Qırımtatarlarnıñ bala doğuruv adetleri
Qırımtatarlarnıñ bala doğuruv adetleri
Qırımtatarlarnıñ bala doğuruv ananeleri öz medeniyetinde pek teren ve zengin tarihiy mirasını aks eteler. Bu ananeler tek medeniy kimlikniñ saqlanuvı içün degil de, aynı zamanda aile bağlarınıñ pekitilmesi ve medeniy degerliklerniñ nesilden nesilge keçüvi içün de pek müimdir.
Adet üzre, ilk qırq kün devamında ana ve bala, olarnı istenilmegen aqibetlerden qorçalamaq içün, başqalardan ayırıla. Bu müddet çille adlandırıla. Bu, doğuvdan soñ tamirlenmek içün qadınğa kerek olğan künler sayıla, ve bu vaqıt içinde bala daa da küçlü ola. Tek 40 künden soñ (Qırqtan Çıqman) dostlar, soy-soplar, tanışlar doğğan balanı qarşılamaq ve körmek içün musafirlikke kele bileler. Evge adam kelip, yañı doğğan balanı ilk sefer körgende, o, balanıñ ana-babasına er angi miqdarda para bermege mecbur.
Ananesine köre, doğğan balağa adnı qoymaq kerek. Bu adet çerçivesinde balağa ad qoyula, sıq-sıq atalar ya da cemiyetniñ itibarlı şahıslarınıñ adları qoyula, böylece bala olarnıñ eñ güzel hususiyetlerini ve eyiliklerini qabul ete bile. Bu merasimni, bala islâm namazlarını ezberlegen olsa, molla, babası ya da qartbabası keçire bile: Azan balanıñ sağ qulağına, İkamet ise sol qulağına oqumaq kerek. Bundan soñ balağa adını üç kere tekrarlaylar.
Qırımtatarlar bala doğğan soñ yedinci künü saçlarını tıraş eteler. Adet üzre, balanıñ ilk saçları tartıla, ve ana-babası tanışlarına altın ya da kümüşniñ ağırlığını bere.
Qırımtatar qorantasında oğlan bala doğsa, ana-babası doğğan soñ bir qaç afta içinde sünnet ete, çünki tez tüzele. Bu merasimniñ keçirilmesi içün belli bir müddet yoq. Bazı qırımtatarlar onı bir, üç, beş ya da yedi yılda ve ilâhre keçire bileler. Bundan soñ bu bayramnı dostları, tanışları ve qorantaları ile beraber qayd ete bileler.
Qayd etmek kerek: bala doğğan soñ ana-babalar qurban (Akika) bermek kerekler. Qız doğğan taqdirde qurban olaraq bir qoyun ketirile, oğlanlar doğğan taqdirde ise eki qoyun ketirile. Adet üzre bu, bala doğğan soñ birinci afta ya da aylarda yapıla. Ana-babalar özleri içün elverişli olğan künni saylaylar. Akik içün eñ yahşı vaqıt – doğğan soñ yedinci kün. Eger 7 künge yetişmese, 14 künde, ya da 21 künde yapıp, etni bütün muhtaclarğa, soy-sop ve tanışlarğa tarqata bilesiñiz.
Tek doğğanlarnen bağlı eñ özgün adetlerden biri (At-Tahnik) –doğğan balanıñ damağını yımşaq qurulğan hurmanen silmek. Bu merasimni Muhammed Peyğamber (Salla-l-lağu aleyhi ve selâm) yapqan edi. Körpelerniñ aş aşamağa alışması ve bunıñ içün küçlü olması – At-Tahnikniñ manasıdır.
Qorantada bala doğuvınen bağlı esas ananelerden biri “beşik toy”. Bu merasim bala doğğanından soñ 40 kün keçken soñ qayd etile ve balanıñ ilk kere beşikte qoyulmasını timsal ete, bu ise, soy-sop, yaqınlar ve aile dostlarını celp etken müim bir merasim olaraq sayıla.
“Beşik toy” merasimi vaqtında tuvğanları ve qomşular doğğan balağa ve ana-babasına bahşışlar ve hayırlavlar ketire. Bundan da ğayrı, müim bir unsur – bu, nesilden nesilge keçken ve balanıñ sağlığı, bahtı ve ayatında muvafaqiyetler içün tilekler olğan ananeviy yır ve beşik yırlarınıñ icrasıdır.
Bu ananeler qırımtatarlarnıñ nesillerara bağlarını pekitüviñ müim emiyeti bar, yekâne medeniy kimligini saqlap qalmağa ve kelecek nesillerge bilgi ve qıymetlerni keçirmege yardım eteler.
Bu ananeler aqqında evelden eşitken ediñizmi?
Fotoresimler: Elmira Maksütova
NOT: Sun’iy zeka imkânlarından istifade etildi.
