Fikir ve gönül birliği: Nesip Bey Yusufbeyli ve ömür arqadaşı Şefika Hanım Gaspıralı.
Türk Dünyasınıñ Sönmez Yıldızları: İsmail Bey Gaspıralı Nesip Bey Yusufbeyli ve Şefika Hanım Gaspıralı
BAHÇESARAY – Türk dünyasınıñ medeniy ve siyasiy uyanış devriniñ eñ parlaq saifelerinden biri, şübhesiz, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’niñ sabık Baş naziri Nesip Bey Yusufbeyli ve ulu mütefekkir İsmail Bey Gaspıralı’nıñ kızı, milliy areketniñ fedaıysi Şefika Hanım Gaspıralı’nıñ linesidir. Bu eki ulu şahsiyetniñ hayatı, tekce bir aileviy bağ degil, aynı zamanda Kırım ve Azerbaycan bırliginiñ, Türk mılliy mefkuresiniñ canlı timsalidir.
Odessa’dan Bahçesaray’a Uzanğan Fikir ve Gönül Bağı
1881 senesinde Gence’de doğğan Nesip Bey Yusufbeyli, yüksek tasil almaq içün Odessa Üniversitesi’niñ Hukuk fakültesine kire. Talebelik yıllarında mılliy duygu ve ihtilalcı fikirler ile pışqan genç Nesip Bey, 1902 senesinde Odessa’daki Türk talebeleri derneginen bırlikte Kırım’nı ziyaret ete. Bu tarihiy seyaat esnasında o, Türk dünyasınıñ büyük mürşidi İsmail Bey Gaspıralı ve onıñ ziyalı ailesinen tanış ola.
Nesip Bey, 1903 senesinde Tercüman gazetesi’niñ 20 yıllıq jüviley tantanalarına hususiy davetli olaraq kelip, mında liyqatlı ve tesirli bir nutuq ayta. Şefika Hanım ile aralarında başlağan mılliy ve edebiy muabbet, vaqıt keçkence teren bir sevgiye çevirile. Eki genç, 1906 senesinde evlenerek hayatlarını bırleştireler. Bu izdivaç ile Nesip Bey Yusufbeyli, ulu Gaspıralı’nıñ damadı ve onıñ fikir mektebiniñ eñ yaqın talebelerinden biri ola.
«Tercüman» ve «Alem-i Nisvan» Etrafındaki Medeniy Küreş
Evlilikten soñ Bahçesaray’da yaşağan Nesip Bey, qayınatası İsmail Bey’niñ reberliginde çıqqan Tercüman gazetesinde aktiv surette çalışa. Gazetede “N.Y.” imzası ile derç etken maqalelerinde maarifçilik, til bırligi, edebiy tenqid ve mılliy uyanış mevzularını işley. Gaspıralı’nıñ «Dilde, fikirde, işte bırlik» şiarı, Nesip Bey’niñ fikir dünyasını şekillendirgen temel taşı ola.
Aynı devirde Şefika Hanım Gaspıralı da Türk-İslam dünyasında şan-şöret qazanğan, şarq dünyasınıñ ilk qadın dergisi olğan Alem-i Nisvan (Qadın Dünyası) dergisiniñ baş muarriri olaraq küreşe. Nesip Bey, ömür arqadaşınıñ qadın uquqları ve tasıli yolundaki bu mınnatsız hızmetlerini er daim qorçalay ve onıñ en büyük destekçisi ola. Nesip Bey’niñ Şefika Hanım’ğa yazğan mektupları, eki aydın insan arasında qadın uquqları saasındaki fikir alış-verişleriniñ ne qadar teren olğanını köstere.
Azerbaycan Cumhuriyeti ve Devlet Reberligi
1909 senesinde İsmail Bey Gaspıralı ile bırlikte İstanbul’ğa barıp, Osmanlı aydınlarınen sıqı bağlar qurğan Nesip Bey, daa soñra mılliy küreşni devam ettirmek içün vatanı Azerbaycan’ğa qayta. O, 1918 senesinde şarqta ilk demokratik cumhuriyet olğan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’niñ qurucularından biri ve maârif naziri ola.
1919 senesinde ise cumhuriyetniñ Baş naziri vazifesini üstlene. Nesip Bey, qısqa devlet reberligi devrinde Azerbaycan mılliy ordusınıñ qurulması, türk tiliniñ devlet tili elan etilmesi ve Bakı Devlet Üniversitesi’niñ açılması kibi tarihiy işlerge imza ata.
Kurultay Milletvekili Şefika Hanım ve Sürgün Yılları
Gaspıralı mektebiniñ terbiyesini alğan Şefika Hanım, tekce Bahçesaray’da degil, Azerbaycan’da da içtimaiy faaliyetlerini toqtatmay. 1917 senesinde Kırım’da qurulğan Kırım Halk Cumhuriyeti’niñ I. Kırım Kurultayı’na mıllatvekili olaraq saylana ve şarq dünyasında parlamentke kirmeyi becergen ilk qadın siyasatçılardan biri ola.
Lâkin, 1920 senesinde Bolşeviklerniñ Bakı’nı işgal etmesi ve Nesip Bey Yusufbeyli’niñ kahramanca şehit etilmesinden soñ, Şefika Hanım ve balaları (Niyazi ve Zühre) içün feci devirler başlana. Şefika Hanım, sovet tazyıqlarından qaçıp Türkiye’ye sığına. İstanbul’da muhtaclıq içinde yaşasa da, dikiş dikip, Kızılay ve yetimhanelerde çalışıp balalarını östüre. Ağır hayat şartlarına baqmadan mılliy davanı taşlamay ve 1930 senesinde Kırım Qadınlar Cemiyeti’ni qurıp küreşini devam ettire.
Ebediy Emanet
Nesip Bey Yusufbeyli ve Şefika Hanım Gaspıralı’nıñ aziz hatıraları, Kırım ve Azerbaycan halqlarınıñ ebediy qardaşlığınıñ, ulu Gaspıralı’nıñ «Bırlik» mefquresiniñ eñ canlı şidatıdır. Al-buda, olar açqan aydınlıq yol, bugün de Türk dünyasınıñ gelecegini aydınlatmağa devam ete
“Fikir ve gönül birliği: Nesip Bey Yusufbeyli ve ömür arqadaşı Şefika Hanım Gaspıralı.”
Gaspıralı mektebiniñ merkezi: Nesip Bey’niñ mılliy davaya hızmet etken Bahçesaray’daki Tercüman matbaası.”
“Gence’den Bakı’ğa uzanğan şerefli yol: Nesip Bey Yusufbeyli, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Baş naziri vazifesinde, 1919.”
Başmuarrirden Son Söz
Kırım’nıñ Sesi Der ki:
Nesip Bey Yusufbeyli ve Şefika Hanım Gaspıralı’nıñ ömür yolu; bizge sevgi, vefa ve mılliy davanıñ bır bütüni olğanını köstere. Olar, Çarlık Rusyası’nıñ tazyıqlarına ve Bolşevik işgaliniñ qaranlığına baqmadan, Türk dünyasınıñ bırligi içün canlarını ve cananlarını feda ettiler. Bugün Kırım ve Azerbaycan arasındaki sarsılmaz qardaşlıq köprüsi, işte bu ulu şahsiyetlerniñ tökken qanları ve çekken zahmetleri ile qurulğandır. Olar açqan «Tilde, fikirde, işte bırlik» yolu, bugün de bızim eñ büyük meşalemizdir. Ruhları şad, mekanları cennet olsun.
Sun’iy zeka imkânlarından istifade etildi.
