülerek yol qurucılığında, ahır inşaatlarında ya da binalarnıñ temellerinde yapı malzemesi olaraq qullanılğanını vesiqalarnen ortaya qoymaqta.
• Ğayri-maddiy Mirasñı Qoruv: Fiziksel olaraq yoq etilgen bu mezarlıqlarnıñ ve hanlıq devrine ait türbelerniñ, aslında cemiyetniñ tamırlarını topraqqa bağlağan birer “hafıza kiliti” olğanını mudafaa ete.

3. Arhiv Vesiqalarınen Reallik (NKVD ve Sürgünlik Qayıtları)

Elvira Kemal, tek edebiy ya da uluhiy bir añlatuv yapmay; bu yıqımnı resmiy tarihniñ vesiqalarınen quvvetlendire.

• 60-tan Ziyade Menbanıñ Talili: Aile tarihi (şecere) seminarlarında, Sovetlerniñ (hususan NKVD’niñ) Qırım mülklerini nasıl devletleştirgenini ve Qırım Tatar mimarlığını (hususan ağaç oymacılığı, çeşmeler ve camiler) nasıl “istenilmegen keçmiş” ilân etip yıqqanını arhiv malümatlarınen köstere.
• Ğayıp Mirasñı Sanallaştıruv: Yoq etilgen köylerniñ ve ailelerniñ izini sürerek, fiziksel olaraq yoq etilgen mekanlarnı raqamlı hafıza havuzlarında yañıdan canlandırmağa tırışa.

4. Sanallı ve Yazılı Matbuattaki Mücadelesi

Qırım’nıñ Sesi Gazetası’ndaki yazılarında ve halqara yuvarlaq masa toplantılarında, tabiatnıñ ve mimarlıkniñ maruz qalğan bu yıqımını dunya cemaatçılığına duyurmaqta. Tıpkı “Sarı Gelin” yırınıñ bir milletniñ fatiha hafızası olğanını mudafaa etkeni kibi, Qırım’daki bir servi tereginiñ ya da tarihiy bir çeşmeniñ de siyasiy birer qarşılık (direniş) remzi olğanını maqalelerinde işlemektedir.

İlmiy ve Tarihiy Tetkikleri

• İslamiyet ve Qırım Tatarlarınıñ Etnogenezi: İslam dininiñ Qırım Tatar halqınıñ milliy ve medeniy kimligini şekillendirmedeki rolü üzerine teren taliller yapmaktadır. Halqımıznıñ Çöl (Noğay), Tat (Dağ bölgesi) ve Yalıboyu kibi üç esas etnik gruppasınıñ yerel tarih hususiyetlerini ilmiy esaslarnen incelemektedir.
• Qırım Hanlığı Edebiy Mirası: Hanlıq devri medeniyetine büyük sevgi beslegen tarihçı, hususan soñki Qırım Hanı Şahin Gerayiy’niñ yüksek bediiy qıymetke malik şiyriyeti ve edebiy eserleri üzerinde tedqiqatlar yürütmektedir.
• Şecere (Soyağacı) ve Arhiv Çalışmaları: Siyasiy basqınlar, facialı sürgünlikler ve NKVD katliamları neticesinde tamırlarından qoparılğan ailelerge öz keçmişlerini tapmaqta yol köstermektedir. Altmıştan ziyade açıq menba ve devlet arhivlerini qullanuv yollarını ögretmek içün mahsus seminarlar teşkil etmektedir.

Milliy ve Medeniy Faaliyetleri

• Tarih Turizmi ve Reberlik: Qırım’nıñ muqeddes topraqlarında eskursor (reber) olaraq çalışqan Elvira Kemal, halqara ve yerel musafirlerge Vatanımıznıñ gizli qalğan sahiifelerini ve ecdatlarımıznıñ izlerini terenniy etip añlatqandır.
• Halqara İlim Meydanları: ve diger diaspora quruluşları tarafından keçirilgen “Qırım Tatarları: Etnonimniñ Taqdiri” kibi yuvarlaq masa toplantılarına ve ilmiy konferensiyalarğa maruzacı olaraq iştirak etmektedir.
• Matbuat ve Mediya Faaliyeti: Milliy añnı yañı nesillerge aşılamaq maqsadınen Qırım’nıñ Sesi Gazetası kibi neşirlerde qalem oynatmakta ve sanallı ağlar vastasınen Qırım Tatar sürgünligi ile milliy dava hususında faal aydınlatuv işleri alıp barmaktadır
• 1944 senesinde Qırım Tatarlarınıñ soyqırımından soñ, Qırım tek insanlardan degil, olarnıñ izlerinden de “temizlenip” başlandı.
  Adlar deñiştirildi, evler yıqıldı, sanki tabiat bile bu siyasetniñ bir parçası oldı.
• Qırım manzarasınıñ has bir timsali olğan servi terekleriniñ (selvi ağaçlarınıñ) yerli medeniyetnen ve “istenilmegen bir keçmişnen” bağlı olğanı içün kütleviy surette yoq etilgeni aqqında bir fersiye bardır.
• Qırım Tatarları içün servi tek bir terek degildir.
  O – hatıralarnıñ, quvvetniñ ve Vatanğa bağlılıqnıñ remzidir. Çoqusı vaqıt evlerniñ ve mezarlıqlarnıñ yanında östürilgen – ömürniñ devam etkenini ve ecdatlarğa sayğını köstergen bir nışandır.

Bu körsel sun’iy zekâ texnologiyası yardımınen hazırlanğandır